Η δεύτερη και τελευταία ημέρα της άτυπης συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου πραγματοποιείται στο Συνεδριακό Κέντρο Φιλοξενία της Λευκωσίας, όπου οι ηγέτες συναντήθηκαν με τους προέδρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για εργασιακή συνεδρία που κάλυψε τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, την ενέργεια και τις γεωπολιτικές επιπτώσεις της σύγκρουσης στον Κόλπο.
Μια Ευρώπη, Μια Αγορά
Από τις πιο σημαντικές επιτεύξεις του πρωινού ήταν η υπογραφή του οδικού χάρτη «Μια Ευρώπη, Μια Αγορά» από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και την Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα. Το κοινό κείμενο δεσμεύει και τα τρία θεσμικά όργανα στην υλοποίηση συγκεκριμένων νομοθετικών ορόσημων σε πέντε στρατηγικούς πυλώνες: απλοποίηση κανόνων, εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, ενίσχυση της εμπορικής πολιτικής, μείωση των τιμών ενέργειας και απανθρακοποίηση, καθώς και ψηφιακός μετασχηματισμός, με συγκεκριμένες προθεσμίες έως το τέλος του 2027.
Ο Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι είναι «πολύ χαρούμενος» που υπέγραψε τον οδικό χάρτη, τοποθετώντας τον στο επίκεντρο της ευρύτερης φιλοδοξίας της ΕΕ για στρατηγική αυτονομία. «Θέτει πολύ συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και στόχους για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς μας», είπε.
Η Μέτσολα, φτάνοντας στη Φιλοξενία για τη συνεδρία του πρωινού, κάλεσε τους ηγέτες να «εξετάσουν με νέα ματιά τους ίδιους πόρους», προειδοποιώντας ότι ο υπάρχων προϋπολογισμός της ΕΕ δεν επαρκεί για να ανταποκριθεί στο εύρος των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ένωση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ανέφερε, θα υιοθετήσει την επόμενη εβδομάδα τη θέση του για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και είναι έτοιμο να εισέλθει σε διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη. «Τώρα είναι η στιγμή να διασφαλίσουμε τη στρατηγική αυτονομία για την οποία συζητούμε εδώ και δεκαετίες», τόνισε.
Άρθρο 42.7
Ένα από τα ουσιαστικά αποτελέσματα της διήμερης συνάντησης ήταν η συμφωνία για ανάθεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή της εκπόνησης επιχειρησιακού σχεδίου ανταπόκρισης για το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής που υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συνδράμουν οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ δεχθεί ένοπλη επίθεση.
Ο Χριστοδουλίδης ανέφερε ότι οι ηγέτες συμφώνησαν κατά τη διάρκεια του δείπνου της Πέμπτης ότι απαιτείται ένα πρακτικό επιχειρησιακό σχέδιο. «Ας πούμε ότι η Γαλλία ενεργοποιεί το άρθρο 42.7. Ποιες χώρες θα είναι οι πρώτες που θα ανταποκριθούν; Ποιες είναι οι ανάγκες της χώρας που το ενεργοποιεί; Όλα αυτά θα συμπεριληφθούν σε ένα σχέδιο, ώστε αν και όταν ένα κράτος μέλος ενεργοποιήσει το άρθρο 42.7, να έχουμε ένα επιχειρησιακό σχέδιο έτοιμο», εξήγησε.
Ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της αναβάθμισης της ρήτρας, χαρακτηρίζοντας την αλληλεγγύη που επιδείχθηκε προς την Κύπρο κατά τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ-Ιράν ως «την πρώτη έμπρακτη απόδειξη ότι η Ευρώπη μπορεί να σταθεί μόνη της στο πλευρό κράτους μέλους που απειλείται». Ανέφερε ότι η Ελλάδα θα αξιοποιήσει την Ευρωπαϊκή Προεδρία του δεύτερου εξαμήνου του 2027 για να προωθήσει περαιτέρω τη συζήτηση.
Ο Χριστοδουλίδης εξέφρασε ικανοποίηση για το γεγονός ότι τόσο τα μέλη του ΝΑΤΟ όσο και τα κράτη μέλη εκτός Συμμαχίας αναγνώρισαν την ανάγκη ύπαρξης ενός επιχειρήσιμου σχεδίου, ένα στοιχείο ιδιαίτερης σημασίας για την Κύπρο, η οποία είναι από τα λίγα κράτη μέλη της ΕΕ εκτός ΝΑΤΟ.
Ουκρανία: Δάνειο, Κυρώσεις και Ενταξιακές Διαπραγματεύσεις
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, μιλώντας στους δημοσιογράφους κατά την άφιξή του πριν από την έναρξη της συνεδρίας της Πέμπτης στην Αγία Νάπα, έδωσε τον τόνο χαρακτηρίζοντας τη μέρα «πολύ καλή» για την Ουκρανία. Η ΕΕ είχε κάνει δύο βήματα: εκταμίευση δανείου 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο και έγκριση του 20ού πακέτου κυρώσεων κατά της Ρωσίας. «Το επόμενο βήμα είναι να ανοίξουμε επίσημα τους πρώτους κλάδους διαπραγματεύσεων για την ευρωπαϊκή ένταξη της Ουκρανίας», είπε.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας ανέφερε ότι αρκετοί Πρωθυπουργοί πίεσαν για άμεση έναρξη εργασιών επί ενός 21ου πακέτου κυρώσεων, ώστε να σταλεί «πολύ ξεκάθαρο μήνυμα στη Ρωσία ότι δεν μπορεί να μας εξαντλήσει χρονικά». Χαρακτήρισε το δάνειο και το πακέτο κυρώσεων ως «καλά νέα», τονίζοντας ταυτόχρονα ότι η δυναμική πρέπει να διατηρηθεί.
Κάλας: Οι Διαπραγματεύσεις με το Ιράν να Υπερβούν το Πυρηνικό
Για τη Μέση Ανατολή, η Κάλας πίεσε ώστε οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν να υπερβούν το πυρηνικό ζήτημα. Αν οι συνομιλίες περιοριστούν αποκλειστικά στα πυρηνικά χωρίς να καλυφθούν το πυραυλικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και η στήριξή της σε ένοπλες ομάδες στην περιοχή, προειδοποίησε, οποιαδήποτε συμφωνία ενδέχεται να αποδειχθεί «πιο αδύναμη από την JCPOA» και να αφήσει την Ευρώπη με «ένα πιο επικίνδυνο Ιράν».
Χαρακτήρισε την ελευθερία ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ «αδιαπραγμάτευτη» και ανέφερε ότι οι υφιστάμενες ναυτικές επιχειρήσεις της ΕΕ Aspides και Atalanta μπορούν να ενισχυθούν με σκάφη και δυνατότητες, ως ο ταχύτερος τρόπος στήριξης ενός συνασπισμού προθύμων στην περιοχή.
Για τη Συρία, η Κάλας ανέφερε ότι τον Μάιο θα πραγματοποιηθεί υψηλού επιπέδου πολιτικός διάλογος με υπουργούς Εξωτερικών. Για τον Λίβανο, τόνισε ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας χρειάζονται περισσότερη βοήθεια για τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και την ενίσχυση του κρατικού ελέγχου.
Συντονισμός Νότιας Πτέρυγας για τη Μετανάστευση
Στο περιθώριο της συνόδου, οι ηγέτες Κύπρου, Ελλάδας, Ιταλίας και Μάλτας εξέδωσαν κοινή δήλωση συμφωνώντας σε συντονισμένη δράση για την αποτροπή νέας μεταναστευτικής κρίσης στην κλίμακα του 2015, σε περίπτωση περαιτέρω επιδείνωσης της κατάστασης στη Μέση Ανατολή. Ανέθεσαν στους αρμόδιους υπουργούς Εσωτερικών και Μετανάστευσης να συνεργαστούν στενά με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ενσωμάτωση των εθνικών αντιδράσεων στις πολιτικές της ΕΕ.
Παράλληλα με την επίσημη ατζέντα, η πίεση της Ισπανίας για αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ-Ισραήλ επισκιάζει τις συζητήσεις για τη Μέση Ανατολή. Ο Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος έφτασε στη Λευκωσία έχοντας ήδη θέσει επίσημα την πρόταση στη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στο Λουξεμβούργο στις 21 Απριλίου μαζί με τη Σλοβενία και την Ιρλανδία, αναμένεται να ασκήσει πίεση επί του θέματος απευθείας στους συναδέλφους ηγέτες κατά τη συνεδρία της Παρασκευής για τη σταθερότητα στην περιοχή. Η Συμφωνία Σύνδεσης, που ισχύει από το 2000, περιλαμβάνει ρήτρα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την οποία η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι το Ισραήλ έχει παραβιάσει. Παρόλο που η Γαλλία και η Σουηδία είχαν εκφράσει ανοιχτά στάση απέναντι σε τουλάχιστον μερική αναστολή, δεν έχει διαμορφωθεί συναίνεση σε επίπεδο Ένωσης, αφήνοντας το ζήτημα ανοιχτό καθώς οι ηγέτες θα καθίσουν στο τραπέζι με τους περιφερειακούς εταίρους Αίγυπτο, Ιορδανία, Λίβανο, Συρία και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου για το γεύμα εργασίας του απογεύματος.
