Η αποσπασματική χάραξη πολιτικής, η εύκολη υπαναχώρηση του κράτους μπροστά στις αντιδράσεις και ένα πλαίσιο κανόνων που βάζει το βάρος στους πιο ευάλωτους χρήστες του δρόμου κρατούν την Κύπρο δεμένη στο αυτοκίνητο. Αυτό ήταν το κοινό συμπέρασμα ακαδημαϊκών, εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών και χρηστών μικροκινητικότητας σε δημόσια συζήτηση στη Λεμεσό.
Η συζήτηση, με θέμα «Δημιουργώντας μια συμπεριληπτική πόλη», πραγματοποιήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου στο Θεατράκι Μόλου, με συνδιοργάνωση των Φίλων της Γης και του Δήμου Λεμεσού στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Κινητικότητας 2026. Αφετηρία της ήταν ένα στοιχείο: το 92% των μετακινήσεων στη Λεμεσό γίνεται με αυτοκίνητο.
Ομιλητές ήταν ο Δρ Πάρης Νικολάου, λέκτορας και επικεφαλής του Εργαστηρίου Συγκοινωνιακής Μηχανικής του ΤΕΠΑΚ, ο Σωκράτης Στρατής, αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Κύπρου, η Αναστασία Κοραή, αντιπρόεδρος των Φίλων της Γης, και η Δρ Βασιλική Γιατρού, κάτοικος της Λεμεσού που μετακινείται καθημερινά με cargo bike μαζί με το παιδί της.
«Δικαιολογία η κουλτούρα του Κύπριου»
Ο Πάρης Νικολάου απέρριψε το επιχείρημα ότι οι Κύπριοι δεν κινούνται με ποδήλατο λόγω κουλτούρας. Όπως είπε, όσοι λαμβάνουν αποφάσεις χρησιμοποιούν την κουλτούρα ως δικαιολογία, αντί να σχεδιάσουν ποδηλατοδρόμους με σκίαση και ένα ενιαίο δίκτυο λεωφορειολωρίδων.
«Θα έλεγα ότι το πρόβλημά μας είναι η πολιτική κουλτούρα», δήλωσε. «Έχω δει ανθρώπους υψηλά ιστάμενους να μου λένε ότι το πρόβλημα της Κύπρου είναι οι υποδομές, ότι θέλει περισσότερους δρόμους, ανισόπεδους δρόμους. Και να το βλέπω αυτό από ανθρώπους που παίρνουν αποφάσεις. Αυτό είναι η πολιτική κουλτούρα.»
Ως παράδειγμα ανέφερε τη Βόρεια Μακαρίου στη Λευκωσία. Στους κατοίκους παρουσιάστηκε ένα ενιαίο σχέδιο, όμως τα έργα υλοποιήθηκαν αποσπασματικά, με αποτέλεσμα να μην φέρουν το αποτέλεσμα που είχε υποσχεθεί η μελέτη. Όσο η νοοτροπία παραμένει προσανατολισμένη στο αυτοκίνητο, είπε, κάθε μεμονωμένο μέτρο θα αποτυγχάνει και θα δημιουργεί δυσπιστία στον κόσμο.
Το ίδιο, σύμφωνα με τον ίδιο, ισχύει για τις λεωφορειολωρίδες, οι οποίες, απ' όσο γνωρίζει, δεν σχεδιάστηκαν σε συνεννόηση με την εταιρεία που λειτουργεί τα λεωφορεία.
Τα πασσαλάκια της Λεμεσού
Το πιο πρόσφατο παράδειγμα που συζητήθηκε ήταν τα πορτοκαλί πασσαλάκια των νέων ποδηλατοδρόμων στη Λεμεσό, που προκάλεσαν αντιδράσεις κατοίκων και οδηγών.
Η Αναστασία Κοραή είπε ότι οι Φίλοι της Γης είχαν ζητήσει εγγράφως από το Υπουργείο τα σχέδια και μια οπτικοποίηση του έργου, χωρίς να λάβουν τίποτα. «Οι κάτοικοι ξύπνησαν μια μέρα και είδαν χιλιάδες πορτοκαλί πασσαλάκια έξω από τις πόρτες τους. Δεν είχαν ιδέα, δεν το περίμεναν», ανέφερε.
Πέρα από την ενημέρωση, επέκρινε και την ποιότητα της παρέμβασης. Σε ένα έργο με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, είπε, αναμενόταν μόνιμη υποδομή, όπως προέκταση του πεζοδρομίου, και όχι μια λαστιχένια λωρίδα που ξηλώνεται εύκολα. Κάλεσε σε καλύτερη συνεργασία Υπουργείου και Δήμου, ώστε να μην μεταθέτει ο ένας την ευθύνη στον άλλο και να γνωρίζει ο κόσμος από πριν το πλάνο.
