Τα περιστατικά απάτης έχουν εξελιχθεί σε ζήτημα αυξανόμενης ανησυχίας τόσο για την Κύπρο όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) συνολικά, σημειώνει η Κεντρική Τράπεζα.
Όπως αναφέρεται στο The CBC Blog «Κατάσταση της Απάτη στις Πληρωμές με Κάρτα στην Κύπρο: Αίτια, Επιπτώσεις και Στρατηγικές Μετριασμούς», το οποίο υπογράφει η Ειρένα Προδρόμου, οι Κύπριοι στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στις πληρωμές με κάρτα για τις καθημερινές τους συναλλαγές.
Ο βαθμός διείσδυσής τους στην κυπριακή οικονομία είναι ιδιαίτερα υψηλός, σημειώνεται, γεγονός που αποτυπώνεται και σε συγκριτικό ευρωπαϊκό επίπεδο. Συγκεκριμένα, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, η Κύπρος κατείχε τη δεύτερη συχνότερη χρήση καρτών πληρωμών στη ζώνη του ευρώ, μετά από την Πορτογαλία.
«Η ευρεία χρήση των καρτών έχει, ωστόσο, συνοδευτεί από διαχρονική άνοδο των περιστατικών απάτης στις πληρωμές με κάρτα τόσο στην Κύπρο όσο και στη ζώνη του ευρώ. Είναι αξιοσημείωτο ότι το μεγαλύτερο μερίδιο των περιστατικών απάτης στις πληρωμές χωρίς τη χρήση μετρητών προέρχεται από πληρωμές που πραγματοποιούνται με κάρτα. Συγκεκριμένα, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, οι πληρωμές με κάρτα αντιπροσώπευσαν το 92% και το 81% του συνολικού όγκου των περιστατικών απάτης στην Κύπρο και στη ζώνη του ευρώ, αντίστοιχα», αναφέρεται.
Ζήτημα αυξανόμενης ανησυχίας
Στο blog εκφράζεται η άποψη ότι τα περιστατικά απάτης έχουν εξελιχθεί σε ζήτημα αυξανόμενης ανησυχίας τόσο για την Κύπρο όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) συνολικά. Αυτό αποτυπώνεται και στην πιο πρόσφατη έκδοση της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών της διετούς Έκθεσης Καταναλωτικών Τάσεων 2024/25, η οποία αναγνωρίζει τα περιστατικά απάτης στις πληρωμές ως ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που επηρεάζουν τους καταναλωτές της ΕΕ.
Αίτια
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα βασικά αίτια που οδηγούν σε απάτη στις πληρωμές με κάρτα συνδέονται κυρίως με τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις. Παρόλο που τα αίτια αυτά είναι σε μεγάλο βαθμό κοινά μεταξύ των χωρών της ΕΕ, ορισμένα χαρακτηριστικά του κυπριακού οικονομικού περιβάλλοντος συμβάλλουν επίσης στην ενίσχυση του φαινομένου. Οι βασικοί μηχανισμοί που το επηρεάζουν περιγράφονται πιο κάτω.
(α)Συχνή Χρήση Καρτών Πληρωμών
Οι πληρωμές με κάρτα αποτελούν το πιο δημοφιλές μέσο πληρωμής (75%) σε συνολικό όγκο συναλλαγών στην Κύπρο, αφού είναι ιδιαίτερα βολικές, γρήγορες και εύχρηστες. Η αυξημένη χρήση των καρτών πληρωμών συμβαδίζει με την αύξηση των περιστατικών απάτης στις πληρωμές με κάρτα. Σημειώνεται ωστόσο ότι τα ποσοστά απάτης στις πληρωμές με κάρτα ήταν σημαντικά χαμηλότερα στην Κύπρο από τους αντίστοιχους μέσους όρους της ζώνης του ευρώ, τόσο σε όγκο (αριθμό) περιστατικών όσο και σε αξία για το πρώτο εξάμηνο του 2025.
(β)Άνοδος των Διαδικτυακών Πληρωμών
Καθώς ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις αποκτούν ψηφιακή παρουσία, αυξάνονται και οι ευκαιρίες για απάτη στις πληρωμές με κάρτα. Οι διαδικτυακές πληρωμές με κάρτα θεωρούνται πιο ευάλωτες στην απάτη από ότι οι πληρωμές με κάρτα με φυσική παρουσία σε POSs (δηλαδή στο κατάστημα), καθώς πραγματοποιούνται χωρίς τη φυσική παρουσία αυτής (‘card-not-present’ transactions) γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ηλεκτρονικής παραβίασης (hacking) και κλοπής.
Σημειώνεται ότι, οι Κύπριοι καταναλωτές προβαίνουν σε συχνότερες και μεγαλύτερης μέσης αξίας διαδικτυακές πληρωμές με κάρτα από ό,τι ο μέσος όρος της ζώνης του ευρώ.
