Τις βασικές μεθόδους με τις οποίες μπορεί να παρακολουθηθεί ένα κινητό τηλέφωνο, αλλά και τα πρακτικά μέτρα που μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο επιμόλυνσης, εξήγησε ο ειδικός στην ψηφιακή δικανική ανάλυση, την ψηφιακή διερεύνηση και την εγκληματολογική πληροφορική, Αλέξης Μαύρος. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη για σαφές νομοθετικό πλαίσιο, δικαστικό έλεγχο και αυστηρές ασφαλιστικές δικλίδες.
Μιλώντας στο ραδιόφωνο του «Πολίτη 107.6 & 97.6», στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση» με την Κατερίνα Ηλιάδη, ο κ. Μαύρος αναφέρθηκε σε τρεις βασικές μορφές παρακολούθησης: την επισύνδεση μέσω τηλεπικοινωνιακού παρόχου, τη χρήση συσκευής που λειτουργεί ως ψεύτικη κεραία κινητής τηλεφωνίας και την επιμόλυνση του τηλεφώνου με κατασκοπευτικό λογισμικό.
Όπως εξήγησε, η κλασική μέθοδος παρακολούθησης είναι η επισύνδεση (lawful interception), με την οποία οι νόμιμες διωκτικές αρχές, μέσω των υποδομών των παρόχων τηλεπικοινωνίας έχουν πρόσβαση στα συστήματά τους και μπορούν να παρακολουθήσουν σε ζωντανό χρόνο ή να καταγράψουν κλήσεις, μηνύματα και πληροφορίες όπως η κίνηση και τα χαρακτηριστικά του τηλεφώνου και της sim card.
Το «βαλιτσάκι» και η ψεύτικη κεραία
Η δεύτερη μέθοδος αφορά τη χρήση ειδικής συσκευής, γνωστής στην καθομιλουμένη ως «βαλιτσάκι». Πρόκειται για μια συσκευή που αντικαθιστά την κεραία τηλεφωνίας της περιοχής από την οποία παίρνει σήμα το κινητό τηλέφωνο, με αποτέλεσμα η επικοινωνία να περνά μέσα από αυτή.
Με τον τρόπο αυτό μπορούν να καταγραφούν ή να παρακολουθηθούν συνομιλίες και μηνύματα, καθώς και αναγνωριστικά στοιχεία του τηλεφώνου και της κάρτας του χρήστη.
Ο Αλέξης Μαύρος σημείωσε ότι τέτοιου είδους δυνατότητες διέθετε και περιβόητο «μαύρο βαν». «Είχε τη δυνατότητα να το κάνει. Τώρα κατά πόσον το έκανε, ελπίζω κάποτε να φανεί», σηεμίωσε.
Η επιμόλυνση του τηλεφώνου
Ως πιο επεμβατική και επικίνδυνη μέθοδο χαρακτήρισε την επιμόλυνση (exploits) της συσκευής με λογισμικό που εκμεταλλεύεται ευπάθειες του λειτουργικού συστήματος ή κάποιας εφαρμογής.
Η μόλυνση μπορεί να γίνει, μεταξύ άλλων, όταν ο χρήστης πειστεί να ανοίξει έναν σύνδεσμο που έλαβε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μηνύματος ή εφαρμογής.
«Εάν σε πείσει κάποιος μέσω email, μέσω μηνύματος, μέσω μιας εφαρμογής να πατήσεις σε κάποιο λινκ, είναι ένας τρόπος να γίνει η μόλυνση στο κινητό σου με έναν ιό, ο οποίος εκμεταλλεύεται τις ευπάθειες του λειτουργικού συστήματος του τηλεφώνου σου ή κάποια εφαρμογή», εξήγησε.
Σε περίπτωση επιτυχούς επιμόλυνσης, ο επιτιθέμενος μπορεί να αποκτήσει εκτεταμένη πρόσβαση στη συσκευή.
«Η πρόσβαση είναι απεριόριστη. Είναι σαν να τη χρησιμοποιεί εξ αποστάσεως εκείνος που επιμολύνει το ίδιο το κινητό σου. Μπορεί να ακούει την ώρα που μιλάς, μπορεί να ακούει την ώρα που δεν το χρησιμοποιείς για κλήσεις, φωτογραφίες, μηνύματα, τα πάντα», ανέφερε.
