Τις προτεινόμενες αλλαγές στον θεσμό του Γενικού Εισαγγελέα, καθώς και τα ζητήματα αντισυνταγματικότητας που ενδέχεται να προκύψουν, συζήτησε την Τετάρτη η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, Κώστας Φυτιρής, ανέφερε ότι έχουν ετοιμαστεί 39 νομοσχέδια και εξετάζεται η τροποποίηση και άλλων νομοθεσιών. Τρία από τα νομοσχέδια επιφέρουν, όπως είπε, σημαντικές αλλαγές.
Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις προβλέπουν τον διαχωρισμό του ρόλου του Γενικού Εισαγγελέα από εκείνον του Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου. Οι δύο αξιωματούχοι θα διορίζονται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για οκταετή θητεία, χωρίς δικαίωμα επαναδιορισμού.
Παράλληλα, προβλέπεται η αυτονόμηση της Νομικής Υπηρεσίας από τη δημόσια υπηρεσία, η δημιουργία θέσης Γενικού Διευθυντή της Νομικής Υπηρεσίας και η σύσταση Εισαγγελικού Συμβουλίου, το οποίο θα ασχολείται με τον διορισμό προσωπικού και τις πειθαρχικές διαδικασίες. Οι πρόνοιες για τον Γενικό Δημόσιο Κατήγορο και τον Βοηθό Γενικό Δημόσιο Κατήγορο θα είναι αντίστοιχες με εκείνες για τον Γενικό Εισαγγελέα και τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα. Προβλέπεται επίσης πρωτόκολλο συνεργασίας μεταξύ της Δημοκρατίας, του Γενικού Εισαγγελέα και του Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου.
Ο κ. Φυτιρής είπε ότι μελετήθηκαν τα νομικά συστήματα του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιρλανδίας και της Μάλτας, τα οποία προνοούν δικαστικό έλεγχο. Αναφερόμενος στις επιφυλάξεις του Γενικού Εισαγγελέα για τη συνταγματικότητα του διαχωρισμού των εξουσιών, σημείωσε ότι η εκτελεστική εξουσία είναι αποφασισμένη να προχωρήσει, με στόχο να βρεθεί η χρυσή τομή. Πρόσθεσε ότι το Ανώτατο Δικαστήριο θα ελέγχει τις αποφάσεις του Γενικού Κατηγόρου.
Ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας, Γιώργος Σαββίδης, χαρακτήρισε την προτεινόμενη αλλαγή τη μεγαλύτερη συνταγματική τροποποίηση από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είπε ότι τόσο ο δικαστικός έλεγχος όσο και ο διαχωρισμός των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα συνιστούν παρέμβαση στο Σύνταγμα.
Για το ανέλεγκτο των αποφάσεων του Γενικού Εισαγγελέα, ανέφερε ότι η συνταγματική παρέμβαση δεν είναι ανυπέρβλητη. Η βασική ανησυχία του, πρόσθεσε, αφορά τη δημιουργία του ρόλου του Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου, για την οποία διατηρεί συνταγματικές επιφυλάξεις.
Η Κυβέρνηση δεν είναι σε σύγκρουση με τον Γενικό Εισαγγελέα. Σέβομαι την επιθυμία για διαχωρισμό και η Κυβέρνηση σέβεται τις επιφυλάξεις του Γενικού Εισαγγελέα.
Ο υπουργός είπε ότι υπέγραψε την αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου που εισηγήθηκε το Υπουργικό Συμβούλιο, επισυνάπτοντας τις επιφυλάξεις του και τις θέσεις επιτροπής συνταγματολόγων που είχε ορίσει για το θέμα.
Ο κ. Σαββίδης ανέφερε ακόμη ότι η προτεινόμενη τροποποίηση επηρεάζει τον δικοινοτικό χαρακτήρα του Συντάγματος, καθώς η νέα θέση του Βοηθού Δημόσιου Κατηγόρου θα πρέπει να ανήκει στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Κατά την άποψή του, ο διαχωρισμός των εξουσιών μπορεί να θίγει τον πυρήνα του Συντάγματος και το άρθρο 112.1, αφού επηρεάζεται η βασική δομή του Συντάγματος, η οποία προβλέπει μόνο τρεις ανώτερους αξιωματούχους: τον Γενικό Εισαγγελέα, τον Γενικό Ελεγκτή και τον Γενικό Λογιστή.
Σημείωσε επίσης ότι το δίκαιο της ανάγκης δεν επιτρέπει την τροποποίηση θεμελιωδών άρθρων του Συντάγματος. Είπε ότι είναι ιδιαίτερα επισφαλές να προβλεφθούν νομοθετικά νέες δικοινοτικές θέσεις στο Σύνταγμα, την ώρα που γίνεται επίκληση του δικαίου της ανάγκης για τη μη εφαρμογή δικοινοτικών διατάξεων.
Διατηρώ σοβαρότατες αμφιβολίες και επιφυλάξεις ως προς τη συνταγματικότητα των νομοσχεδίων. Υπάρχουν ορατοί συνταγματικοί κίνδυνοι σε περίπτωση ψήφισης, με τεράστιες και ανυπέρβλητες επιπτώσεις σε περίπτωση δικαστικής αμφισβήτησής τους.
Σε σχέση με τη δομή της Νομικής Υπηρεσίας, ο Γενικός Εισαγγελέας είπε ότι ετοιμάστηκε νομοσχέδιο για την αυτονόμησή της, βάσει των συστάσεων της GRECO. Εκκρεμεί, ωστόσο, το ζήτημα της μεταφοράς των εργαζομένων από τον δημόσιο τομέα στη Νομική Υπηρεσία.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας, Γιώργος Παπαγεωργίου, ανέφερε ότι η Επιτροπή έχει προβληματισμούς συνταγματικής και νομικής φύσης για τη στελέχωση. Σήμερα, εκτός από τον Γενικό Εισαγγελέα και τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα, όλο το προσωπικό είναι δημόσιοι υπάλληλοι. Όπως είπε, το θέμα θα εξεταστεί όταν έρθει η στιγμή. Πρόσθεσε ότι έκθεση της GRECO του 2016 αναφέρει πως η υφιστάμενη διαδικασία πρόσληψης και πειθαρχικού ελέγχου των λειτουργών της Νομικής Υπηρεσίας είναι ικανοποιητική.
Ο γενικός γραμματέας της ΠΑΣΥΔΥ, Στράτης Ματθαίου, εξέφρασε επιφυλάξεις για την αυτονόμηση της Νομικής Υπηρεσίας και ανέφερε ότι έχει οριστεί συνάντηση με τον Γενικό Εισαγγελέα στις αρχές Οκτωβρίου.
Ο πρόεδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, Μιχάλης Βορκάς, είπε ότι η συνταγματικότητα των τροποποιητικών νόμων θα ελεγχθεί τελικά από το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο.
Η κοινωνία επιζητεί διαφάνεια, ώστε να μην υπάρξουν ζητήματα και καχυποψίες ως προς την ανεξαρτησία και τη χρονική διάρκεια των διορισμών.
Ο κ. Βορκάς πρόσθεσε ότι η δικοινοτικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο του Συντάγματος.
Μετά τη συνεδρία, ο κ. Σαββίδης επανέλαβε ότι η διαφορετική αντίληψη μεταξύ της Νομικής Υπηρεσίας και της Κυβέρνησης αφορά το γεγονός ότι ο Γενικός Εισαγγελέας εξέφρασε, κατά καθήκον, επιφυλάξεις για τη συνταγματικότητα των μεταρρυθμίσεων.
Ανέφερε ότι, μετά τη μελέτη του θέματος και τη σύσταση επιτροπής εμπειρογνωμόνων με επτά επιφανείς συνταγματολόγους, τέσσερις από τους επτά έκριναν ότι οι προτεινόμενες τροποποιήσεις είναι αντισυνταγματικές. Είπε ότι την ίδια θέση φαίνεται να συμμερίζεται και ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος, ενώ τελικός κριτής είναι το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο.
Ο Γενικός Εισαγγελέας σημείωσε ότι πλέον εναπόκειται στη Βουλή να αποφασίσει αν θα προχωρήσει στην ψήφιση των προτεινόμενων αλλαγών. Εκτίμησε ότι, αν η μεταρρύθμιση προχωρήσει, θα υπάρξει αμφισβήτηση της συνταγματικότητας των νόμων με την πρώτη ή τις πρώτες υποθέσεις που θα καταχωρίσει ο νέος Γενικός Δημόσιος Κατήγορος.
Για το ανέλεγκτο, είπε ότι η παρέμβαση στο Σύνταγμα είναι μικρότερη από εκείνη που αφορά τον διαχωρισμό των εξουσιών. Αν, όμως, το νομοσχέδιο αφορά το ανέλεγκτο του Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου, εξακολουθούν να υφίστανται συνταγματικές επιφυλάξεις. Αντίθετα, εκτίμησε ότι ενδεχόμενος έλεγχος του ανέλεγκτου του Γενικού Εισαγγελέα θα μπορούσε να προχωρήσει, βάσει της νομολογίας, χωρίς ιδιαίτερη παρέμβαση στο Σύνταγμα.
Απαντώντας σε ερώτηση για την παρουσία του στη συζήτηση, παρά το γεγονός ότι η θητεία του ολοκληρώνεται σε λίγους μήνες, ο κ. Σαββίδης είπε ότι ακριβώς επειδή αποχωρεί σύντομα δεν έχει κανένα προσωπικό συμφέρον για το αν θα ψηφιστεί η μεταρρύθμιση, ούτε οι αποφάσεις θα επηρεάσουν τη δική του θητεία.
Υπογράμμισε ότι ο ρόλος του Γενικού Εισαγγελέα βάσει του Συντάγματος είναι να κρίνει και να σχολιάζει τη συνταγματική ορθότητα της μεταρρύθμισης. Είπε ότι δεν περιορίστηκε στην προσωπική του γνώμη, αλλά συγκάλεσε ομάδα εμπειρογνωμόνων, η οποία τοποθετήθηκε επί του θέματος.
Σε περίπτωση ψήφισης των νομοσχεδίων, ο Γενικός Εισαγγελέας δεν αναμένει, όπως είπε, ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα ασκήσει το δικαίωμα αναφοράς στο Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο σε πρόωρο στάδιο. Αν ο νόμος υπογραφεί, θα προχωρήσει η πρόσληψη Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου και Βοηθού Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου, η δημιουργία δομών και σχεδίων υπηρεσίας και η στελέχωση της νέας υπηρεσίας. Εκτίμησε ότι η ένσταση για τη συνταγματικότητα θα τεθεί από τον πρώτο ή τον δεύτερο κατηγορούμενο σε υπόθεση που θα καταχωριστεί από τον Γενικό Δημόσιο Κατήγορο. Αν ο νόμος κριθεί αντισυνταγματικός, θα πρέπει να καταργηθούν οι δομές που δημιουργήθηκαν και να επανασυσταθεί η Νομική Υπηρεσία στην υφιστάμενη μορφή της.
Η πρόεδρος της Επιτροπής Νομικών και βουλευτής του ΔΗΣΥ, Φωτεινή Τσιρίδου, ανέφερε ότι ενώπιον της Επιτροπής βρίσκονται, πέρα από τα 37 σχετικά νομοσχέδια, και προτάσεις νόμου από την προηγούμενη κοινοβουλευτική σύνοδο. Είπε ότι οι βουλευτές της Επιτροπής θα συζητήσουν σε δύο εβδομάδες, μαζί με τις κοινοβουλευτικές τους ομάδες, όλα τα ζητήματα και τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί.
Η κ. Τσιρίδου είπε ότι ο Δημοκρατικός Συναγερμός τάσσεται υπέρ της μεταρρύθμισης και του εκσυγχρονισμού του θεσμού, καθώς υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Τόνισε, ωστόσο, ότι η αλλαγή πρέπει να γίνει με τρόπο που να μην προκαλεί συνταγματικό πρόβλημα. Ανέφερε επίσης ότι ο Γενικός Εισαγγελέας είναι έτοιμος να απαντήσει στις συνταγματικές ανησυχίες των βουλευτών, είτε ενώπιον της Επιτροπής είτε ενώπιον των κοινοβουλευτικών ομάδων.
Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ, Ανδρέας Πασιουρτίδης, είπε ότι το κόμμα είχε εντοπίσει από το 2019 την ανάγκη τροποποιήσεων στον θεσμό του Γενικού και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα και είχε υποβάλει σχετική πρόταση νόμου. Επτά χρόνια αργότερα, πρόσθεσε, η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας και του Γενικού Εισαγγελέα συνεχίζεται.
Ο κ. Πασιουρτίδης χαρακτήρισε παράδοξο το γεγονός ότι ο νομικός σύμβουλος της Κυβέρνησης υπογράφει νομοσχέδια για τη μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας, τα οποία κρίνει αντισυνταγματικά, ενώ η εκτελεστική εξουσία προωθεί την ψήφισή τους. Είπε ότι τις επόμενες εβδομάδες πρέπει να καθοριστούν τα χρονοδιαγράμματα, ώστε η μεταρρύθμιση να οδηγηθεί στην Ολομέλεια και κάθε κόμμα να τοποθετηθεί.
Πρόσθεσε ότι η μεταρρύθμιση ενδέχεται, εφόσον ψηφιστεί, να δοκιμαστεί στο μέλλον ενώπιον του Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου. Τόνισε ότι πρόκειται για περίπλοκη και σημαντική διαδικασία και ότι ο δικοινοτικός χαρακτήρας του Συντάγματος δεσμεύει σε πολλές περιπτώσεις τις αποφάσεις.
Ο βουλευτής του ΕΛΑΜ, Λίνος Ιωάννης Χατζηγεωργίου, είπε ότι η συζήτηση πρέπει να ωριμάσει, ώστε η μεταρρύθμιση να είναι λειτουργική και συνταγματική. Ανέφερε ότι το κόμμα έχει δικές του προτάσεις και ενδεχόμενες τροποποιήσεις, με στόχο μια αλλαγή που θα συμβάλει στη σωστή απονομή της δικαιοσύνης. Πρόσθεσε ότι συζητήθηκε να εξεταστούν διαφορετικά το ανέλεγκτο, η θητεία και η ανεξαρτησία του Γενικού Εισαγγελέα και του Δημόσιου Κατηγόρου, ενώ σε δύο εβδομάδες τα κόμματα θα τοποθετηθούν για τη διαδικασία και το χρονοδιάγραμμα.
Ο βουλευτής της Άμεσης Δημοκρατίας, Γιάννης Λαούρης, υποστήριξε ότι η Κύπρος είναι αιχμάλωτη ενός αναχρονιστικού και απηρχαιωμένου Συντάγματος. Ανέφερε ότι ακόμη και επτά ειδικοί συνταγματολόγοι διαφωνούν μεταξύ τους για το αν μπορεί να γίνει η συζητούμενη αλλαγή, γεγονός που, όπως είπε, δείχνει ότι η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη.
Ο κ. Λαούρης είπε ότι ο κόσμος θέλει η Κύπρος να προχωρήσει και να σταματήσει να είναι αιχμάλωτη του Συντάγματος. Ανέφερε ότι η Άμεση Δημοκρατία έχει ξεκινήσει πρωτοβουλία για διακομματική συνεργασία και καλεί νομικούς να συμβάλουν στον εντοπισμό των προβλημάτων του Συντάγματος, είτε με αποσπασματικές είτε με συνολικές αλλαγές.
Πηγή: ΚΥΠΕ
