Ο πρώτος γύρος συνομιλιών υψηλού επιπέδου ΗΠΑ-Ιράν στη Λουκέρνη απέφερε προσεκτική αλλά ουσιαστική πρόοδο προς την αποκατάσταση της σταθερότητας σε μια από τις σημαντικότερες ενεργειακές περιοχές του κόσμου. Και οι δύο πλευρές χαρακτήρισαν τις συζητήσεις ως εποικοδομητικές και συμφώνησαν να συνεχίσουν τις τεχνικές διαπραγματεύσεις με στόχο την επίτευξη μιας συνολικής συμφωνίας εντός 60 ημερών. Η συγκρατημένη ένταση της Παρασκευής μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έδειξε πόσο εύθραυστη παραμένει αυτή η διαδικασία. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές παρέμειναν σχετικά ήρεμες. Το αργό πετρέλαιο Brent είχε ήδη υποχωρήσει απότομα, διαπραγματευόμενο τώρα γύρω στα $75/βαρέλι. Ακόμα και μετά την έξαρση, η αντίδραση της αγοράς ήταν συγκρατημένη. Αυτό δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως απόδειξη ότι ο κίνδυνος έχει περάσει. Αντίθετα, δείχνει το χάσμα μεταξύ των χρηματοπιστωτικών αγορών, των οποίων οι τιμές αντιδρούν γρήγορα, και των φυσικών αγορών ενέργειας, όπου οι κίνδυνοι χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο για να εξαφανιστούν. Η κεντρική πραγματικότητα παραμένει αμετάβλητη. Η διπλωματική πρόοδος έχει μειώσει την πιθανότητα ενός ακόμη μεγάλου ενεργειακού σοκ. Δεν την έχει εξαλείψει!
Το φυσικό αέριο
Ο πρώτος λόγος για προσοχή είναι φυσικός παρά πολιτικός. Οι αλυσίδες εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου δεν μπορούν απλώς να επανενεργοποιηθούν. Η διαταραχή στο Ορμούζ επηρέασε σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG. Εκατοντάδες δεξαμενόπλοια εκτοπίστηκαν, τα δρομολόγια των πλοίων διαταράχθηκαν, τα αποθέματα εξαντλήθηκαν και η παραγωγή διακόπηκε σε μεγάλο μέρος του Κόλπου. Οι κινήσεις των δεξαμενόπλοιων έχουν αρχίσει να ανακάμπτουν αλλά η κυκλοφορία παραμένει κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα και πολλοί πλοιοκτήτες συνεχίζουν να προχωρούν με προσοχή. Το τελευταίο περιστατικό ενισχύει τη θέση ότι το Ορμούζ έχει αλλάξει ριζικά. Η συζήτηση δεν είναι πλέον απλώς αν τα Στενά είναι ανοιχτά ή κλειστά. Είναι πλέον ένας ναυτιλιακός διάδρομος υψηλότερου κινδύνου που λειτουργεί υπό πιο σύνθετες εμπορικές συνθήκες. Οι πλοιοκτήτες αντιμετωπίζουν αντικρουόμενες οδηγίες δρομολόγησης, νέες απαιτήσεις αδειών, αυξημένα ασφάλιστρα μεταφοράς λόγω πολέμου, ζητήματα συμμόρφωσης με τις κυρώσεις και αβεβαιότητα σχετικά με τις μελλοντικές ρυθμίσεις διαμετακόμισης.