Ενδεικτικά, για το πρώτο εξάμηνο του 2025, η κατανομή μεταξύ του όγκου και της αξίας των διαδικτυακών πληρωμών με κάρτα στην Κύπρο ήταν 30% και 59%, αντίστοιχα. Από την άλλη, η κατανομή μεταξύ του όγκου και της αξίας των διαδικτυακών πληρωμών με κάρτα στη ζώνη του ευρώ ήταν 19% και 30%, αντίστοιχα.
Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι η μέση αξία διαδικτυακών πληρωμών με κάρτα (€125) για την Κύπρο ήταν από τις υψηλότερες στη ζώνη του ευρώ (μέση αξία: €60) για το πρώτο εξάμηνο του 2025.
(γ) Έξαρση Παραβιάσεων Δεδομένων
Η αύξηση των παραβιάσεων δεδομένων έχει καταστεί μια από τις ισχυρότερες αιτίες απάτης στις πληρωμές με κάρτα, καθώς πολλαπλασιάζει τις ευκαιρίες για διάπραξή της.
Οι παραβιάσεις δεδομένων οδηγούν στην κλοπή προσωπικών στοιχείων και στοιχείων καρτών, τα οποία μπορούν να πωληθούν σε επίδοξους δράστες απάτης, οι οποίοι ενδέχεται να τα εκμεταλλευτούν ή να τα χρησιμοποιήσουν για να αυτοματοποιήσουν μελλοντικές επιθέσεις απάτης.
Τα τελευταία χρόνια, η Κύπρος έχει καταγράψει απότομη αύξηση περιστατικών κυβερνοεπιθέσεων, με παραβιάσεις δεδομένων να επηρεάζουν τα κυβερνητικά συστήματα (π.χ. στο Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας), τις ταχυδρομικές υπηρεσίες, τον τομέα της υγείας, καθώς και πολλές άλλες επιχειρήσεις και ιδιώτες.
Οι πιο σημαντικές παραβιάσεις καταγράφηκαν στα Κυπριακά Ταχυδρομεία τον Οκτώβριο του 2025 και στο Ογκολογικό Κέντρο της Τράπεζας Κύπρου τον Δεκέμβριο του 2025, καταδεικνύοντας σοβαρές ευπάθειες των συστημάτων σε επιθέσεις απάτης.
(δ) Αυτοματοποίηση Απάτης με τη Χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης
Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης (AI) έχουν καταστεί ευρέως διαθέσιμα, ενισχύοντας τόσο την ταχύτητα όσο και την πολυπλοκότητα της απάτης.
Οι νέες τεχνολογίες επιτρέπουν στους δράστες της απάτης να ενεργούν με χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη ευκολία, μειώνοντας την ανάγκη για εξειδικευμένες δεξιότητες και επιτρέποντας ακόμη και σε άπειρα άτομα να πραγματοποιούν περίπλοκα σχήματα απάτης. Αυτό έχει οδηγήσει σε κατακόρυφη αύξηση των περιστατικών απάτης. Οι δράστες της απάτης εφαρμόζουν εξελιγμένες τεχνικές, όπως η δημιουργία πλαστών εγγράφων, άκρως προηγμένων παραποιημένων βίντεο/εικόνων που δημιουργούνται με AI (deepfakes) και ρεαλιστικών πλαστών ταυτοτήτων, με σκοπό την παραπλάνηση των συστημάτων επαλήθευσης.
(ε) Εξάπλωση του Κυβερνοεγκλήματος
Η αύξηση του κυβερνοεγκλήματος έχει εντείνει την απάτη στις πληρωμές με κάρτα, με τους δράστες της απάτης να δρουν πλέον σε μεγαλύτερη κλίμακα, με αυξημένη οργάνωση και τεχνική ικανότητα, καθιστώντας την κλοπή δεδομένων καρτών και την απάτη τύπου “card-not present” ευκολότερες, ταχύτερες και πιο προσοδοφόρες.
Μάλιστα, η εξάπλωση του κυβερνοεγκλήματος επιτρέπει την αυτοματοποίηση και τη μαζική εκτέλεση επιθέσεων, με αποτέλεσμα αυτές συχνά να πραγματοποιούνται από δράστες που βρίσκονται εκτός της χώρας.
(στ) Ανεπαρκής Επαλήθευση σε Διασυνοριακές Συναλλαγές
Τα περιστατικά απάτης με κάρτες πληρωμής είναι σημαντικά υψηλότερα στις διασυνοριακές συναλλαγές (ιδιαίτερα σε όσες πραγματοποιούνται εκτός του ΕΟΧ7 ) σε σύγκριση με τις εγχώριες συναλλαγές, τόσο σε απόλυτους όσο και σε σχετικούς όρους (δηλαδή ως μερίδιο της συνολικής χρήσης καρτών πληρωμής) το πρώτο εξάμηνο του 2025 για την Κύπρο.
