Να μου επιτρέψουν οι της ηλικίας μου να κάνω μια εισαγωγή για τη νέα γενιά. Το 1998–2000 (λίγο μετά που ξεκίνησε να κυκλοφορεί η εφημερίδα Πολίτης, στην οποία εργαζόμουν), δημιουργήθηκε και κατέρρευσε η φούσκα του ΧΑΚ. Για μήνες προσπαθούσα να αποτρέψω κόσμο από το να «επενδύσει» (να παίξει στημένο κουμάρι, είναι η ορθή φράση) και επιχειρούσα, με στοιχεία, να δείξω πως κατά κανόνα οι τιμές των μετοχών ήταν κάτι περισσότερο από φούσκα. Ούτε τον πατέρα μου δεν κατάφερα να πείσω. Στο γραφείο με αποκαλούσαν «καταστροφέα του ΧΑΚ».
Τώρα διαβάζω δημόσιες δηλώσεις —από απλούς πολίτες μέχρι και καθηγητές οικονομικών και αρμόδιους υπουργούς— που αναφέρονται απόλυτα στην απαγόρευση επενδύσεων σε μετοχές από το αποθεματικό του ΤΚΑ που θα δημιουργηθεί. Λες και αποτελεί εγκληματική πράξη.
Στη συνέχεια απορώ: «Φέραμε πριν 5 χρόνια ειδικούς για να αντιγράψουμε το νορβηγικό μοντέλο, μιας χώρας της οποίας το κρατικό ταμείο επενδύει πάνω από τα δύο τρίτα των κεφαλαίων του σε μετοχές, και εμείς δεν θέλουμε να ακούσουμε για επενδύσεις σε μετοχές;»
Όμως δεν αδικώ κανέναν που έζησε την τότε εποχή για αυτά τα σχόλια (εκτός από αυτούς που είχαν ενεργή συμμετοχή). Δυστυχώς, αυτές οι κακές πρακτικές, πέραν της άμεσης ζημιάς που προκαλούν στην οικονομία και στην κοινωνία, δημιουργούν ακόμη μεγαλύτερη μακροχρόνια ζημιά. Αυτή που ζούμε από το 2000.
Το ΧΑΚ παραμένει νεκρό. Ο μέσος Κύπριος πολίτης ακόμη το βλέπει ως πεδίο στημένου κουμαριού. Όμως κάθε σύγχρονη οικονομία χρειάζεται ένα χρηματιστήριο. Δεν θα απαριθμήσω τα πλεονεκτήματα και τις δυνατότητες που προσφέρει.
Θα αναφερθώ όμως σε μια άλλη, παράπλευρη ζημιά.
Οι πολιτικοί μας προσπαθούν (και έχουν επιχείρημα) να απαγορεύσουν το «ξεπούλημα γης», όπως και επιχειρήσεων νευραλγικών τομέων σε ξένα ταμεία… Αν όμως είχαμε ΧΑΚ; Αν όμως είχαμε εθνικά ταμεία;
Δεν είμαι υπέρ της ανέγερσης επενδυτικών συνόρων. Απλώς, εμείς δεν έχουμε επενδυτικά ταμεία και λειτουργικό ΧΑΚ, και άρα οι μόνες επενδύσεις των τελευταίων δεκαετιών αφορούν κυρίως πωλήσεις τοπικών περιουσιακών στοιχείων σε ξένους επενδυτές. Τα έσοδα καταλήγουν συνήθως στην κατανάλωση, με περιορισμένο θετικό αντίκτυπο στη μελλοντική πορεία της οικονομίας. Αυτή, για μένα, είναι η μεγαλύτερη ζημιά που προκάλεσε το έγκλημα του ΧΑΚ.
Θεωρώ πως ο εκ των προτέρων αποκλεισμός του ΤΚΑ από το να επενδύει σε μετοχές είναι εντελώς λανθασμένος. Η συζήτηση είναι αχρείαστη και ζημιογόνα. Θα δεσμεύσει —ή, χειρότερα, θα εγκλωβίσει— την Κύπρο σε μια απόφαση που βασίζεται σε ένα έγκλημα που διαπράχθηκε πριν από σχεδόν τρεις δεκαετίες.
Ναι, ένα συνταξιοδοτικό ταμείο οφείλει να ακολουθεί μια πιο συντηρητική επενδυτική πολιτική. Οι αποφάσεις αυτές πρέπει να λαμβάνονται τεχνοκρατικά, με μεσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα και όχι συναισθηματικά.
* Ο «καταστροφέας του ΧΑΚ», που θέλει να το αναβιώσει.
