Η στενή προσωπική σχέση μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην απόφαση του Αμερικανού προέδρου να παραστεί στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που θα πραγματοποιηθεί την επόμενη εβδομάδα στην Άγκυρα. Σύμφωνα με το Associated Press (AP), η επίσκεψη ενδέχεται να συνοδευτεί και από σημαντικές εξελίξεις στον τομέα της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.
Τραμπ: «Πηγαίνω από σεβασμό στον Ερντογάν»
Παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ έχει κατά καιρούς επικρίνει ή υποτιμήσει αρκετούς Ευρωπαίους ηγέτες που θα συμμετάσχουν στη Σύνοδο, ο ίδιος αποκάλυψε ότι η παρουσία του οφείλεται στην προσωπική παρέμβαση του Τούρκου προέδρου.
«Δεν θα πήγαινα για τους περισσότερους ανθρώπους. Όμως με πήρε τηλέφωνο και μου είπε: "Σε παρακαλώ, η Σύνοδος γίνεται στην Τουρκία. Πρέπει να είσαι εκεί. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να συμμετέχουν". Πηγαίνω λοιπόν από σεβασμό προς τον πρόεδρο Ερντογάν», δήλωσε ο Τραμπ την περασμένη εβδομάδα.
Κατά το Associated Press, η προσωπική αυτή σχέση βοήθησε τον Ερντογάν να αποφύγει τις πολιτικές επιπτώσεις που θα είχε μια ενδεχόμενη απουσία του Αμερικανού προέδρου από τη Σύνοδο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο περιορισμού της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη και αναθεώρησης του ρόλου των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.
Η ιδιαίτερη σχέση Τραμπ – Ερντογάν
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφραστεί με θετικά λόγια για τον Τούρκο πρόεδρο, τον οποίο έχει χαρακτηρίσει στο παρελθόν «εξαιρετικό ηγέτη». Αντίθετα, δεν έχει διστάσει να επικρίνει άλλες χώρες του ΝΑΤΟ για τις χαμηλές αμυντικές τους δαπάνες, ενώ πρόσφατα συγκρούστηκε με συμμάχους επειδή δεν στήριξαν τη στρατιωτική του εκστρατεία κατά του Ιράν.
Σύμφωνα με το AP, ο Τραμπ άφησε επίσης να εννοηθεί ότι κατά την επίσκεψή του στην Τουρκία ενδέχεται να υπάρξουν ανακοινώσεις σχετικά με κινητήρες μαχητικών αεροσκαφών αλλά και το ενδεχόμενο επανέναρξης της διαδικασίας πώλησης μαχητικών F-35 στην Άγκυρα.
Ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της αντιπροέδρου Κάμαλα Χάρις, Φίλιπ Γκόρντον, δήλωσε ότι η σχέση Τραμπ – Ερντογάν εντάσσεται στο γενικότερο μοτίβο του Αμερικανού προέδρου να διατηρεί στενότερες σχέσεις με ισχυρούς αυταρχικούς ηγέτες παρά με παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ.
Η στάση απέναντι στον Μπάιντεν
Η συνάντηση Τραμπ – Ερντογάν αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ και θα είναι η πρώτη επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στην Τουρκία μετά τον Μπαράκ Ομπάμα το 2015.
Όπως σημειώνει το Associated Press, σε αντίθεση με τον Τραμπ, ο πρώην πρόεδρος Τζο Μπάιντεν διατήρησε πιο ψυχρές σχέσεις με τον Ερντογάν, εκφράζοντας ανησυχίες για την υποχώρηση της δημοκρατίας και τις στενές σχέσεις της Τουρκίας με τη Ρωσία.
Παράλληλα, κόμματα της τουρκικής αντιπολίτευσης και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων συνεχίζουν να κατηγορούν την κυβέρνηση Ερντογάν για περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης και για διώξεις δημοσιογράφων, ακτιβιστών και πολιτικών αντιπάλων.
