Από τη σκηνή του stand-up στα κρατητήρια οδηγήθηκε ο Τούρκος κωμικός Ντενίζ Γκιοκτάς, ο οποίος κρίθηκε προφυλακιστέος για την πολιτική και θρησκευτική σάτιρα που περιλαμβάνεται στην παράστασή του «Ölü Deniz», τίτλος που παραπέμπει τόσο στη «Νεκρά Θάλασσα» όσο και στο μικρό του όνομα.
Η παράσταση είχε παρουσιαστεί, μεταξύ άλλων, στο υπαίθριο θέατρο Τζεμίλ Τοπούζλου στο Χαρμπιγιέ της Κωνσταντινούπολης και στη συνέχεια αναρτήθηκε στο YouTube, όπου συγκέντρωσε περισσότερες από εννέα εκατομμύρια προβολές.
Η Εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης είχε προηγουμένως ανακοινώσει ότι εξετάζει 185 αναφορές πολιτών οι οποίες υποβλήθηκαν μέσω του συστήματος καταγγελιών CİMER. Παράλληλα, κινήθηκε αυτεπάγγελτη έρευνα για το περιεχόμενο της παράστασης.
Συνελήφθη επιστρέφοντας στην Τουρκία
Ο Γκιοκτάς γνώριζε ότι βρισκόταν υπό διερεύνηση και επέστρεψε οικειοθελώς στην Τουρκία από το εξωτερικό. Παρά την απόφασή του να παρουσιαστεί στις Αρχές, συνελήφθη κατά την άφιξή του στο αεροδρόμιο.
Την επόμενη ημέρα μεταφέρθηκε στο δικαστήριο με χειροπέδες πισθάγκωνα, εικόνα που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Τουρκία.
Σχολιάστηκε, επίσης, η μεγάλη δημοσιότητα που δόθηκε στη μεταγωγή του, σε αντίθεση με άλλες υποθέσεις στις οποίες πρόσωπα που φέρονται να βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση οδηγούνται στις Αρχές και αφήνονται ελεύθερα χωρίς να δημοσιοποιούνται φωτογραφίες ή άλλες λεπτομέρειες της διαδικασίας.
Πριν από τη μεταφορά του είχαν τοποθετηθεί αρκετές σειρές οδοφραγμάτων στο εσωτερικό του δικαστικού μεγάρου, ενώ στην περιοχή αναπτύχθηκαν οχήματα καταστολής διαδηλώσεων TOMA.
Οι δύο κατηγορίες
Σε βάρος του κωμικού διερευνώνται δύο αδικήματα.
Το πρώτο αφορά την «προσβολή του Προέδρου της Δημοκρατίας», βάσει του άρθρου 299 του τουρκικού Ποινικού Κώδικα. Το αδίκημα επισύρει ποινή φυλάκισης από ένα έως τέσσερα χρόνια, η οποία μπορεί να αυξηθεί κατά ένα έκτο όταν η πράξη τελείται δημόσια, μέσω του Τύπου ή σε χώρο ανοικτό στο κοινό. Για την έναρξη δίωξης απαιτείται άδεια του τουρκικού Υπουργείου Δικαιοσύνης.
Η δεύτερη κατηγορία αφορά τη «δημόσια υποτίμηση των θρησκευτικών αξιών που ασπάζεται μέρος του πληθυσμού», βάσει της τρίτης παραγράφου του άρθρου 216. Για το συγκεκριμένο αδίκημα προβλέπεται ποινή φυλάκισης από έξι μήνες έως έναν χρόνο, ενώ η διερεύνησή του μπορεί να αρχίσει αυτεπάγγελτα.
Αφορμή για την κατηγορία περί προσβολής του Προέδρου αποτέλεσε αναφορά του Γκιοκτάς στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον οποίο περιέγραψε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα «μετάβασης από έναν ντροπαλό δικτάτορα σε έναν δικτάτορα συμφιλιωμένο με την ταυτότητά του».
Η δεύτερη κατηγορία στηρίχθηκε σε αστεία με θρησκευτικό περιεχόμενο. Μεταξύ άλλων, ο κωμικός παρομοίασε τα ιερά κείμενα με «σειρά βιβλίων», ενώ αναφέρθηκε και σε ένα αστείο με δύτη, μέσα από το οποίο, όπως υποστήριξε, επιχειρούσε να σατιρίσει τις προκαταλήψεις απέναντι στους θρησκευόμενους.
«Δεν είχα καμία πρόθεση να προσβάλω»
Στην κατάθεσή του στην Αστυνομία, ο Γκιοκτάς αρνήθηκε τις κατηγορίες.
Όπως ανέφερε, δεν είχε πρόθεση να υποτιμήσει τις θρησκευτικές αξίες ή να πληγώσει τα αισθήματα των πιστών. Αντίθετα, δήλωσε ότι θα τον στενοχωρούσε εάν κάποιος θεατής εξέλαβε με αυτόν τον τρόπο τα αστεία του.
