Η λίμνη του Μαγκλή στη Λακατάμια, τεχνητή μεν, καθώς κατασκευάστηκε για να ποτίζει τα αμπέλια της περιοχής, αλλά πλέον σημαντικός βιότοπος για προστατευόμενα είδη, περικυκλώνεται τα τελευταία χρόνια από μια μεγάλη οικιστική ανάπτυξη. Όπως καταγγέλλει η πρωτοβουλία για την προστασία της, η ανεξέλεγκτη αστική ανάπτυξη, η αδιαφορία, η έντονη αλιεία και η έλλειψη βασικών υποδομών, όπως κάδοι απορριμμάτων, έχουν οδηγήσει σε υποβάθμισή της, με μείωση των οργανισμών που διαβιούν στην περιοχή, μεταξύ των οποίων και σπάνια είδη της χλωρίδας της Κύπρου. Παρά τη μοναδική της σημασία, παρά τους μακροχρόνιους αγώνες των κατοίκων και περιβαλλοντικών οργανώσεων, η λίμνη παραμένει ανοχύρωτη έναντι των κινδύνων που την απειλούν. Με το βασικό πρόβλημα να εστιάζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία της.
Αν και είναι χαρακτηρισμένη δασική γη, το γεγονός ότι η ιδιοκτησία της παραμένει ιδιωτική, προκαλεί έντονη ανησυχία στους κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι ζητούν τη μεταβίβασή της στο δημόσιο ώστε να διασφαλιστεί η προστασία της. Το ζήτημα δεν είναι καινούργιο, ωστόσο τα τελευταία χρόνια έχει επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο, με την τοπική κοινωνία να θέτει επιτακτικά ερωτήματα για το μέλλον της λίμνης, την ιδιοκτησία και τις δυνατότητες προστασίας της.
1000 σκάλες αμπέλια
Η ιστορία της Λίμνης του Μαγκλή ξεκινά στα μέσα του 20ού αιώνα. Τότε που ο Κώστας Μαγκλής, από τη Σμύρνη - που ήρθε στην Κύπρο το 1927 για να εργαστεί ως γενικός διευθυντής στα μεταλλεία της Ελληνικής Μεταλλευτικής Εταιρείας, αλλά έμεινε, παντρεύτηκε και δημιούργησε στο νησί - αποφάσισε να ασχοληθεί με τη γεωργία. Έτσι εξασφάλισε συμφωνία με την Ιερά Μονή Κύκκου για ενοικίαση, με μακροχρόνιο συμβόλαιο 70 ετών, τεμαχίου γης στην περιοχή του Αρχαγγέλου, με σκοπό την καλλιέργεια αμπελιών. Όπως είχε αφηγηθεί παλαιότερα στον «Π» ο γιος του, Περικλής Μαγκλής, ο πατέρας του φύτεψε στον Αρχάγγελο 1000 περίπου σκάλες αμπέλια. Η λίμνη δημιουργήθηκε από τον ίδιο για να αρδεύει τις φυτείες του, αντλώντας νερό από τον γειτονικό Πεδιαίο. Έχει εμβαδόν 40 χιλ. τετραγωνικά και χωρεί περίπου 300 χιλιάδες κυβικά μέτρα νερού.
Το 1973, όταν πλέον ο Κώστας Μαγγλής κατάλαβε ότι το μέλλον της γεωργίας για την Κύπρο ήταν βραχύβιο, προχώρησε σε νέες συμφωνίες με τη Μονή Κύκκου για διαχωρισμό μέρους της περιοχής σε 2000 οικόπεδα. Η οικιστική ανάπτυξη στην περιοχή επιταχύνθηκε ιδιαίτερα τις τελευταίες δύο με τρεις δεκαετίες, με συμφωνίες της Ιεράς Μονής Κύκκου και με άλλους developers. Με την πάροδο των χρόνων και την εγκατάλειψη της γεωργικής χρήσης, η λίμνη παρέμεινε, εξελισσόμενη σταδιακά σε έναν φυσικό βιότοπο.
Αντιδράσεις από το 2010
Οι πρώτες κινητοποιήσεις των κατοίκων του Αρχαγγέλου για διάσωση της λίμνης του Μαγκλή ξεκίνησαν το 2010. Τότε ο Μητροπολίτης Κύκκου Νικηφόρος ετοιμαζόταν να προχωρήσει στο «κλείσιμό» της και στην μετατροπή της σε οικόπεδα. Πρόταση των κατοίκων ήταν, και παραμένει μέχρι σήμερα, η δημιουργία ενός μεγάλου αστικού χώρου πρασίνου με αξιοποίηση της λίμνης ως φυσικού βιότοπου και ως χώρου αναψυχής. Το 2011 ανακοινώθηκε η αναθεώρηση του τοπικού σχεδίου Λευκωσίας, που για τη συγκεκριμένη περιοχή προέβλεπε διατήρηση της ζώνης προστασίας ως δασική γη, μόνο για τη λεκάνη της λίμνης και ένταξη της υπόλοιπης ιδιοκτησίας σε οικιστική ζώνη.
