Το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου "Great Sea Interconnector", μετά την κοινή επιστολή των υπουργών Ενέργειας των δύο χωρών προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για την εκτέλεση μελέτης δέουσας επιμέλειας (due diligence) προκειμένου να το χρηματοδοτήσει έχει εισέλθει σε μια καθοριστική φάση για την υλοποίησή του.
Μετά από μήνες αβεβαιότητας και ενώ υπήρχε στο τραπέζι η πολιτική απόφαση των κυβερνήσεων των δύο χωρών να ανατεθεί σε ανεξάρτητο οίκο η επικαιροποίηση των μελετών του έργου, η αποστολή αιτήματος στην ΕΤΕπ να προχωρήσει σε διαδικασία due diligence με στόχο και την χρηματοδότησή του με ένα ποσό ύψους 1 δισ. ευρώ, όπως αναφέρουν πρόσφατα δημοσιεύματα (businessdaily.gr) εξυπηρετεί ένα διπλό στόχο. Αν το συμπέρασμα της μελέτης της ΕΤΕπ είναι θετικό, η απάντηση αναμένεται σε περίπου έξι μήνες), τότε αίρεται κάθε πολιτικό εμπόδιο από την πλευρά της Κύπρου. Ενας χρηματοδοτικός φορέας παγκόσμιου κύρους θα έχει βάλει σφραγίδα βιωσιμότητας στο έργο. Παράλληλα, η δανειοδότηση από την ΕΤΕπ θα ανάψει το πράσινο φως για τη συμμετοχή και άλλων επενδυτών που φέρονται να ενδιαφέρονται για το έργο (κρατικά επενδυτικά και αναπτυξιακά ταμεία από ΗΠΑ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα). Πρόσθετα, η συμμετοχή της ΕΤΕπ θα περιορίσει το ρίσκο του έργου και κατά συνέπεια τη ζητούμενη απόδοση από άλλους επενδυτές, ενισχύοντας περαιτέρω τη βιωσιμότητα του GSI. To 1 δις ευρώ αντιστοιχεί στο 50% του εκτιμωμένου κόστους του έργου. Το έργο χρηματοδοτείται με χορηγία 657 εκατ. ευρώ από την ΕΕ και τους καταναλωτές Ελλάδας και Κύπρου κατά το στάδιο της κατασκευής.
Αν η απάντηση είναι αρνητική, τότε το έργο θα τερματιστεί, χωρίς να το χρεώνονται πολιτικά οι δύο κυβερνήσεις.
Ο τρόπος, όμως, που έχουν κινηθεί Κύπρος και Ελλάδα, δείχνει ότι πιθανότερη εξέλιξη είναι η πρώτη, δηλαδή η μελέτη της ΕΤΕπ να οδηγήσει σε θετική απάντηση. Υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια, η οποία διαφοροποιεί τα δεδομένα σε σύγκριση με παλαιότερη απόφαση της ΕΤΕπ να απορρίψει το αίτημα του προηγούμενου φορέα υλοποίησης για τη δανειοδότηση του έργου. Υπενθυμίζεται ότι μετά την αδυναμία εξασφάλισης χρηματοδότησης, ο φορέας υλοποίησης άλλαξε, και το έργο ανέλαβε ο ΑΔΜΗΕ (Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας). Έκτοτε, η έγκριση του δανείου -το αίτημα του EuroAsia Interconnector αφορούσε ποσό 600 εκατ. ευρώ- παρέμενε σε εκκρεμότητα. Πηγές του ΑΔΜΗΕ ανέφεραν ότι η απόρριψη του αρχικού αιτήματος δανειοδότησης βασίστηκε σε λανθασμένες ή ελλιπείς παραδοχές.
Τι έχει αλλάξει; Οι υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας και Κύπρου, κ.κ. Παπασταύρου και Δαμιανού, στην επιστολή τους προς την ΕΤΕπ, αναφέρουν ότι ο GSI έχει συμπεριληφθεί στα Εθνικά Σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ) των δύο χωρών. Στο δε κυπριακό ΕΣΕΚ όλες οι παραδοχές για την επίτευξη των στόχων της πράσινης μετάβασης βασίζονται στην υπόθεση ότι το έργο θα υλοποιηθεί.
Η ένταξη του έργου στα δύο ΕΣΕΚ "υποχρεώνει" την ΕΤΕπ να επαναξιολογήσει την αρνητική απάντησή της στο αίτημα χρηματοδότησης του 2023. Η ΕΤΕπ χρησιμοποιεί τα ΕΣΕΚ ως βασικό πλαίσιο αναφοράς για να αποφασίζει ποιες επενδύσεις θα στηρίξει, καθώς τα σχέδια δείχνουν ποιες προτεραιότητες έχουν θέσει τα κράτη μέλη για την ενεργειακή μετάβαση, την αποανθρακοποίηση, τις ΑΠΕ και την κλιματική ανθεκτικότητα.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα έργο αποκτά μεγαλύτερες πιθανότητες χρηματοδότησης όταν ευθυγραμμίζεται με τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα, επειδή τότε θεωρείται ότι υπηρετεί και τις εθνικές και τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Γι’ αυτό και στην περίπτωση του GSI, η κοινή επιστολή Ελλάδας και Κύπρου αναφέρει ρητά ότι το έργο έχει ενταχθεί στα εθνικά σχέδια των δύο χωρών, ώστε να καταδειχθεί η πολιτική και στρατηγική του συμβατότητα.
Η ΕΤΕπ λειτουργεί ως χρηματοδοτικός και αξιολογικός βραχίονας της ευρωπαϊκής πράσινης μετάβασης. Όταν εξετάζει ένα έργο, κοιτάζει αν αυτό συμβάλλει στη μείωση εκπομπών, στην ενεργειακή ασφάλεια, στην ανθεκτικότητα των υποδομών και στη μετάβαση σε χαμηλού άνθρακα οικονομία.
Η Τουρκία
Την ίδια στιγμή, στο παρασκήνιο παραμένει ο γεωπολιτικός παράγοντας και αν η Τουρκία θα επιχειρήσει να παρεμποδίσει την υλοποίηση του έργου. Ωστόσο, η συγκυρία έχει αλλάξει σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, καθώς η ΕΤΕπ έχει επανεκκινήσει τη συνεργασία της με την Άγκυρα, έπειτα από το πάγωμα νέων χορηγήσεων το 2019.
Το 2026 σημειώθηκε η πρώτη καθαρή επανεκκίνηση αυτής της σχέσης, με κοινή δήλωση πρόθεσης για χρηματοδότηση πράσινων έργων. Το αρχικό πακέτο ανέρχεται σε περίπου 200 εκατ. ευρώ και κατευθύνεται σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακή αποδοτικότητα, αποανθρακοποίηση και έργα ανθεκτικότητας υποδομών. Σε αυτό το πλαίσιο, μια ενδεχόμενη παρεμπόδιση έργου που θα βρίσκεται υπό την ομπρέλα της ΕΤΕπ δεν θα εξυπηρετούσε την τουρκική προσπάθεια επαναπροσέγγισης με ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς θεσμούς.