Η επίθεση στο φορτηγό πλοίο είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή αφορούσε ένα πλοίο που χρησιμοποιούσε μια διαδρομή που δεν είχε εγκριθεί από το Ιράν. Η Τεχεράνη συνεχίζει να επιμένει ότι τα πλοία πρέπει να συντονίζουν τη διέλευση από τα Στενά, ενώ οι ΗΠΑ και οι εταίροι τους επιμένουν στην ελεύθερη, άνευ όρων και απεριόριστη ναυσιπλοΐα. Δεν πρόκειται πλέον για μια αφηρημένη νομική διαμάχη. Επηρεάζει άμεσα το κατά πόσον οι πλοιοκτήτες, οι ασφαλιστές και οι τράπεζες είναι πρόθυμοι να μεταφέρουν φορτία μέσω του Κόλπου. Αυτό το πρόσθετο κόστος έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία για την αγορά φυσικού πετρελαίου. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου ανταποκρίνονται μέσα σε λίγα λεπτά σε πολιτικούς τίτλους. Τα φυσικά φορτία εξαρτώνται από την ασφάλιση, τη χρηματοδότηση, την αξιόπιστη επαλήθευση ταξιδιού και την εμπιστοσύνη ότι τα πλοία μπορούν να ολοκληρώσουν τα ταξίδια με ασφάλεια. Αυτές οι συνθήκες χρειάζονται μήνες, όχι ημέρες, για να ανακατασκευαστούν.
Το πλαίσιο
Η προσωρινή απαλλαγή από τις κυρώσεις για τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου είναι ένα σημαντικό μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Ωστόσο, τα πιο δύσκολα ζητήματα παραμένουν άλυτα, όπως τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, η άρση των κυρώσεων, η επαλήθευση από διεθνείς επιθεωρητές και η μακροπρόθεσμη διακυβέρνηση των Στενών. Τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη συνεχίζουν να παρουσιάζουν διαφορετικές ερμηνείες για πολλά στοιχεία της συμφωνίας. Η έξαρση της Παρασκευής έδειξε ότι η εφαρμογή και όχι η διαπραγμάτευση είναι τώρα η κύρια πρόκληση. Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι το Ιράν παραβίασε την κατάπαυση του πυρός επιτιθέμενο στην εμπορική ναυτιλία. Το Ιράν υποστηρίζει ότι επιβάλλει κανόνες για τη διέλευση από ύδατα που λέει ότι ελέγχει. Αν δεν επιλυθεί αυτή η ασάφεια, είναι πιθανό να οδηγήσει σε περαιτέρω περιστατικά. Ο Λίβανος παραμένει ένας άλλος σημαντικός κίνδυνος. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Araghchi περιέγραψε τον μηχανισμό επίλυσης συγκρούσεων του Λιβάνου ως την πρώτη πραγματική δοκιμασία της συμφωνίας. Το Ισραήλ και ο Λίβανος έχουν τώρα υπογράψει ένα πλαίσιο που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ με στόχο τον τερματισμό των μαχών, αλλά το Ισραήλ λέει ότι θα παραμείνει σε μια ζώνη ασφαλείας στον νότιο Λίβανο μέχρι να αφοπλιστεί η Χεζμπολάχ. Η Χεζμπολάχ έχει απορρίψει τη διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι ο Λίβανος θα μπορούσε ακόμα να γίνει το κανάλι μέσω του οποίου η ευρύτερη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν υφίσταται πίεση. Οι αγορές μπορεί επίσης να υποτιμούν την ανοικοδόμηση αποθεμάτων. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, οι κυβερνήσεις, τα διυλιστήρια και οι έμποροι βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε εμπορικά αποθέματα και στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου για να αντισταθμίσουν τις διαταραγμένες προμήθειες στη Μέση Ανατολή. Αυτά τα αποθέματα έχουν πλέον εξαντληθεί σημαντικά. Καθώς η παραγωγή σταδιακά ανακάμπτει, οι χώρες είναι πιθανό να ξαναχτίσουν στρατηγικά και εμπορικά αποθέματα. Αυτή η πρόσθετη ζήτηση θα απορροφήσει μέρος της επιστρέφουσας προσφοράς, περιορίζοντας τις μειώσεις των τιμών ακόμη και όταν ανακάμπτουν οι εξαγωγές.
