Όσοι έζησαν την εφηβεία τους τις δεκαετίες του '80 και του '90, άκουσαν τον ανατρεπτικό μουσικό και σατιρικό καλλιτέχνη, Τζίμη Πανούση, να ξεκινά τις παραστάσεις του με το χαρακτηριστικό «Σύντροφοι καταναλωτές». Θυμήθηκα τη φράση βλέποντας τα στοιχεία Μαρτίου για το λιανικό εμπόριο από τη Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία κατέγραψαν αύξηση 6%, παρά τις πληθωριστικές πιέσεις λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Στο ραδιόφωνο του «Πολίτη 107.6 & 97.6» και το ένθετο «Show me the Money», ερμηνεύσαμε με διαφορετικό τρόπο αυτή την αύξηση. Ο Γιάννης είδε αντοχές, εγώ είδα αργά καταναλωτικά αντανακλαστικά και καθυστέρηση στην τιμολόγηση. Το ένα, ωστόσο, δεν αναιρεί το άλλο. Το πιθανότερο είναι πως έχουμε και οι δύο δίκιο, με την ελπίδα ο Γιάννης να αποδειχθεί πιο σωστός για το καλό όλων μας.
Η πρώτη μου αντίδραση διαβάζοντας τα στοιχεία ήταν πως τα ακριβότερα προϊόντα μεταφράζονται αυτόματα σε μεγαλύτερη κατανάλωση (σε αξία), έστω και αν στην πραγματικότητα αγοράσαμε λιγότερα ή περίπου τα ίδια με τον Μάρτιο του 2025. Ωστόσο, το 6% της αύξησης είναι σαφώς μεγαλύτερο από τον πληθωρισμό του μήνα, που ήταν στο 1,5%. Με άλλα λόγια, με εξαίρεση τα καύσιμα, οι τιμές στο λιανικό εμπόριο δεν αυξήθηκαν με την ίδια ταχύτητα, κάτι που επέτρεψε στους καταναλωτές όντως να διατηρήσουν τις αγορές τους στα επίπεδα του Φεβρουαρίου, όταν ακόμη δεν είχε ξεσπάσει η κρίση.
Στα ίδια στοιχεία, ωστόσο, είδαμε πως στη Γερμανία το λιανικό εμπόριο υποχώρησε κατά 2%. Εκεί ο πληθωρισμός ήταν στο 2,8%, γεγονός που έδειξε ότι οι επιχειρήσεις είχαν καλύτερα αντανακλαστικά στην τιμολόγηση του κόστους, αλλά και οι «σύντροφοι καταναλωτές» της χώρας επέδειξαν προσαρμοστικότητα, προχωρώντας σε περικοπές. Είναι γνωστό, άλλωστε, πως η συμπεριφορά των Γερμανών καταναλωτών είναι αυτή που υποχρεώνει τα σουπερμάρκετ της χώρας τους να πουλάνε τη φέτα φθηνότερα απ' ό,τι στην Ελλάδα, τη χώρα παραγωγής της. Φαίνεται πως μια μεγάλη μερίδα δεν αγοράζει αν δεν θεωρεί την τιμή δίκαιη βάσει της ποιότητας, ανεξάρτητα αν η μικρή αύξηση επηρεάζει ή όχι την τσέπη του. Είναι, δηλαδή, θέμα αρχών.
Για τον Γιάννη Σεϊτανίδη, η αύξηση του κύκλου εργασιών στην Κύπρο έδειξε αντοχές για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Αν όχι για όλους, σίγουρα για μια μερίδα εργαζομένων που συχνά χαρακτηρίζουμε ως «προνομιούχους»: από ανώτατους δημόσιους υπαλλήλους και στελέχη στον χρηματοοικονομικό τομέα, μέχρι τους ξένους εργαζόμενους σε εταιρείες τεχνολογίας. Μια βόλτα στα κέντρα των πόλεων επιβεβαιώνει πως χρήμα υπάρχει. Από αυτοκίνητα αξίας δεκάδων χιλιάδων ευρώ μέχρι πολυτελή διαμερίσματα και πανάκριβα εστιατόρια. Με άλλα λόγια, οι καλοπληρωμένοι δύσκολα αλλάζουν καταναλωτικές συνήθειες.
Αν αυτό συμβαίνει (που συμβαίνει), τότε η οριζόντια στήριξη μέσω της μείωσης των φόρων στα καύσιμα είναι ακόμη πιο λανθασμένη. Θα έπρεπε, ίσως, να στραφούμε σε στοχευμένα κουπόνια για χαμηλοσυνταξιούχους και χαμηλόμισθους, εκπτώσεις στο ρεύμα και μαζικές επενδύσεις στις δημόσιες συγκοινωνίες. Μπορούμε, βέβαια, απλώς να περιμένουμε να περάσει η μπόρα στη Μέση Ανατολή χωρίς να κάνουμε τίποτα. Ούτως ή άλλως, το όφελος των όποιων μέτρων δεν είναι σίγουρο πως θα εκτιμηθεί πολιτικά τώρα. Αντίθετα, αν επιστρέψουν οι φορολογίες στα καύσιμα, οι εύποροι είναι πιθανόν να ψηφίσουν ακόμη πιο «θυμωμένα» στις εκλογές.
Δεν είναι μυστικό πως πλέον κανείς δεν αισθάνεται «προνομιούχος», όλοι νιώθουν αδικημένοι. Μην ξεχνάμε πως σε αυτή τη χώρα ζήσαμε τον απόλυτο παραλογισμό, όπου και ο χαμηλόμισθος κάποτε έκανε «μεγάλη ζωή» με δανεικά και αγύριστα. Ακόμη τα νοσταλγούμε και θεωρούμε πως εκείνο ήταν το «κανονικό» και όχι η σημερινή «μιζέρια».
