Η εμπορία προσώπων δεν περιορίζεται πλέον στις πιο ορατές μορφές εκμετάλλευσης, όπως η σεξουαλική εκμετάλλευση ή η καταναγκαστική εργασία. Με τροποποιητικό νομοσχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, η Κύπρος προχωρά σε εναρμόνιση με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1712, διευρύνοντας ρητά το πεδίο των πράξεων που μπορούν να συνδέονται με trafficking. Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την προσθήκη τριών μορφών εκμετάλλευσης στον ορισμό της εμπορίας προσώπων, της εκμετάλλευσης της παρένθετης μητρότητας, του καταναγκαστικού γάμου και της παράνομης υιοθεσίας. Πρόκειται για πρόνοιες που μεταφέρουν τη συζήτηση πέρα από τα πιο γνωστά κυκλώματα, αναγνωρίζοντας ότι η εκμετάλλευση μπορεί να κρύβεται και πίσω από πρακτικές που συνδέονται με την οικογένεια, τη γονεϊκότητα και την αναπαραγωγή.
Νέες μορφές εκμετάλλευσης
Το νομοσχέδιο δεν ποινικοποιεί γενικά την παρένθετη μητρότητα, την υιοθεσία ή τον γάμο. Η στόχευση αφορά τις περιπτώσεις όπου οι πρακτικές αυτές χρησιμοποιούνται ως μέσο εξαναγκασμού, εξαπάτησης ή οικονομικής εκμετάλλευσης ευάλωτων προσώπων. Ενδεικτικά, στο πεδίο του trafficking μπορεί να εμπίπτει μια περίπτωση όπου γυναίκα εξαναγκάζεται ή παραπλανάται για να λειτουργήσει ως παρένθετη μητέρα, ένα παιδί διακινείται μέσω παράνομων διαδικασιών υιοθεσίας ή ένα πρόσωπο οδηγείται σε γάμο χωρίς πραγματική συναίνεση.
Το διαδίκτυο στο κάδρο
Το νομοσχέδιο ενσωματώνει πιο καθαρά και την ψηφιακή διάσταση της εμπορίας προσώπων. Η χρήση τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνιών για τη διάδοση εικόνων, βίντεο ή άλλου υλικού σεξουαλικού περιεχομένου που αφορά θύμα, προστίθεται στις επιβαρυντικές περιστάσεις. Παράλληλα, προβλέπεται ότι οι αρχές που διερευνούν και διώκουν τέτοια αδικήματα πρέπει να διαθέτουν επαρκή τεχνογνωσία και τεχνολογικές δυνατότητες. Η πρόνοια αυτή έχει σημασία, καθώς τα ψηφιακά μέσα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για στρατολόγηση, εκβιασμό, έλεγχο ή περαιτέρω εκμετάλλευση θυμάτων.
Μέχρι και 25χρόνια φυλακή
Οι προβλεπόμενες ποινές παραμένουν ιδιαίτερα αυστηρές. Για τα βασικά αδικήματα εμπορίας και εκμετάλλευσης προσώπων προβλέπεται ποινή φυλάκισης μέχρι 25 χρόνια, ενώ όταν το θύμα είναι παιδί η ποινή μπορεί να φτάσει μέχρι και την ισόβια κάθειρξη. Το νομοσχέδιο ενισχύει και τις συνέπειες για νομικά πρόσωπα που εμπλέκονται σε αδικήματα εμπορίας. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, αποκλεισμός από δημόσια χρηματοδότηση, επιχορηγήσεις, δημόσιες συμβάσεις, παραχωρήσεις και άδειες, καθώς και δυνατότητα δημοσιοποίησης δικαστικών αποφάσεων.
Παράλληλα, ενισχύεται η προστασία των θυμάτων. Προβλέπεται πρόσβαση σε υφιστάμενα προγράμματα αποζημίωσης θυμάτων εγκλημάτων βίας, αλλά και διεύρυνση της αρχής μη ποινικοποίησης, ώστε τα θύματα να μην αντιμετωπίζονται ως δράστες για πράξεις στις οποίες εξαναγκάστηκαν λόγω της εκμετάλλευσης.
Για τα παιδιά-θύματα προβλέπεται βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη στήριξη, εξατομικευμένη εκτίμηση αναγκών και μέτρα μετάβασης στην ενηλικίωση, με στόχο να περιορίζεται ο κίνδυνος επαναθυματοποίησης ή επανεμπορίας.
