Ο Ντόναλντ Τραμπ ενέκρινε συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας διάρκειας 30 ετών με τη Σαουδική Αραβία, η οποία προβλέπει την ανάπτυξη προγράμματος πυρηνικής ενέργειας για ειρηνική χρήση και, υπό προϋποθέσεις, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο δημιουργίας μονάδας εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφος του βασιλείου.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η συμφωνία δίνει κεντρικό ρόλο σε αμερικανικές εταιρείες στην ανάπτυξη των πυρηνικών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας, περιορίζοντας παράλληλα τα περιθώρια διείσδυσης ανταγωνιστικών εταιρειών από άλλες χώρες στη σαουδαραβική αγορά. Ανάμεσα στις εταιρείες που ενδέχεται να επωφεληθούν είναι η Westinghouse Electric, η οποία διεκδικεί συμβόλαια για την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων στο βασίλειο.
Το ευαίσθητο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου
Το πιο ευαίσθητο σημείο της συμφωνίας αφορά τη δυνατότητα εγχώριου εμπλουτισμού ουρανίου. Το κείμενο δεν δίνει άμεση άδεια στο Ριάντ να δημιουργήσει και να λειτουργήσει αυτόνομα σχετική εγκατάσταση. Προβλέπει, αρχικά, τη διεξαγωγή κοινής αμερικανοσαουδαραβικής μελέτης, η οποία θα αξιολογήσει κατά πόσο δικαιολογείται η κατασκευή μονάδας εμπλουτισμού στη Σαουδική Αραβία.
Η συμφωνία εντάσσεται στην προσπάθεια περαιτέρω ενίσχυσης των σχέσεων Ουάσιγκτον – Ριάντ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο με το Ιράν δοκιμάζουν τις διμερείς ισορροπίες.
Καθεστώς «μαύρου κουτιού»
Εάν η κοινή μελέτη καταλήξει ότι μπορεί να προχωρήσει ο εγχώριος εμπλουτισμός, η εγκατάσταση θα κατασκευαστεί στη Σαουδική Αραβία από αμερικανικές εταιρείες. Η λειτουργία της θα στηρίζεται σε καθεστώς «μαύρου κουτιού», ώστε η ευαίσθητη τεχνολογία εμπλουτισμού να μη μεταφερθεί στις σαουδαραβικές αρχές.
Αμερικανοί αξιωματούχοι που επικαλείται η Wall Street Journal αναφέρουν ότι η παρουσία των ΗΠΑ στη μονάδα θα έχει στόχο να αποτρέψει οποιαδήποτε εκτροπή εμπλουτισμένου ουρανίου προς στρατιωτική χρήση. Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι η συμφωνία περιλαμβάνει προβλέψεις που θα εμποδίζουν και την επανεπεξεργασία χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων για παραγωγή υλικού που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε πυρηνικό όπλο.
Παράλληλα, υπάρχει ρήτρα για το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ, μετά την ολοκλήρωση της μελέτης, να αρνηθούν να εγκρίνουν την κατασκευή μονάδας εμπλουτισμού. Σε αυτή την περίπτωση, η Σαουδική Αραβία δεν θα μπορεί να προχωρήσει σε εμπλουτισμό, ούτε μόνη της ούτε σε συνεργασία με άλλη χώρα, για περίοδο δέκα ετών.
Οι εγγυήσεις που απουσιάζουν
Παρά τους περιορισμούς που προβλέπει η συμφωνία, δεν περιλαμβάνεται το λεγόμενο «Gold Standard», δηλαδή η ρητή και μόνιμη παραίτηση μιας χώρας από τον εμπλουτισμό ουρανίου και την επανεπεξεργασία χρησιμοποιημένων καυσίμων. Πρόκειται για δέσμευση που είχαν αποδεχθεί το 2009 τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στη δική τους συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το κείμενο δεν απαιτεί ούτε την εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, το οποίο δίνει στους διεθνείς επιθεωρητές ενισχυμένες αρμοδιότητες, όπως πρόσβαση σε μη δηλωμένες εγκαταστάσεις και δυνατότητα αιφνιδιαστικών ελέγχων.
Η απουσία αυτών των δύο δεσμεύσεων αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης όταν η συμφωνία εξεταστεί από το αμερικανικό Κογκρέσο.
Το βλέμμα στο Κογκρέσο
Η έγκριση από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ δεν σημαίνει ότι μπορεί να ξεκινήσει άμεσα η μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας και υλικού. Η συμφωνία, γνωστή ως «123 Agreement», από το αντίστοιχο άρθρο του αμερικανικού νόμου περί ατομικής ενέργειας, αποτελεί το νομικό πλαίσιο που επιτρέπει την εξαγωγή αντιδραστήρων, βασικών εξαρτημάτων, πυρηνικού υλικού και τεχνογνωσίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το κείμενο αναμένεται να κατατεθεί στο Κογκρέσο, όπου θα ακολουθήσει περίοδος εξέτασης 90 ημερών συνεχούς κοινοβουλευτικής συνόδου. Η συμφωνία μπορεί να τεθεί σε ισχύ εφόσον οι νομοθέτες δεν εγκρίνουν απόφαση που να μπλοκάρει την εφαρμογή της.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η ανάθεση της κατασκευής και του ελέγχου των πυρηνικών εγκαταστάσεων σε αμερικανικές εταιρείες θα κρατήσει το σαουδαραβικό πρόγραμμα υπό την επιρροή της Ουάσιγκτον. Οι επικριτές, ωστόσο, αναμένεται να εστιάσουν στο γεγονός ότι το Ριάντ δεν παραιτείται οριστικά από τον εμπλουτισμό ουρανίου και ότι η συμφωνία αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο δημιουργίας της πρώτης τέτοιας εγκατάστασης στη Σαουδική Αραβία.