Απέρριψε, επίσης, ότι είχε σκοπό να προσβάλει τον Τούρκο Πρόεδρο. Υποστήριξε ότι τόσο οι αναφορές του σε γνωστά δημόσια πρόσωπα και πολιτικές ιδεολογίες όσο και τα σχόλιά του για κοινωνικά φαινόμενα στην Τουρκία είχαν αποκλειστικά σατιρικό χαρακτήρα.
Ο κωμικός επισήμανε ότι παρουσιάζει τη συγκεκριμένη παράσταση σε διάφορες πόλεις εδώ και σχεδόν τρία χρόνια. Σύμφωνα με τον ίδιο, την έχουν παρακολουθήσει ζωντανά περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει δεχθεί παράπονα ότι προσέβαλε κάποιον.
Μετά την απόφαση για την προφυλάκισή του φέρεται να είπε στους δικηγόρους του: «Δεν θα μπορέσουν να μας κλέψουν τη χαρά».
Από τον Ερντογάν μέχρι το Κουρδικό
Η παράσταση του Γκιοκτάς αγγίζει σχεδόν όλα τα ευαίσθητα ζητήματα της σημερινής Τουρκίας: από τον Ερντογάν και τον δήμαρχο Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου μέχρι το Κουρδικό και τις εντάσεις γύρω από τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους.
Οι υποστηρικτές του θεωρούν ότι η μεγάλη απήχηση της παράστασης αποτυπώνει την ανάγκη ενός μέρους της τουρκικής κοινωνίας να εκφράσει, μέσω του χιούμορ, σκέψεις και αντιδράσεις που στην καθημερινή ζωή συζητούνται μόνο χαμηλόφωνα.
Η διαδικασία σε βάρος του άρχισε όταν οι τουρκικές Αρχές περιόρισαν την πρόσβαση σε αναρτήσεις στην πλατφόρμα Χ που περιείχαν αποσπάσματα της παράστασης, επικαλούμενες λόγους «προστασίας της εθνικής ασφάλειας και της δημόσιας τάξης».Ακολούθησε εκστρατεία εναντίον του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η οποία κατέληξε στη σύλληψη και την προφυλάκισή του.
Αντιδράσεις από δικηγόρους και ηθοποιούς
Η Επιτροπή Πολιτισμού και Τεχνών του Δικηγορικού Συλλόγου Κωνσταντινούπολης υπογράμμισε ότι η πολιτική σάτιρα αποτελεί βασικό στοιχείο μιας δημοκρατικής κοινωνίας.
Σε ανακοίνωσή της ανέφερε ότι τα αστεία τα οποία δεν υποκινούν μίσος και δεν στοχοποιούν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ποινικά αδικήματα.
Τη συμπαράστασή του στον Γκιοκτάς εξέφρασε και το τουρκικό Σωματείο Ηθοποιών, επισημαίνοντας ότι η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα, κατοχυρωμένο τόσο από το Σύνταγμα όσο και από διεθνείς συμβάσεις.
Το σωματείο ζήτησε η υπόθεση να εξεταστεί με βάση τις οικουμενικές αρχές του δικαίου.
Η προφυλάκιση του Ντενίζ Γκιοκτάς επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τα όρια της πολιτικής σάτιρας στην Τουρκία, αλλά και για το κατά πόσο ένα αστείο μπορεί να οδηγήσει έναν καλλιτέχνη ενώπιον της ποινικής Δικαιοσύνης.
Η συνάντηση με τον Κιλιτσντάρογλου
Πλήθος πολιτών συγκεντρώθηκε έξω από το δικαστήριο για να εκφράσει τη συμπαράστασή του στον κωμικό.
Μεταξύ όσων βρέθηκαν εκεί ήταν και ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, ο οποίος, σύμφωνα με το δημοσίευμα, είχε επανέλθει στην ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, του CHP, έπειτα από δικαστική απόφαση περί «απόλυτης ακυρότητας».
Η παρουσία του προκάλεσε αποδοκιμασίες από μέρος του συγκεντρωμένου πλήθους, ενώ αντικείμενο ευρείας συζήτησης έγινε ο σύντομος διάλογός του με τον Γκιοκτάς.
Ο κωμικός ανέφερε ότι, ενώ περίμενε στο δικαστήριο, ενημερώθηκε πως ο Κιλιτσντάρογλου ήθελε να τον συναντήσει, αλλά ο ίδιος αρνήθηκε. Όπως είπε, η συνάντηση τελικά πραγματοποιήθηκε με τρόπο «μάλλον εξαναγκαστικό και μονόπλευρο».
«Μου ευχήθηκε περαστικά και τον ευχαρίστησα. Με ρώτησε αν χρειάζομαι κάτι και του απάντησα όχι. Του είπα ότι δεν ήθελα να τον συναντήσω. Αφού, όμως, ήρθε, του μετέφερα ένα αίτημα εκατομμυρίων νέων: “Σας παρακαλώ, αφήστε το CHP”», δήλωσε ο Γκιοκτάς.
«Έγνεψε καταφατικά και έφυγε. Ο άνθρωπος τον οποίο ψήφισα για Πρόεδρο το 2023 έγινε, το 2026, ο πρώτος άνθρωπος στον οποίο αναγκάστηκα να φερθώ αγενώς πρόσωπο με πρόσωπο», πρόσθεσε.
