«Πρέπει να παρθούν αυστηρές αποφάσεις», «δεν μπορούμε να κοιτάμε πίσω στην προτέρα κατάσταση», «η κυπριακή κτηνοτροφία στιγματίστηκε κοινωνικά και αναπτύχθηκε με πολύ άναρχο τρόπο». Αυτές είναι ορισμένες αναφορές που ακούστηκαν ηχηρά διά στόματος δρος Σταύρου Μαλά κατά την παρουσίαση του δωδεκαετούς προγράμματος ανάκαμψης και ανασυγκρότησης την κυπριακής κτηνοτροφίας στους εμπλεκόμενους του κλάδου και ενδιαφερόμενους φορείς, οι οποίοι κλήθηκαν στο Προεδρικό για ενημέρωση.
Δίνοντας το στίγμα τού πώς θα προσεγγίσει η κυβέρνηση τα πορίσματα της επιστημονικής επιτροπής για την ανασυγκρότηση της κτηνοτροφίας, ο υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Χρίστος Σενέκης, μίλησε για παρουσίαση και συζήτηση των προτάσεων με τους άμεσα εμπλεκόμενους φορείς. «Γιατί η επιστημονική τεκμηρίωση αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύεται από ουσιαστικό διάλογο με τους ανθρώπους που γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις ανάγκες και τις πραγματικότητες του τομέα», τόνισε στη χθεσινή εκδήλωση ενημέρωσης.
Συστημικός κίνδυνος
Παρουσιάζοντας την υψηλή χωρική συγκέντρωση 72 μονάδων βοοειδών γαλακτοπαραγωγής, οι οποίες παρήγαγαν το 60% του αγελαδινού γάλακτος το 2025 –ήδη μία μονάδα χάθηκε από τον αφθώδη πυρετό- ο δρ Μαλάς προειδοποίησε για συστημικό κίνδυνο μεταδοτικών ασθενειών στο εναπομείναν ζωικό κεφάλαιο. Το ίδιο, τόνισε, ισχύει και για τα αιγοπρόβατα, καθώς υπάρχει χωρική συγκέντρωση 27 μονάδων, οι οποίες παρήγαγαν το 20% της γαλακτοπαραγωγής το 2025 –4 μονάδες ήδη χάθηκαν λόγω του αφθώδους πυρετού.
Δεδομένου ότι η πυκνότητα των ζωικών μονάδων ευνοεί την ταχεία μετάδοση σε περίπτωση νέας επιζωοτίας, τύπου αφθώδους πυρετού, θέτοντας σε κίνδυνο ολόκληρη την παραγωγή γάλακτος, τόνισε ότι απαιτείται αποσυμφόρηση, βιοασφάλεια και χωρική αναδιοργάνωση.
7 επιδημιολογικές ενότητες
Σε σχέση με την κρίση του αφθώδους πυρετού, τα στοιχεία που παρουσίασε ο δρ Μαλάς αποτυπώνουν το μέγεθος της πληγής αλλά και τα συστημικά κενά. Συνολικά επηρεάστηκαν 121 κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, οδηγώντας στη θανάτωση 84.133 ζώων. Ειδικότερα πλήγηκαν 104 μονάδες αιγοπροβάτων (56.632 ζώα), 14 μονάδες βοοειδών (3.018 ζώα) και 3 χοιροτροφικές μονάδες (24.483 ζώα).
Οι 102 από τις 121 πληγείσες μονάδες βρίσκονταν συγκεντρωμένες σε μόλις 7 κτηνοτροφικές περιοχές υψηλής πυκνότητας, οι οποίες, σύμφωνα με τον δρα Μαλά, λειτούργησαν ως 7 ενιαίες επιδημιολογικές εστίες.
Η απώλεια παραγωγής γάλακτος από τις πληγείσες μονάδες άγγιξε τα 16,23 εκατ. λίτρα για το 2025, αντιστοιχώντας στο 4,06% της συνολικής παραλαβής γάλακτος. Η επίπτωση ήταν αναλογικά πολύ βαρύτερη στην αιγοπροβατοτροφία, όπου χάθηκε το 8,97% της παραγωγής, έναντι 2,72% στην αγελαδοτροφία.
Επείγουσα δαπάνη €30 εκατ.
Ως άμεσο βήμα επανακίνησης, η επιτροπή προτείνει πακέτο επείγουσας παρέμβασης ύψους €30 εκατομμυρίων, το οποίο περιλαμβάνει:
Δημιουργία 10 μονάδων πάχυνσης μοσχαριών (€10 εκατ.).
Δημιουργία 10 μονάδων πάχυνσης αμνοεριφίων (€10 εκατ.).
Δράσεις μετεγκατάστασης πληγεισών μονάδων σε ασφαλείς περιοχές ή αξιοπρεπή έξοδο από το επάγγελμα για όσους δεν πληρούν τα κριτήρια παραμονής (€10 εκατ.).
Η προσέγγιση της επιτροπής στηρίζεται στη μετάβαση από ένα μοντέλο που βασίζεται κυρίως στον αριθμό των ζώων σε ένα μοντέλο που δίνει έμφαση στην παραγωγικότητα ανά ζώο, στην ποιότητα γάλακτος και κρέατος, στη γενετική βελτίωση, στην ευζωία, στη βιοασφάλεια, στην ιχνηλασιμότητα και στην ορθολογική χωρική οργάνωση των μονάδων. Παράλληλα, επιδιώκεται καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής κρέατος, η οποία σήμερα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητη σε σχέση με την παραγωγή γάλακτος. Ο κ. Μαλάς σημείωσε ότι η υπερσυγκέντρωση ζώων και μονάδων, οι ανεπαρκείς αποστάσεις, τα κενά στη βιοασφάλεια και στην ιχνηλασιμότητα και η απουσία ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού δημιούργησαν ένα συστημικά ευάλωτο μοντέλο.
Χθες και αύριο
Ο χωρικός ανασχηματισμός όμως είναι μόνο η μία πτυχή των εισηγήσεων της επιστημονικής ομάδας. Επιπλέον ζητούν να μην επιστρέψει ο κλάδος στο χθες, όπου κυριαρχούσε η υπερπαραγωγή αγελαδινού γάλακτος εις βάρος της παραγωγής κρέατος, η χαμηλή παραγωγικότητα, η αδύναμη βιοασφάλεια, τα κενά ιχνηλασιμότητας και οι αποσπασματικές λύσεις. Αλλά εισηγούνται ένα νέο μοντέλο με παραγωγικότερα ζώα και εστίαση στην παραγωγή κρέατος, τη βιοασφάλεια, τον ηλεκτρονικό φάκελο ανά μονάδα, την πλήρη ιχνηλασιμότητα, την κτηνιατρική παρακολούθηση, τη γενετική βελτίωση, την ευζωία και την επιστημονική στήριξη.
Αναφερόμενος, μεταξύ άλλων, στο χαλλούμι, στο δεύτερο εξαγωγικό προϊόν της χώρας μετά τα φάρμακα, ο δρ Μαλάς σημείωσε ότι η προστασία του προϋποθέτει επαρκές και ποιοτικό γάλα και μια βιώσιμη και εξωστρεφή κτηνοτροφία, στηριζόμενη πρωτίστως στην επιστήμη.
€610,9 εκατ. σε 4 πυλώνες
Για το δωδεκαετές σχέδιο δράσης οι επιστήμονες ζητούν συνολική δαπάνη €610.925.000. Ειδικότερα:
- €372.225.000 για την ανασυγκρότηση και αναβάθμιση της αιγοπροβατοτροφίας.
- €134.000.000 για την αγελαδοτροφία.
- €41.000.000 για οριζόντιες δράσεις (€10.000.000 για δημιουργία 10 μονάδων πάχυνσης μοσχαριών, €10.000.000 για δημιουργία μονάδων πάχυνσης αμνοεριφίων, €4.000.000 για περίφραξη μονάδων και εγκατάσταση ηλεκτρονικών συστημάτων βιοασφάλειας, €7.000.000 για αναβάθμιση της ευημερίας των ζώων και ζωντανή παρακολούθηση και €10.000.000 για στοχευμένη αποσυμφόρηση κτηνοτροφικών περιοχών).
- €63.700.000 για επιστημονική υποστήριξη (€14.200.000 για επιστημονική υποστήριξη γενετικής αξιολόγησης και βελτίωσης, €9.600.000 για δημιουργία και λειτουργία διαπιστευμένου ερευνητικού εργαστηρίου γάλακτος-επιστημονικές αναλύσεις τεχνολογίας γάλακτος, €9.200.000 για δημιουργία και λειτουργία ερευνητικού εργαστηρίου κρέατος-επιστημονικές αναλύσεις κρέατος, €5.650.000 για δημιουργία και στήριξη ομάδας έξυπνης αγελαδοτροφίας, €5.650.000 για δημιουργία και στήριξη ομάδας έξυπνης αιγοπροβατοτροφίας, €4.150.000 για δημιουργία και στήριξη ομάδας βιώσιμης κτηνοτροφίας, €5.350.000 για δημιουργία και λειτουργία τράπεζας σπέρματος και εμβρύων αιγοπροβάτων, €5.500.000 για πρόγραμμα παρακολούθησης δεικτών ευημερίας ζώων και €4.400.000 για ηλεκτρονικό φάκελο κτηνοτροφικής μονάδας και επιστημονική υποστήριξη).
