Στις χώρες με τις μεγαλύτερες καθυστερήσεις στην εκδίκαση υποθέσεων στα δικαστήρια εξακολουθεί να συγκαταλέγεται η Κύπρος. Οι μεγαλύτερες καθυστερήσεις εντοπίζονται σε διοικητικές και αστικές υποθέσεις.
Πριν από μερικές ημέρες δόθηκε στη δημοσιότητα ο 14ος πίνακας αποτελεσμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της δικαιοσύνης. Πρόκειται για ετήσια έκθεση με συγκριτικά δεδομένα σχετικά με την αποτελεσματικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.
Η έκδοση του 2026 δείχνει βελτίωση της αντίληψης που έχει το κοινό σχετικά με την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης. Επίσης, καταδεικνύει τον ουσιαστικό ρόλο που έχει η αποτελεσματικότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και των ανεξάρτητων αρχών για την εδραίωση ενός δίκαιου και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, παρέχοντας δεδομένα για βασικούς παράγοντες της ενιαίας αγοράς. Για πρώτη φορά, ο πίνακας αποτελεσμάτων περιλαμβάνει και μιαν επισκόπηση της αρμοδιότητας που έχουν τα ανώτατα διοικητικά και τα τακτικά δικαστήρια των κρατών μελών, σε υποθέσεις που αφορούν επιχειρήσεις.
Σε ό,τι αφορά την Κύπρο, καταγράφεται η πρόοδος στον τομέα της ψηφιοποίησης και των θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Παρόλ' αυτά, ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορά τον χρόνο που απαιτείται για την ολοκλήρωση δικαστικών υποθέσεων. Στις αστικές και εμπορικές διαφορές σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, η Κύπρος βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την ταχύτητα εκδίκασης, με εκτιμώμενη διάρκεια που υπερβαίνει σημαντικά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ακόμη πιο προβληματική είναι η εικόνα στις διοικητικές υποθέσεις. Η Κύπρος καταγράφεται μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες καθυστερήσεις στην ΕΕ, με την επίλυση διοικητικών διαφορών να απαιτεί πολυετείς διαδικασίες.
Οι μεγάλες εκκρεμότητες αντικατοπτρίζονται και στον αριθμό των υποθέσεων που δεν ολοκληρώθηκαν. Στις αστικές και εμπορικές διαφορές, η Κύπρος παραμένει στις χώρες με υψηλό απόθεμα υποθέσεων ανά 100 κατοίκους, στοιχείο που συνεχίζει να επιβαρύνει τη λειτουργία των δικαστηρίων.
Παρά τα παραπάνω, η έκθεση καταγράφει και ενθαρρυντικές εξελίξεις. Η Κύπρος εμφανίζει έναν από τους υψηλότερους δείκτες εκκαθάρισης υποθέσεων (clearance rate) στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο στο σύνολο των αστικών και διοικητικών υποθέσεων όσο και ειδικότερα στις αστικές και εμπορικές διαφορές. Αυτό σημαίνει ότι τα κυπριακά δικαστήρια επιλύουν περισσότερες υποθέσεις από όσες εισέρχονται στο σύστημα, γεγονός που συμβάλλει σταδιακά στη μείωση των συσσωρευμένων καθυστερήσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις διοικητικές υποθέσεις, όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι ο αριθμός των ολοκληρωμένων υποθέσεων αυξήθηκε σημαντικά, μεταξύ άλλων επειδή αρκετές συναφείς υποθέσεις εκδικάστηκαν από κοινού και επειδή συνεχίζει να αποδίδει η λειτουργία του Διοικητικού Δικαστηρίου, που θεσπίστηκε το 2015.
Μεταρρύθμιση - ψηφιοποίηση
Σημαντικές αναφορές περιλαμβάνονται για τη μεταρρύθμιση του κυπριακού δικαστικού συστήματος, που τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούλιο του 2023. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Κύπρος προχώρησε σε ριζική αναδιάρθρωση της δικαστικής της αρχιτεκτονικής, δημιουργώντας εφετείο και θεσπίζοντας πλήρως τριτοβάθμιο σύστημα δικαιοδοσίας. Η μεταρρύθμιση αυτή θεωρείται από τις σημαντικότερες των τελευταίων δεκαετιών και αναμένεται να επηρεάσει θετικά τους χρόνους απονομής δικαιοσύνης τα επόμενα χρόνια, αν και τα αποτελέσματά της δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως στους στατιστικούς δείκτες.
Στον τομέα της ψηφιοποίησης, η Κύπρος καταγράφει βελτιωμένη εικόνα σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, χωρίς ωστόσο να ανήκει στους πρωτοπόρους της ΕΕ.
Η έκθεση αξιολογεί τη δυνατότητα ηλεκτρονικής κατάθεσης αγωγών, παρακολούθησης υποθέσεων, ηλεκτρονικής πληρωμής δικαστικών τελών και πρόσβασης στους φακέλους των υποθέσεων. Η Κύπρος τοποθετείται περίπου στο μέσο της ευρωπαϊκής κατάταξης, παρουσιάζοντας πρόοδο αλλά και σημαντικά περιθώρια βελτίωσης.
Παρόμοια είναι η εικόνα και ως προς τη χρήση ψηφιακών εργαλείων από δικαστήρια και εισαγγελικές αρχές. Η Κύπρος έχει υιοθετήσει συστήματα ηλεκτρονικής διαχείρισης υποθέσεων και τηλεδιασκέψεων, όμως υστερεί έναντι των πλέον ψηφιοποιημένων κρατών-μελών όπως η Εσθονία, η Ισπανία και οι σκανδιναβικές χώρες.
Αντίστοιχα, η ασφαλής ηλεκτρονική επικοινωνία μεταξύ δικαστηρίων, δικηγόρων, σωφρονιστικών ιδρυμάτων και άλλων εμπλεκόμενων φορέων παραμένει περιορισμένη συγκριτικά με τις ευρωπαϊκές βέλτιστες πρακτικές.
Πρόσβαση πολιτών
Η έκθεση αναδεικνύει, επίσης, ορισμένες αδυναμίες στην πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σύστημα νομικής αρωγής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι στην Κύπρο δεν παρέχεται νομική αρωγή σε αστικές και εμπορικές διαφορές μεταξύ καταναλωτών και επιχειρήσεων. Ως αποτέλεσμα, συγκεκριμένα σενάρια που αξιολογούνται στο Scoreboard δεν εφαρμόζονται καν στην κυπριακή έννομη τάξη. Η διαπίστωση αυτή αναδεικνύει ένα ζήτημα που επηρεάζει ιδιαίτερα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, καθώς το κόστος προσφυγής στη δικαιοσύνη μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την προάσπιση των δικαιωμάτων τους. Παράλληλα, η Κύπρος εμφανίζει σχετικά καλή επίδοση ως προς την προσβασιμότητα ψηφιακών υπηρεσιών για άτομα με αναπηρίες, χωρίς όμως να συγκαταλέγεται στις κορυφαίες ευρωπαϊκές επιδόσεις.
Γυναικεία εκπροσώπηση
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, η Κύπρος διαθέτει αριθμό δικαστών ανά 100.000 κατοίκους που βρίσκεται κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία γυναικών στο Ανώτατο Δικαστήριο. Η Κύπρος καταγράφει υψηλό ποσοστό γυναικείας εκπροσώπησης σε επίπεδο ανώτατης δικαιοσύνης, στοιχείο που αντανακλά τη σταδιακή ενίσχυση της ισότητας των φύλων στον δικαστικό κλάδο. Σε άλλα ευρήματα της έρευνας, η Κύπρος παρουσιάζει θετική εικόνα όσον αφορά την ανεξαρτησία των δικηγορικών συλλόγων και τις εγγυήσεις προστασίας του δικηγορικού απορρήτου. Η χώρα κατατάσσεται στις υψηλές θέσεις της σχετικής ευρωπαϊκής αξιολόγησης, γεγονός που θεωρείται σημαντικό για τη διασφάλιση του κράτους δικαίου.