Ο κ. Νικολάου χαρακτήρισε την υπόθεση δείγμα απουσίας πολιτικής. «Το να βγαίνει ο κόσμος και μετά να ερχόμαστε εμείς σαν πολιτεία να παίρνουμε πίσω το μέτρο μας, να βγαίνουν τα πασσαλάκια, δίνει πάτημα σε αυτούς που θορυβούν: είστε σωστοί», είπε.
Ανέφερε το παράδειγμα της Στοκχόλμης, όπου το 2006 εφαρμόστηκε πιλοτικά τέλος συμφόρησης. Η κοινή γνώμη ήταν αρχικά αντίθετη, όμως μετά τη μείωση της κυκλοφορίας κατά περίπου 20% οι πολίτες ζήτησαν τη διατήρηση του μέτρου. «Αν έχουμε ένα όραμα και έναν σχεδιασμό που είναι σωστός, πρέπει να επιμένουμε σε αυτό και ο κόσμος θα δει το αποτέλεσμα», σημείωσε.
Είκοσι ένα αδικήματα για τα πατίνια
Η κα. Κοραή υποστήριξε ότι η νομοθεσία αντιμετωπίζει τη μικροκινητικότητα με επιθετικότητα. Για τους χρήστες ηλεκτρικών πατινιών προνοούνται 21 αδικήματα με πρόστιμα, είπε, ενώ οι κανόνες δεν επικοινωνούνται στους ίδιους τους χρήστες, οι οποίοι στην πλειονότητά τους είναι ξένοι.
«Βλέπουμε να επιχειρείται να ρυθμιστεί το θέμα επιρρίπτοντας ευθύνες στους χρήστες, και όχι με αποδεδειγμένα μέτρα οδικής ασφάλειας», ανέφερε. Τέτοια μέτρα, κατά την ίδια, είναι η επέκταση των ζωνών με όριο 30 χλμ./ώρα στις πόλεις, η απαγόρευση εισαγωγής πατινιών που ξεπερνούν τα 25 χλμ./ώρα και η εγγραφή και ασφάλιση όσων οχημάτων υπερβαίνουν το όριο ταχύτητας.
Με cargo bike στη Λεμεσό
Η κα. Βασιλική Γιατρού έζησε χρόνια στη Γερμανία, όπου, όπως είπε, μία στις δύο οικογένειες μετακινείται με cargo bike. Όταν αποφάσισαν να επιστρέψουν στην Κύπρο πριν από δύο χρόνια, έθεσε όρο στον σύζυγό της: είτε θα έρθει μαζί τους και το ποδήλατο, είτε δεν θα μετακομίσουν.
Τα θετικά, είπε, είναι ότι σταματά όπου θέλει, δεν ψάχνει στάθμευση και βλέπει τη Λεμεσό με άλλα μάτια. Τα αρνητικά είναι τα καυσαέρια, η έλλειψη σκιάς και, κυρίως, η ασφάλεια. Πολλοί ποδηλατόδρομοι, ανέφερε, δεν έχουν καν ράμπα για να μπει κάποιος σε αυτούς. «Αναρωτιέμαι πολλές φορές αν αυτός που τους σχεδίασε έχει οδηγήσει ποτέ ποδήλατο μέσα στη Λεμεσό», είπε. Σε μια διαδρομή της, το 80% ήταν ποδηλατόδρομος. Το υπόλοιπο 20%, λίγα μέτρα που λείπουν εδώ κι εκεί, την έκανε δύσκολη.
Η αντίδραση του κόσμου, πάντως, είναι θετική. Περαστικοί τη σταματούν για να ρωτήσουν πού το βρήκε. «Έτυχε να ακούσω γιαγιά από μέσα στη θάλασσα να μου φωνάζει: θέλω κι εγώ ένα», είπε. Υπενθύμισε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία έδινε χορηγία για αγορά cargo bike, μαζί με τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
Μια πόλη δύο ταχυτήτων
Ο κ. Σωκράτης Στρατής μίλησε για μια πόλη δύο ταχυτήτων, όπου η ανάπτυξη συνοδεύεται από μεγάλη κοινωνική αδικία. Ως παράδειγμα ανέφερε την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου να δώσει επιπλέον συντελεστή δόμησης στο παραλιακό μέτωπο της Λεμεσού. Τα εκατομμύρια αυτά, είπε, θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν έναν ποδηλατόδρομο ή ηλεκτρικά λεωφορεία για όλα τα δημοτικά σχολεία.