Όπως αναφέρει ο Φειδίας Ιακωβίδης, εκπρόσωπος σήμερα της πρωτοβουλίας δράσης Αρχαγγέλου, οι κάτοικοι άρχισαν να ανησυχούν εντονότερα το 2020, όταν διαπίστωσαν την έκταση της ανάπτυξης γύρω από τη λίμνη. Μέσα από τις έρευνές της η πρωτοβουλία, που αποτελείται από πολλά νέα παιδιά, ανακάλυψαν - ξανά - ότι η ίδια η λίμνη είναι χωρισμένη σε ιδιωτικά οικόπεδα. Ένα στοιχείο που, όπως λέει, άλλαξε ριζικά τον τρόπο που αντιλαμβάνονται το μέλλον της. «Χάνουμε το φυσικό περιβάλλον γύρω από τη λίμνη», δήλωσε χαρακτηριστικά, εξηγώντας γιατί αποφάσισαν να κινητοποιηθούν.
Ακολούθησαν επιστολές προς το Τμήμα Δασών και την Πολεοδομία, ενώ ζητήθηκε και συνάντηση με το Υπουργείο Εσωτερικών. Ωστόσο, σύμφωνα με την πρωτοβουλία, μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία συνάντηση, καθώς εκκρεμούν τοποθετήσεις από αρμόδια τμήματα.
Κόβουν το νερό
Η μεγαλύτερη ανησυχία των κατοίκων σήμερα αφορά το ενδεχόμενο αλλοίωσης ή ακόμη και εξαφάνισης της λίμνης. Όπως καταγγέλλουν, στο παρελθόν υπήρξαν παρεμβάσεις στο κανάλι που τη συνδέει με τον ποταμό Πεδιαίο. Το περιστατικό επιβεβαιώνει και η δήμαρχος Λακατάμιας, Φωτούλλα Χατζήπαπα, η οποία δηλώνει στον «Π» ότι κατά καιρούς ο σωλήνας που τροφοδοτεί τη λίμνη «βρίσκεται κλειστός για άγνωστους λόγους». Σημειώνοντας ότι ο δήμος προχωρεί σε ενέργειες για την αποκατάσταση της ροής.
Οι κάτοικοι επιχείρησαν, εξάλλου, να εντάξουν τη λίμνη στο δίκτυο Natura 2000, με στόχο την προστασία της και τη μεταφορά της στο δημόσιο. Ωστόσο, όπως αναφέρουν, η απάντηση του Τμήματος Περιβάλλοντος ήταν ότι το απαιτούμενο ποσοστό προστατευόμενων περιοχών έχει ήδη καλυφθεί.
Τρύπια η προστασία
Το ιδιοκτησιακό καθεστώς αποτελεί, όπως είδαμε και πιο πάνω, τον πυρήνα του προβλήματος για τους κατοίκους. Η λίμνη, παρότι δασική περιοχή, βρίσκεται σε ιδιωτική γη, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες παρέμβασης των αρχών. Η πρόσβαση στη λίμνη, σύμφωνα με τους κατοίκους, μπορεί να θεωρηθεί ακόμη και παράνομη. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπήρξαν αντιδράσεις για ήπιες παρεμβάσεις, όπως τα παγκάκια που τοποθετήθηκαν, ενώ ο ιδιοκτήτης (σ.σ. Μητρόπολη Κύκκου) χαρακτηρίζεται από τους ίδιους ως «απαθής».
Ο «Π» επιχείρησε να επικοινωνήσει με την Ιερά Μονή Κύκκου και τον μητροπολίτη, χωρίς ωστόσο να υπάρξει ανταπόκριση. Το ερώτημα που παραμένει είναι κατά πόσο η Μητρόπολη έχει σκοπό να ζητήσει αλλαγή χρήσης της ζώνης από την οποία διέπεται η χρήση της, ώστε από δασική γη να τη μετατρέψει σε οικόπεδα.
Η Επίτροπος Περιβάλλοντος, Αντωνία Θεοδοσίου, μάς εξηγεί ότι η υφιστάμενη νομοθεσία δεν υποχρεώνει την πολιτεία να παρέμβει στον τρόπο διαχείρισης της λίμνης, παρά του πολεοδομικού της καθεστώτος, δεδομένο που περιορίζει τις δυνατότητες άμεσης προστασίας της. Στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Αειφορίας Πεδιαίου το 2024, όπως αναφέρει, αναδείχθηκε έντονα το αίτημα των πολιτών για προστασία της λίμνης, ιδιαίτερα μετά τον κίνδυνο που αντιμετώπισε την περασμένη χρονιά, να μείνει χωρίς νερό λόγω ολιγομβρίας.
Κίνητρα στους ιδιοκτήτες
Η ίδια τονίζει ότι μετά το Φεστιβάλ συνεργάστηκε και πραγματοποίησε επαφές με την Ομάδα πρωτοβουλίας δράσης Αρχαγγέλου, τον Δήμο Λακατάμιας και το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, με όλους τους εμπλεκόμενους να εμφανίζονται θετικοί στην εξεύρεση λύσης. Όπως αναφέρει, εξετάστηκαν διάφορα πολεοδομικά εργαλεία, με στόχο τη διασφάλιση της προστασίας της λίμνης, ενώ έγιναν και συζητήσεις για το ενδεχόμενο μη παραχώρησης δημόσιου πρασίνου σε αναπτύξεις των πιο πάνω ιδιοκτητών, με αντάλλαγμα, να περιέρχεται κάθε φορά το αντίστοιχο εμβαδόν γης στη λίμνη, στο δημόσιο, σύμφωνα με σχετική πρόνοια του υφιστάμενου Τοπικού Σχέδιου Λευκωσίας.
Την ίδια ώρα, ξεκαθαρίζει ότι η ανάπτυξη που έχει ήδη πραγματοποιηθεί στην περιοχή δεν μπορεί να ανατραπεί, υπογραμμίζοντας πως εκείνο που προέχει είναι η κήρυξη της λίμνης ως διατηρητέας και η προστασία της ανεξαρτήτως του καθεστώτος ιδιοκτησίας της. Συγκεκριμένα, εισηγείται όπως η λίμνη, λόγω του ιστορικού (αλυσίδα λαγουμιών κ.ά), κοινωνικού και περιβαλλοντικού της χαρακτήρα, κηρυχθεί ως διατηρητέα γη, με την παροχή κινήτρων προς τους ιδιοκτήτες, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία και η βιώσιμη διαχείρισή της.
Οικόπεδα με... θέα
Από την πλευρά εργολάβων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, αναφέρεται στον «Π» ότι ακόμη και υπό το σημερινό καθεστώς η λίμνη προστατεύεται, σημειώνοντας ωστόσο ότι εάν περιέλθει στην ιδιοκτησία του δημοσίο,υ θα μπορούσε να διασφαλίσει καλύτερα το μέλλον της. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον επιδεικνύει και η δήμαρχος Λακατάμιας, κ. Χατζήπαπα, η οποία δηλώνει ότι επιδιώκει την ένταξη της λίμνης στη δικαιοδοσία του κράτους, μέσω επαφών και συζητήσεων με εμπλεκόμενους φορείς. Παράλληλα, σημειώνει ότι την παρηγορεί το γεγονός ότι η προώθηση κατοικιών στην περιοχή με αναφορά σε «θέα στη λίμνη» ενδεχομένως να υποδηλώνει ότι δεν υπάρχουν σχέδια για οικοδόμηση εντός του ίδιου του υδάτινου χώρου.
Θα δει η Φωτούλα τον μητροπολίτη
Φαίνεται πάντως πως η δήμαρχος Λακατάμιας, Φωτούλα Χατζήπαπα, κατάφερε να εξασφαλίσει συνάντηση με το μητροπολίτη Κύκκου Νικηφόρο, σχετικά με το θέμα της λίμνης. Όπως η ίδια μας είπε, έχει προσεχώς προγραμματιστεί συνάντηση μεταξύ τους στο πλαίσιο συζητήσεων για τον νέο πολεοδομικό σχεδιασμό. «Θα ακούσω τον μητροπολίτη και θα αξιολογήσω τα θέλω του», λέει χαρακτηριστικά η κ. δήμαρχος. Το ερώτημα που παραμένει είναι, ποια είναι τα πλάνα των ιδιοκτητών για το μέλλον της λίμνης και τι ζητούν για να προχωρήσουν σε μια ενδεχόμενη ανταλλαγή γης, ώστε αυτή να περάσει στο δημόσιο και να προστατευτεί πλέον χωρίς ερωτηματικά και υποσημειώσεις.