Το ενεργειακό τοπίο
Οι χώρες που αντιμετώπισαν διακοπές στον εφοδιασμό επιταχύνουν τις προσπάθειες για διαφοροποίηση των προμηθευτών και των οδών μεταφοράς. Η ενεργειακή ασφάλεια γίνεται όλο και περισσότερο επενδυτικό κριτήριο παράλληλα με την τιμή, με τις κυβερνήσεις να αποδίδουν μεγαλύτερη αξία στην ανθεκτικότητα του εφοδιασμού από ό,τι πριν από τη σύγκρουση. Για την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο, αυτό αντιπροσωπεύει περισσότερο μια στρατηγική ευκαιρία παρά μια άμεση εμπορική ευκαιρία. Η περιοχή δεν διαθέτει ακόμη σημαντικές, μη δεσμευμένες ποσότητες φυσικού αερίου ικανές να έχουν αντίκτυπο. Ωστόσο, εάν γίνουν σημαντικές νέες ανακαλύψεις, οι μελλοντικές προμήθειες φυσικού αερίου από την περιοχή θα μπορούσαν να γίνουν πολύτιμο συστατικό της ευρύτερης στρατηγικής ενεργειακής διαφοροποίησης της Ευρώπης, υπό την προϋπόθεση ότι το φυσικό αέριο θα παραμείνει σημαντικό για τη μελλοντική ενεργειακή ζήτηση της ΕΕ. Για τις αγορές πετρελαίου, το πιο πιθανό αποτέλεσμα δεν είναι ούτε η επιστροφή στις ακραίες τιμές που φοβούνταν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης ούτε η κατάρρευση σε παρατεταμένη υπερπροσφορά. Το αργό πετρέλαιο Brent είναι πιθανό να σταθεροποιηθεί σε γενικές γραμμές εντός του εύρους των $70-80/b κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Το γεωπολιτικό ασφάλιστρο θα συνεχίσει να μειώνεται εάν προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις, αλλά τα εξαντλημένα αποθέματα, η προσεκτική συμπεριφορά στη ναυτιλία και το μόνιμα υψηλότερο κόστος ασφάλισης και μεταφοράς είναι πιθανό να αποτρέψουν την επιστροφή των τιμών στα προπολεμικά χαμηλά επίπεδα σύντομα.
Η Κύπρος θα ωφεληθεί
Η Κύπρος θα επωφεληθεί από αυτή τη σταδιακή χαλάρωση, αν και οι καταναλωτές θα πρέπει να μετριάσουν τις προσδοκίες. Επειδή το νησί εισάγει σχεδόν όλα τα προϊόντα πετρελαίου του κυρίως μέσω των ελληνικών διυλιστηρίων, οι εγχώριες τιμές των καυσίμων αντικατοπτρίζουν όχι μόνο τις τιμές του αργού αλλά και αυξημένες τιμές ναύλων, το κόστος της ασφάλισης και τα περιθώρια κέρδους των διυλιστηρίων. Αυτά είναι πιθανό να διατηρήσουν τις τιμές λιανικής πάνω από τα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση. Αν υποθέσουμε ότι οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν θα συνεχιστούν και η κατάπαυση του πυρός ισχύει σε γενικές γραμμές, οι τιμές της βενζίνης στην Κύπρο θα μπορούσαν να μειωθούν σταδιακά προς €1,40-1,48 ευρώ/λίτρο μέχρι το φθινόπωρο, με το ντίζελ γύρω στα €1,45-1,53 ευρώ/λίτρο. Ωστόσο, οποιαδήποτε νέα αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ, Ιράν, Ισραήλ ή της Χεζμπολάχ θα μπορούσε να αποκαταστήσει γρήγορα τη γεωπολιτική πριμοδότηση και να αναστρέψει μεγάλο μέρος αυτής της βελτίωσης.
Βασικό μήνυμα
Η έξαρση της Παρασκευής περιορίστηκε αλλά δεν ήταν ασήμαντη. Απέδειξε ότι η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν εξακολουθεί να είναι ευάλωτη σε επεισόδια στη θάλασσα, ανταγωνιστικές διεκδικήσεις για το Ορμούζ και ανεπίλυτες περιφερειακές συγκρούσεις. Η συμφωνία μπορεί τελικά να αποκαταστήσει τη σταθερότητα στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Αλλά η μετάβαση από τον πόλεμο στην κανονικότητα μόλις ξεκίνησε και οι συνέπειές της είναι πιθανό να διαμορφώσουν το διεθνές εμπόριο ενέργειας για τα επόμενα χρόνια.
*Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού
