Sevgul Uludag
Τηλ: 99 966518
Ένας από τους Ελληνοκύπριους αναγνώστες μου με ενημέρωσε για έναν πιθανό τόπο ταφής στην περιοχή της Λαπήθου και έγραψα στην Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (ΔΕΑ) σχετικά με αυτό, ώστε να το διερευνήσουν περαιτέρω.
Ο αναγνώστης μου συνοπτικά έγραψε τα εξής: «Αγαπητή Sevgul, έχει καιρό να μιλήσουμε αλλά σε βλέπω στο FB. Θέλω να σου πω κάποιες πληροφορίες που έμαθα σήμερα. Στη Λάπηθο υπάρχει ένα μέρος που ονομάζεται 'Οκτωλιθάρι' ή 'Οφτολιθάρι'. Εκεί πιστεύουν ότι το 1974 εκτελέστηκαν περίπου 50 Ε/Κ. Μεταφέρθηκαν εκεί. Δεν ήταν εκεί. Τους πήραν από αλλού και τους έφεραν στο 'Οφτολιθάρι' για να τους σκοτώσουν και να τους θάψουν. Ο άνθρωπος που μου το είπε υποθέτει ότι οι αρχές το γνωρίζουν, αλλά είναι καλύτερα να το αναφέρω, σε περίπτωση που δεν το γνωρίζουν. Σύμφωνα με αυτόν, θάφτηκαν εκεί. Η αρχική πληροφορία προήλθε από έναν άνθρωπο που ονομάζεται (...) από τη Λάπηθο (σ.σ. το όνομά του παραμένει εμπιστευτικό από εμάς). Πέθανε πριν από μερικά χρόνια. Διερωτώμαι αν μετέφερε τα όσα γνώριζε σε κάποιον. Είναι η πρώτη φορά που ακούω για την τοποθεσία Οκτωλιθάρι».
Και συνεχίζει: «Η τοποθεσία 'Οκτωλιθάρι' βρίσκεται κοντά στην τοποθεσία Agnin και δεν απέχει πολύ από το Σχολείο Λάμπουσας, περίπου μισό χιλιόμετρο μακριά. Το 'Οκτωλιθάρι' βρίσκεται σχεδόν μισό χιλιόμετρο δυτικά από τη Βρύση του Πάρπα, προς τη θάλασσα. Ο πιθανός τόπος ταφής βρίσκεται στο 'Οκτωλιθάρι'. Όσον αφορά το Αναμορφωτήριο της Λαπήθου, αυτό ήταν ένα σχολείο για παιδιά που είχαν κακή συμπεριφορά (σύμφωνα με τα πρότυπα της εποχής). Τώρα δεν υπάρχει τέτοιο σχολείο. Πολλοί άνθρωποι γνωρίζουν πού βρισκόταν επειδή υπήρχε μια πινακίδα κυκλοφορίας. Βρισκόταν μεταξύ του κύριου δρόμου προς την Κερύνεια και της θάλασσας. Το Σχολείο της Λάμπουσας ήταν γνωστό ως 'Σωφρονιστήριο'. 'Οκτωλιθάρι' σημαίνει '8η πέτρα'».
Ευχαριστώ τον αναγνώστη μου για αυτές τις πολύτιμες πληροφορίες. Αν έχετε οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με αυτόν τον πιθανό τόπο ταφής, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου με ή χωρίς το όνομά σας στον αριθμό 99966518 ή μπορείτε να επικοινωνήσετε απευθείας με τη ΔΕΑ.
Τα παιδιά τρώνε μεσημεριανό.
Πολυπολιτισμικό αναμορφωτήριο
Ήταν πολύ ενδιαφέρον για μένα να ανακαλύψω ότι το σχολείο που ανέφερε ο αναγνώστης μου, η Αναμορφωτική Σχολή Λαπήθου για παιδιά που είχαν διαπράξει κάποια εγκλήματα σε μικρή ηλικία, ήταν στην πραγματικότητα ένα πολυπολιτισμικό σχολείο αναμόρφωσης. Παιδιά Τουρκοκυπρίων, Ελληνοκυπρίων, Αρμενίων και Μαρωνιτών φοιτούσαν μαζί σε αυτό το σχολείο, λάμβαναν εκπαίδευση καθώς και κάποιες δεξιότητες που θα τους βοηθούσαν στη μετέπειτα ζωή τους. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα «Μηχανή του Χρόνου», η ιστορία αυτού του σχολείου είχε ως εξής:
Αρχές δεκαετίας του ’40, ο Dr. Sleight, διευθυντής του Διδασκαλικού Κολεγίου στην Κύπρο και μετέπειτα διευθυντής Παιδείας της αποικιοκρατικής κυβέρνησης, σκεφτόταν τρόπους για να εκσυγχρονίσει το κυπριακό εκπαιδευτικό σύστημα. Πρωτοπόρος και με πραγματικό ενδιαφέρον για τη μόρφωση ίδρυσε διάφορες σχολές οι οποίες έλειπαν από τον εκπαιδευτικό χάρτη του νησιού όπως οι τεχνικές, οι ξενοδοχειακές και άλλες. Μία από αυτές ήταν και η Αναμορφωτική Σχολή Λαπήθου.
Το κύριο πρόβλημα ωστόσο ήταν η εύρεση τοποθεσίας. Όπως διηγείται ο Μιχάλης Κοκκινίδης, δάσκαλος και μετέπειτα διευθυντής της Σχολής, ο Dr. Sleight γνώριζε καλά την επαρχία Κερύνειας. Σε μία από τις περιηγήσεις του, βρήκε το παλιό ξενοδοχείο του Ταλιαδόρου. Αυτό είχε κτιστεί πάνω στα θεμέλια μιας αποθήκης χαρουπιών. Ωστόσο, οι κακουχίες και η οικονομική κρίση του πολέμου δεν του επέτρεψαν ποτέ να λειτουργήσει. Από την άλλη βέβαια αυτό αποτελούσε ευτύχημα για τον Sleight. Μόλις είχε βρει την τοποθεσία για το νέο σχολείο.
Η πρόταση του Sleight, ωστόσο, αν και κατάφερε να πείσει τη Διεύθυνση Παιδείας και την αποικιοκρατική κυβέρνηση, συνάντησε την άρνηση της Διεύθυνσης των φυλακών της Αθαλάσσας όπου στέλνονταν μέχρι τότε όσα παιδιά παράβαιναν τον νόμο. Το αντεπιχείρημά τους ήταν: «Εάν μετακινήσουμε τους νεαρούς φυλακισμένους, ποιός θα περιποιείται πλέον τα ζώα στην έπαυλη της Αθαλάσσας;».
Παιδιά που εργάζονται στην κατασκευή της Αναμορφωτικής Σχολής Λαπήθου
Πρώτοι μαθητές το 1943
Το Φθινόπωρο του 1943 η Σχολή άρχισε να δέχεται τους πρώτους μαθητές. Όμως δεν ήταν πλήρως εξοπλισμένη και ούτε είχε τις απαραίτητες εγκαταστάσεις. Αυτό βέβαια δεν πτόησε κανέναν. Προσελήφθησαν οι εκπαιδευτικοί και το τεχνικό προσωπικό και τα παιδιά χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: Στους Πιτσιρίκους, στους Πράσινους και τους Βένετους, αντίστοιχα με τις ηλικίες τους. Στην αρχή ζούσαν σε παράγκες μαζί με τους υπεύθυνους δασκάλους τους, όμως σιγά-σιγά οι μαθητές μαζί με τους κτίστες και τους ξυλουργούς που είχαν προσληφθεί στη Σχολή ξεκίνησαν να χτίζουν το νέο σχολείο.