Ο αναλυτής του Washington Institute, Σονέρ Τσαγαπτάι, εκτιμά ότι ο Ερντογάν επένδυσε πολιτικά στην επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, ακόμη και αποφεύγοντας επίσκεψη στις ΗΠΑ έπειτα από πρόσκληση του Τζο Μπάιντεν το 2024.
Στο προσκήνιο τα F-35 και οι κινητήρες F-110
Κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο Τραμπ ερωτήθηκε εάν μεταφέρει «ένα μεγάλο δώρο» στον Ερντογάν, αναφερόμενος στην επιθυμία της Άγκυρας να αποκτήσει κινητήρες F-110 και μαχητικά αεροσκάφη F-35.
«Ναι, μάλλον θα κάνω κάτι που θα τον κάνει πολύ χαρούμενο», απάντησε χαρακτηριστικά.
Η Τουρκία είχε αποκλειστεί από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400, καθώς η Ουάσιγκτον εκτιμούσε ότι η λειτουργία του θα μπορούσε να επιτρέψει στη Μόσχα να αποκτήσει κρίσιμα στοιχεία για τις δυνατότητες του αμερικανικού μαχητικού.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε ότι εξετάζονται τρόποι για πιθανή πώληση των αεροσκαφών, υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρηθεί η αμερικανική νομοθεσία. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν ισχυρές αντιδράσεις στο Κογκρέσο, τόσο από Δημοκρατικούς όσο και από Ρεπουμπλικανούς, όσο η Τουρκία διατηρεί σε υπηρεσία το σύστημα S-400.
Παράλληλα, σύμφωνα με το Associated Press, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ προχώρησε σε διαδικασίες για την προώθηση πώλησης κινητήρων F-110, αξίας άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων, που προορίζονται για το τουρκικό μαχητικό KAAN.
Βελτίωση των διμερών σχέσεων
Το AP σημειώνει ότι οι σχέσεις Ουάσιγκτον – Άγκυρας παρουσιάζουν σημάδια εξομάλυνσης και σε άλλα ζητήματα. Νωρίτερα φέτος, το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ απέσυρε σημαντική δικαστική υπόθεση εναντίον της κρατικής τουρκικής τράπεζας Halkbank, η οποία κατηγορείτο ότι βοήθησε το Ιράν να παρακάμψει τις αμερικανικές κυρώσεις.
Παράλληλα, ο Τραμπ τοποθέτησε στη θέση του πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία τον στενό του συνεργάτη Τομ Μπάρακ, κίνηση που, σύμφωνα με αναλυτές, διευκολύνει ακόμη περισσότερο την επικοινωνία ανάμεσα στις δύο κυβερνήσεις.
Συχνή επικοινωνία και κοινές πρωτοβουλίες
Ο Ερντογάν και ο Τραμπ διατηρούν τακτική τηλεφωνική επικοινωνία για ζητήματα όπως η Συρία, η Γάζα και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Η Τουρκία συμμετείχε επίσης στο «Συμβούλιο Ειρήνης» που προώθησε ο Τραμπ για την επίβλεψη της εκεχειρίας στη Γάζα.
Σύμφωνα με τον Τραμπ, ζήτησε από τον Ερντογάν να μην εμπλακεί στη σύγκρουση με το Ιράν και ο Τούρκος πρόεδρος ανταποκρίθηκε, αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Άγκυρα σχεδίαζε στρατιωτική εμπλοκή.
Μετά τη συνάντησή τους στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στη Χάγη πέρυσι, ο Ερντογάν είχε δηλώσει στους δημοσιογράφους ότι ο Τραμπ ανταποκρίνεται πάντα γρήγορα στις τηλεφωνικές του κλήσεις.
«Με τον φίλο μου Τραμπ ανοίγουμε την πόρτα σε μια νέα εποχή στις τουρκοαμερικανικές σχέσεις. Η τηλεφωνική μας διπλωματία δεν έχει ξεπεράσει ποτέ τις 24 ώρες. Όταν καλεί ο ένας, ο άλλος απαντά μέσα σε μία ημέρα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