Αναφέρθηκε και σε άσκηση του εργαστηρίου του στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, με αφορμή τη συζήτηση για το αν πρέπει να ξανανοίξει η Μακαρίου στη Λευκωσία για τα αυτοκίνητα. Υπολόγισαν ότι ένα εμπορικό κέντρο αντιστοιχεί σε μιάμιση Μακαρίου. Με δύο εμπορικά κέντρα, η Λευκωσία έχει ουσιαστικά τρεις «Μακαρίου» έξω από το κέντρο, που ανταγωνίζονται την πραγματική. Το πρόβλημα της Μακαρίου, κατέληξε, δεν είναι η πρόσβαση με αυτοκίνητο.
Στην κοινωνική διάσταση στάθηκε και η κα. Γιατρού. Κατά την ίδια, το εμπόδιο δεν βρίσκεται ούτε στα πάνω ούτε στα κάτω στρώματα, αλλά στη μεσαία τάξη, που φοβάται τι θα πει ο κόσμος αν την δει να κινείται με ποδήλατο ή με άλλο μέσο εκτός από αυτοκίνητο.
Λύσεις χαμηλού κόστους
Ερωτηθείς για μια παρέμβαση χαμηλού κόστους που θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε πολλές γειτονιές ταυτόχρονα, ο κ. Στρατής πρότεινε τη μείωση του ορίου ταχύτητας στους δρόμους των γειτονιών στα 20 χλμ./ώρα. Η συνύπαρξη αυτοκινήτων και άλλων μέσων, είπε, χτίζει κουλτούρα σεβασμού προς όποιον μετακινείται διαφορετικά.
Πρότεινε επίσης τη χαρτογράφηση των εκπαιδευτικών περιφερειών των δημοτικών σχολείων, ώστε να φανεί πόσα λεπτά χρειάζεται ένα παιδί για να πάει στο σχολείο με τα πόδια, και τη δημιουργία ασφαλών διαδρομών με εθελοντές γονείς που συνοδεύουν τα παιδιά κάθε πρωί. Πρόκειται, είπε, για μέτρο με μηδενικό οικονομικό κόστος, αλλά με μεγάλο πολιτικό κόστος.
Η κα. Κοραή πρότεινε να αφαιρεθούν οι χώροι στάθμευσης από τις αυλές των σχολείων και να ξαναγίνουν παιδικές χαρές, ανοιχτές τα Σαββατοκύριακα. «Βλέπουμε τους δρόμους των σχολείων στο εξωτερικό, κι εμείς κάνουμε πάρκινγκ τις αυλές των σχολείων», είπε.
Για τον κ. Νικολάου, το ένα μέτρο για την επόμενη πενταετία θα ήταν ένα ενιαίο δίκτυο λεωφορειολωρίδων. «Κι ας μη δω αποτέλεσμα στα πέντε χρόνια. Θα δω αποτέλεσμα μακροχρόνια», είπε.
Ο ρόλος των πανεπιστημίων και των πολιτών
Ο κ. Στρατής υποστήριξε ότι η ακαδημαϊκή κοινότητα συνεργάζεται πιο αποτελεσματικά με την τοπική αυτοδιοίκηση παρά με την κεντρική εξουσία, και ότι η έρευνα πρέπει να αξιοποιεί την πράξη για να παράγει γνώση. Ως παράδειγμα ανέφερε την ανάλυση χιλιάδων σχολίων του κοινού για τη νέα Πλατεία Ηρώων. «Μόνο με παραδείγματα μπορεί να πειστεί ο πολίτης ότι τα πράγματα μπορούν να γίνουν», είπε.
Η κα. Κοραή περιέγραψε τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών: μαθήματα ποδηλασίας, για παράδειγμα σε γυναίκες με μεταναστευτικό υπόβαθρο, μαθήματα για τους κανόνες του δρόμου, ενημέρωση για το πώς θα μοιάζει μια μελλοντική παρέμβαση, εργαστήρια και διαβουλεύσεις με τους περιοίκους.
Στην ερώτηση τι θα βλέπαμε στους δρόμους της Λεμεσού αν σε πέντε χρόνια η πόλη είχε κάνει ένα αποφασιστικό βήμα, ο κ. Νικολάου απάντησε ότι με τον σημερινό τρόπο δουλειάς δεν θα αλλάξει τίποτα. Αν όμως υπάρξει βούληση, ο κόσμος θα το αγκαλιάσει, όπως έδειξε με τα γραμμικά πάρκα.
Η κα. Γιατρού διαφωνεί με τον πεσιμισμό. «Ήρθα πριν από δύο χρόνια και ήδη βλέπω μεγάλη αλλαγή στη Λεμεσό», είπε.