Έτσι κι αλλιώς η φιλοσοφία της Σχολής ήταν πως στα παιδιά θα παρέχονταν οι βασικές γνώσεις αλλά και η ευκαιρία να μάθουν κάποια τέχνη η οποία θα μπορούσε να τους εξασφαλίσει τα προς το ζην όταν αυτά θα απολύονταν από τη Σχολή.
Τα παιδιά δημιούργησαν μία μικρή πόλη. Έχτισαν τους κοιτώνες που τους φιλοξενούσαν, μία μεγάλη αθλητική αίθουσα, εργαστήρια, τάξεις, κουζίνα και τραπεζαρία και ένα κεντρικό κτήριο και μία φάρμα που ονομαζόταν Έπαυλη.
Η νέα Σχολή αποτελούσε πρότυπο για την περιοχή. Το προσωπικό αποτελείτο από τους δασκάλους, τους μαστόρους, τους μάγειρες και τις οικονόμους της Σχολής. Μάλιστα, καθώς φιλοξενούσε νεαρούς από όλες τις κοινότητες της Κύπρου, το προσωπικό ήταν μεικτό. Δεν γίνονταν διακρίσεις και ο σεβασμός αποτελούσε μία από τις κυριότερες αρχές της Σχολής. Η Αναμορφωτική Σχολή Λαπήθου είχε δημιουργήσει μία μεγάλη οικογένεια.
Αυτό που έκανε τη Σχολή να ξεχωρίσει ήταν η ιδιαίτερη φιλοσοφία της. Όπως διηγείται ο κ. Κοκκινίδης, δεν είχαν ως σκοπό να τιμωρούν τα παιδιά επειδή θεωρήθηκαν παραβάτες του νόμου. Αντιθέτως, κύριο μέλημά τους ήταν να τους δώσουν μία δεύτερη ευκαιρία και να τα βοηθήσουν να ενταχθούν ομαλά στην κοινωνία αφού θα απολύονταν.
Σκοπός δεν ήταν η τιμωρία
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Μηχανής του Χρόνου» η σχολή δεν είχε περίφραξη ούτε κάγκελα ούτε πόρτες. Σύμφωνα με τον διευθυντή κ. Κοκκινίδη στην ιστοσελίδα αυτή, «η Σχολή δεν είχε περίφραξη. Ούτε κάγκελα ούτε πόρτες. Όταν λοιπόν έρχονταν νέα παιδιά, φοβόμασταν πολύ και ήμασταν προετοιμασμένοι για αποδράσεις. Κάτι που συνέβαινε, όχι συχνά, αλλά συνέβαινε. Μια μέρα, έφυγε ένας πιτσιρικάς με το που τον έφεραν στη Σχολή. Οι κοινότητες του Καραβά και της Λαπήθου ήταν όμως ενημερωμένες κι όποτε έφευγε κάποιος μας τον επέστρεφαν. Έτσι κι εγώ βγήκα με το αυτοκίνητό μου να τον βρω. Όταν συνειδητοποιούσαν πόσο καλά περνούσαμε και πως δεν είχαμε σκοπό να τιμωρήσουμε κανέναν αλλά να του δώσουμε φροντίδα, προστασία και γνώση, οι μικροί όχι μόνο έμεναν στη Σχολή αλλά στις διακοπές παρακαλούσαν να μείνουν ως εθελοντές μέσα. Η Σχολή δεν έκλεινε ποτέ. Έμενε ανοιχτή ολόχρονα, φιλοξενούσε γονείς οι οποίοι επισκέπτονταν τα παιδιά τους κι όταν έδινε άδεια στους μαθητές τα Χριστούγεννα, το Πάσχα και το καλοκαίρι, κάποιοι έμεναν εθελοντικά πίσω για να φροντίζουν τον κήπο και τα ζώα που διατηρούσαν».
Επίδομα καλής διαγωγής
«Η Σχολή δεν λειτουργούσε όπως τα γνωστά σωφρονιστήρια. Η σωματική τιμωρία», αναφέρει ο κ. Κοκκινίδης, «ήταν υπερβολικά σπάνια και μάλιστα γινόταν μόνο εκ μέρους του διευθυντή. Κανένας δάσκαλος δεν είχε δικαίωμα να απλώσει χέρι πάνω στα παιδιά. Είχαμε άλλου είδους τιμωρίες. Για παράδειγμα, κάθε μέρα οι δάσκαλοι σημείωναν βαθμό για τη συμπεριφορά των παιδιών και την πρόοδό τους στα μαθήματα και τις τέχνες. Για τους βαθμούς αυτούς κάθε μήνα λάμβαναν ένα επίδομα καλής διαγωγής, κάτι σαν χαρτζιλίκι (πέρα από το μηνιαίο επίδομα που λάμβαναν έτσι κι αλλιώς και αποταμιευόταν μέχρι την απόλυσή τους). Όταν ένας μαθητής δεν συμπλήρωνε τους απαραίτητους βαθμούς, τότε έχανε και το επίδομα. Για αυτό όλα τα παιδιά προσπαθούσαν να τηρούν τους κανόνες. Ήταν σημαντικό για εκείνα». Μάλιστα η Σχολή δεν υστερούσε σε καμία κοινωνική πτυχή. Οι μαθητές είχαν δημιουργήσει ομίλους αθλητισμού και προσκοπισμού και λάμβαναν πάντα μέρος σε όλες τις εκδηλώσεις της επαρχίας Κερύνειας.
Ο πόλεμος το 1974
Η τουρκική εισβολή του 1974 διέκοψε την πολυετή λειτουργία της Σχολής. Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ο κ. Κοκκινίδης θυμάται: «Την είδαμε την τουρκική εισβολή. Είδαμε τα αεροπλάνα και τα καράβια από το ύψωμα στο οποίο βρισκόμασταν. Αγχωθήκαμε. Δεν θα σας το κρύψω. Εγώ έστειλα την οικογένειά μου στον Καραβά, όπου είχαμε συγγενείς, και φρόντισα να πάρω τα παιδιά μαζί με τους δασκάλους σε πιο ασφαλή τοποθεσία. Μόλις βεβαιωθήκαμε πως είχαμε περιθώρια ασφάλειας στείλαμε τα παιδιά στα σπίτια τους. Όσοι δεν είχαμε πού να πάμε, καταλήξαμε στον Πρόδρομο κι από εκεί στη Λεμεσό. Στη Σχολή δεν ξαναπήγα έκτοτε. Δεν μπορώ».
Η Σχολή παρέμεινε κλειστή από το ’74 μέχρι και το ’80. Τότε έγινε εκ νέου εισήγηση να επαναλειτουργήσει. Ορίστηκε ως νέος χώρος μία τοποθεσία στα Πολεμίδια, όπου αργότερα στεγάστηκε η Ξενοδοχειακή Σχολή. Η Νέα Λάμπουσα λειτούργησε με την ίδια φιλοσοφία, όμως τίποτα δεν θύμιζε αυτό που είχαν δημιουργήσει στη Λάπηθο. «Ήταν πιο δύσκολα τα πράγματα», σημειώνει ο Κοκκινίδης. Δεν υπήρχε το ίδιο δέσιμο. Μάλιστα, οι αξιωματούχοι της νέας κυβέρνησης δεν ενδιαφέρονταν όπως ενδιαφέρονταν πριν την εισβολή. Δεν μας επισκέφθηκαν ούτε μία φορά. Οι κυβερνητικοί, οι οποίοι μας έκλεισαν το 1986».
Σημ. Όλες οι φωτογραφίες που δημοσιεύουμε προέρχονται από την ιστοσελίδα «Μηχανή του Χρόνου». Το άρθρο για την Αναμορφωτική Σχολή Λαπήθου: http://www.mixanitouxronou.com.cy/afieromata/to-kamari-tou-kipriakou-ekpedeftikou-sistimatos-to-anamorfotirio-pou-apotelouse-protipo-gia-tin-evropi-ta-anamorfonan-me-agapi-ke-ochi-xilo/