Οι επιθέσεις χωρίς πάτημα συνδέσμου
Υπάρχουν, σύμφωνα με τον ειδικό, και τεχνολογίες μέσω των οποίων η επιμόλυνση μπορεί να γίνει χωρίς ο χρήστης να πατήσει κάποιον σύνδεσμο, οι οποίες αποκαλούνται «zero click». Οι συγκεκριμένες δυνατότητες είναι ιδιαίτερα ακριβές και, κατά την εκτίμησή του, δεν χρησιμοποιούνται εύκολα ή μαζικά εναντίον απλών πολιτών. Όπως ανέφερε, πρόκειται για τεχνολογίες που μπορεί να κοστίζουν σε ένα κράτος πάνω από εκατό εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.
Αναφερόμενος στο κόστος ανά στόχο, πρόσθεσε ότι ένα κατασκοπευτικό λογισμικό μπορεί να κοστίζει δεκάδες χιλιάδες ευρώ για κάθε πρόσωπο που τίθεται υπό παρακολούθηση.
«Γίνονταν, γίνονται και φαίνεται ότι θα συνεχίσουν»
Ερωτηθείς κατά πόσο πραγματοποιούνται παρακολουθήσεις στην Κύπρο, ο Αλέξης Μαύρος απάντησε καταφατικά, επικαλούμενος την επαγγελματική εμπειρία και τις μελέτες του, καθώς και στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί κατά καιρούς.
Είναι ασφαλείς οι εφαρμογές μηνυμάτων;
Ο ειδικός εξήγησε ότι οι εφαρμογές με ισχυρή κρυπτογράφηση μπορούν να προστατεύσουν την επικοινωνία κατά τη μεταφορά των μηνυμάτων. Η προστασία αυτή, όμως, μπορεί να παρακαμφθεί όταν έχει ήδη μολυνθεί το λειτουργικό σύστημα της συσκευής.
Σε μια τέτοια περίπτωση, το κατασκοπευτικό λογισμικό μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στα δεδομένα πριν αυτά κρυπτογραφηθούν ή αφού εμφανιστούν στην οθόνη του χρήστη.
Τα μέτρα προστασίας
Ο Αλέξης Μαύρος συνέστησε τη χρήση αξιόπιστου VPN ως ένα πρόσθετο επίπεδο προστασίας, επισημαίνοντας ότι δεν αποτελεί από μόνο του απόλυτη ασπίδα απέναντι σε όλες τις μορφές επίθεσης.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις ενημερώσεις του λειτουργικού συστήματος και των εφαρμογών. Όπως εξήγησε, μεγάλο μέρος των αναβαθμίσεων αφορά τη διόρθωση κενών ασφαλείας και όχι απλώς τη βελτίωση της λειτουργίας της συσκευής.
«Το 90% των αναβαθμίσεων που κάνουν, κλείνουν ευπάθειες», τόνισε ο κ. Μαύρος.
Παράλληλα, αναφέρθηκε σε ειδικές λειτουργίες αυξημένης ασφάλειας που προσφέρουν εταιρείες τεχνολογίας για χρήστες οι οποίοι θεωρούν ότι κινδυνεύουν να αποτελέσουν στόχο.
Για τους κατόχους iPhone έκανε ιδιαίτερη αναφορά στο Lockdown Mode. «Κάποιος ο οποίος πιστεύει ότι πιθανώς να είναι θύμα επίθεσης επιμόλυνσης, ενεργοποιώντας το Lockdown Mode μειώνει απίστευτα τις πιθανότητες να επιμολυνθεί», πρόσθεσε ο ειδικός.
Αναφέρθηκε επίσης σε προγράμματα αυξημένης προστασίας που προσφέρονται σε χρήστες Android και σε ειδικά λειτουργικά συστήματα που μπορούν να εγκατασταθούν σε συγκεκριμένες συσκευές μέσω της Google.
Ακούστε όλη την παρέμβαση του Αλέξη Μαύρου στο ραδιόφωνο του «Πολίτη 107.6 & 97.6» στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση»:
