Η Κύπρος παραμένει μία από τις πλέον σεισμογενείς περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, ωστόσο η πραγματική εικόνα της αντοχής των κτηρίων της απέναντι σε έναν ισχυρό σεισμό εξακολουθεί να είναι άγνωστη. Σε συνέντευξή του στον «Π», ο γ.γ. του ΕΤΕΚ και πολιτικός μηχανικός, Αντρέας Θεοδότου, εξηγεί ότι το μεγαλύτερο μέρος του κτηριακού αποθέματος έχει ανεγερθεί πριν από το 1994, δηλαδή πριν από την εφαρμογή των σύγχρονων αντισεισμικών κανονισμών, χωρίς να έχει προηγηθεί μέχρι σήμερα μια ολοκληρωμένη και οργανωμένη διαδικασία αξιολόγησης. Υπογραμμίζει ότι το γεγονός αυτό δεν επιτρέπει ούτε την αποτίμηση του πραγματικού κινδύνου ούτε τον αποτελεσματικό σχεδιασμό πολιτικών πρόληψης.
Κτήρια υψηλού κινδύνου
Σύμφωνα με τον κ. Θεοδότου, σήμερα δεν υπάρχει μητρώο που να καταγράφει την κατάσταση των κτηρίων ούτε σαφής εικόνα για το πόσα από αυτά θεωρούνται υψηλού κινδύνου. Τα διαθέσιμα στοιχεία, τονίζει, είναι αποσπασματικά και προέρχονται κυρίως από καταγγελίες πολιτών ή μεμονωμένες αξιολογήσεις μηχανικών. Όπως αναφέρει, η απουσία δεδομένων αποτελεί από μόνη της σοβαρό πρόβλημα, αφού η ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται σε εκτιμήσεις αλλά σε τεκμηριωμένη γνώση.
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για τα κτήρια που ανεγέρθηκαν πριν από το 1994, τα οποία σχεδιάστηκαν με διαφορετικές αντιλήψεις ως προς την αντισεισμική προστασία. Επισημαίνει ότι η ηλικία ενός κτηρίου δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Εκείνο που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο είναι ο συνδυασμός παλαιότητας, ελλιπούς συντήρησης και παλαιότερων κατασκευαστικών πρακτικών, τονίζοντας ότι στη χώρα μας η συντριπτική πλειοψηφία των οικοδομών δεν συντηρείται επαρκώς.
Ερωτηθείς για τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις στις οποίες οι πολυκατοικίες είναι ηλικίας 40, 50 ή και 60 ετών, ο κ. Θεοδότου απάντησε ότι η ηλικία δεν είναι αυτή καθαυτή ο εχθρός και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες υπάρχουν αυστηρά προγράμματα περιοδικής επιθεώρησης που διατηρούν παλιά κτήρια ασφαλή. Το πιο σημαντικό, σημειώνει, είναι η κουλτούρα συντήρησης που υπάρχει από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες. Το θέμα, συμπλήρωσε, δεν είναι να κατεδαφίσουμε την Ιστορία αλλά να τη συντηρήσουμε και να την αξιολογούμε συστηματικά.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν, όπως σημειώνει, οι πολυώροφες πολυκατοικίες της περιόδου πριν το 1994 με ανοικτό ισόγειο χώρο στάθμευσης ή καταστήματα, η γνωστή περίπτωση του «μαλακού ορόφου», που θεωρείται μία από τις πιο ευάλωτες διαμορφώσεις σε περίπτωση ισχυρού σεισμού.
Προληπτικοί έλεγχοι
Το ΕΤΕΚ επαναφέρει την ανάγκη θεσμοθέτησης υποχρεωτικών προσεισμικών ελέγχων, υποστηρίζοντας ότι η Πολιτεία εξακολουθεί να κινείται περισσότερο εκ των υστέρων παρά προληπτικά. Ο γ.γ. του Επιμελητηρίου υπενθυμίζει ότι εδώ και χρόνια κατατίθενται εισηγήσεις για την εφαρμογή Πιστοποιητικού Επιθεώρησης Κτηρίων, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα οι επικίνδυνες οικοδομές. Ωστόσο, η προσπάθεια δεν προχώρησε καθώς, όπως αναφέρει, προσέκρουσε στη γραφειοκρατία, στο κόστος εφαρμογής αλλά και στην απουσία πολιτικής βούλησης. Επισημαίνει, δε, ότι στα τέλη του 2025 η διαδικασία «πάγωσε» λόγω της άρνησης των Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) να αναλάβουν τη διαχείριση των κοινόκτητων οικοδομών.
Ηλεκτρονική πλατφόρμα
Σύμφωνα με τον κ. Θεοδότου, η πρώτη και σημαντικότερη προτεραιότητα είναι η δημιουργία ολοκληρωμένης καταγραφής του κτηριακού αποθέματος. Μόνο μέσα από αξιόπιστα στοιχεία, σημειώνει, μπορεί να σχεδιαστεί ένα εθνικό πρόγραμμα προσεισμικών ελέγχων και να διεκδικηθεί ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για αντισεισμικές ενισχύσεις, αντίστοιχη με εκείνη που εφαρμόστηκε για την ενεργειακή αναβάθμιση των κτηρίων.
Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΤΕΚ προχωρεί στη δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας καταγραφής επικίνδυνων οικοδομών, η οποία θα λειτουργήσει ως ηλεκτρονική ταυτότητα κάθε κτηρίου.
«Η πλατφόρμα στοχεύει να δημιουργήσει μια κοινή γλώσσα: Ένα μητρώο ηλεκτρονικής ταυτότητας κτηρίων, όπου θα καταγράφεται αν ένα κτήριο είναι πλήρως ή μερικώς κατοικήσιμο, ο βαθμός επικινδυνότητάς του και αν έχει συμπληρωθεί τυποποιημένο έντυπο οπτικού ελέγχου», αναφέρει ο κ. Θεοδότου. Ο πολίτης, εξηγεί, θα μπορεί να βλέπει με δομημένο τρόπο την κατάσταση ενός κτηρίου και οι Αρχές θα έχουν, για πρώτη φορά, μια συνολική, γεωγραφικά προσδιορισμένη εικόνα του κινδύνου. Είναι ένα πρώτο, σημαντικό βήμα, σημειώνει, από την αποσπασματική πληροφόρηση στη συστηματική διαχείριση.
Σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται
Ο γ.,γ. του ΕΤΕΚ καλεί τους ιδιοκτήτες και τις διαχειριστικές επιτροπές πολυκατοικιών να μην επαναπαύονται στην εξωτερική εικόνα ενός κτηρίου, καθώς η στατική και σεισμική επάρκεια δεν μπορεί να αξιολογηθεί με μια απλή οπτική παρατήρηση. Ρωγμές σε δομικά στοιχεία, εμφανής διάβρωση του οπλισμού, καθιζήσεις, έντονες φθορές από υγρασία και παραμορφώσεις αποτελούν ενδείξεις, οι οποίες απαιτούν άμεσο έλεγχο από πολιτικό μηχανικό και όχι απλή αισθητική αποκατάσταση.
Ερωτηθείς ποιος φέρει σήμερα την ευθύνη όταν μια παλιά πολυκατοικία παρουσιάζει σοβαρές φθορές αλλά δεν λαμβάνονται μέτρα, ο κ. Θεοδότου απάντησε ότι νομικά η ευθύνη συντήρησης βαραίνει τους ιδιοκτήτες. Στην πράξη όμως, εξήγησε, χωρίς υποχρεωτικό πλαίσιο ελέγχων, η ευθύνη συχνά διαχέεται και κανείς δεν αναλαμβάνει δράση μέχρι να γίνει κάτι σοβαρό. «Αυτό το κενό είναι που πρέπει να κλείσει η νομοθεσία», συνέχισε, «ορίζοντας με σαφήνεια ποιος υποχρεούται να παραγγείλει έλεγχο, σε ποιο χρονικό διάστημα και τι συνέπειες υπάρχουν αν δεν συμμορφωθεί κανείς. Σήμερα», σημείωσε, «η απουσία τέτοιου πλαισίου αφήνει πολλά κτήρια σε ένα γκρίζο νομικό και πρακτικό κενό».
Ακόμη και ένα κτήριο που σχεδιάστηκε σωστά, εξηγεί ο κ. Θεοδότου, μπορεί να καταλήξει επικίνδυνο αν ο οπλισμός διαβρωθεί, αν υπάρχουν διαρροές που υποβαθμίζουν το σκυρόδεμα ή αν γίνονται αυθαίρετες επεμβάσεις, όπως αφαίρεση τοιχοποιίας, χωρίς μελέτη.
«Η συντήρηση δεν είναι πολυτέλεια, είναι μέρος της δομικής ασφάλειας. Βλέπουμε συχνά ιδιοκτήτες να αφαιρούν φέροντα ή μη φέροντα στοιχεία για να δημιουργήσουν περισσότερο χώρο, χωρίς να συνειδητοποιούν ότι αλλάζουν τη συμπεριφορά ολόκληρου του κτηρίου σε σεισμό», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Σχολεία και νοσοκομεία
Αναφερόμενος στις δημόσιες υποδομές, σημειώνει ότι τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικοί έλεγχοι στα σχολεία, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη πρόγραμμα αξιολόγησης των κρατικών κτηρίων. «Νοσοκομεία και γενικότερα κτήρια όπου συγκεντρώνεται μεγάλος αριθμός πολιτών θα πρέπει να αποτελέσουν την πρώτη προτεραιότητα σε κάθε εθνικό πρόγραμμα προσεισμικής αξιολόγησης, καθώς το κοινωνικό κόστος μιας πιθανής αστοχίας θα ήταν ασύγκριτα μεγαλύτερο», τονίζει ο Αντρέας Θεοδότου. Υπογραμμίζοντας ότι η συντήρηση είναι αναπόσπαστο μέρος της δομικής ασφάλειας των κτηρίων και προειδοποιόντας πως χωρίς συστηματική αξιολόγηση κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα πόσο έτοιμη είναι η Κύπρος να αντιμετωπίσει έναν μεγάλο σεισμό.