Είναι αξιοσημείωτο ότι, σε απόλυτους όρους, η απάτη σε πληρωμές με κάρτα ήταν περισσότερο από 95% πιο πιθανό να συμβεί σε διασυνοριακές πληρωμές παρά σε εγχώριες πληρωμές στην Κύπρο. Αυτό μπορεί να αποδοθεί στα διαφορετικά κανονιστικά πλαίσια που διέπουν τις διαφορετικές δικαιοδοσίες των κρατών, καθώς επίσης και σε ανεπαρκή διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των τραπεζών και των ενδιαφερομένων μερών που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση της απάτης.
(ζ) Βιομηχανίες με τα Υψηλότερα Ποσοστά Απάτης
Οι μη ρυθμιζόμενες αναδυόμενες βιομηχανίες συνεχίζουν να αποτελούν συνήθεις στόχους των δραστών της απάτης. Αυτό μπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι τομείς διαθέτουν συνήθως λιγότερο αυστηρά μέτρα κατά της απάτης σε σύγκριση με τους ρυθμιζόμενους τομείς, καθώς δεν υπάρχει εποπτική αρχή που να επιβάλλει πρότυπα και διαδικασίες.
Ενδεικτικά στην Κύπρο, υψηλό ποσοστό απάτης στις πληρωμές με κάρτα είχε καταγραφεί για τις υπηρεσίες διαδικτυακών συνδρομών (online subscription services), τις μεταφορές προς ιδρύματα πληρωμών που σχετίζονται με αγορές κρυπτονομισμάτων και συναλλαγές σε ψηφιακές τραπεζικές πλατφόρμες (π.χ. υπηρεσίες ανταλλαγής ξένου συναλλάγματος), καθώς επίσης για τις εφαρμογές διαδικτυακών γνωριμιών και τις υπηρεσίες διαφήμισης (πληρωμές μέσω πλατφορμών όπως το Facebook και το Google) για το πρώτο εξάμηνο του 2025.
(η) Συμπεριφορά Καταναλωτών και Χαμηλό Επίπεδο Ενημέρωσης
Η συμπεριφορά και το επίπεδο ενημέρωσης είναι κρίσιμοι παράγοντες που συμβάλουν στην εκδήλωση της απάτης.
Σημαντικός αριθμός συναλλαγών απάτης αποδίδονται σε μη ασφαλείς πρακτικές που υιοθετούνται από τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, όπως η χρήση μη ασφαλών δημόσιων δικτύων Wi-Fi για ευαίσθητες συναλλαγές, η πραγματοποίηση διαδικτυακών πληρωμών σε μη αξιόπιστους εμπόρους, καθώς και η επιλογή ύποπτων συνδέσμων σε ηλεκτρονικά μηνύματα ή επικοινωνίες.
Επιπλέον, αδύναμες πρακτικές διαδικτυακής ασφάλειας που σχετίζονται με τις πληρωμές με κάρτα — όπως η χρήση αδύναμων κωδικών πρόσβασης, η μη τακτική αλλαγή κωδικών ή η μη εφαρμογή ισχυρής ταυτοποίησης πελάτη — δημιουργούν εύκολα σημεία εισόδου, τα οποία μπορούν να εκμεταλλευτούν οι απατεώνες.
Επιπτώσεις
Οι επιπτώσεις της απάτης στις πληρωμές με κάρτα μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές.
(α) Λειτουργική και Οικονομική Ζημιά
Προφανώς, οι κύριες επιπτώσεις της απάτης στις πληρωμές με κάρτα είναι οι οικονομικές ζημιές για τους καταναλωτές, τις επιχειρήσεις και τις τράπεζες, καθώς και τα υψηλότερα λειτουργικά κόστη που επιβαρύνουν τις τράπεζες για τη διερεύνηση παραπόνων, την υποβολή αναφορών και το κλείσιμο λογαριασμών.
Μάλιστα, καθώς οι τράπεζες προσπαθούν να συμβαδίσουν με τις ολοένα και πιο εξελιγμένες τακτικές απάτης, αναγκάζονται να επενδύουν περισσότερο σε μέτρα ασφαλείας, νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση προσωπικού. Αυτά τα κόστη τελικά μετακυλίονται στους καταναλωτές, μέσω υψηλότερων χρεώσεων συναλλαγών από τις τράπεζες και υψηλότερων προμηθειών από τις επιχειρήσεις.
(β) Μειωμένη Εμπιστοσύνη στο Τραπεζικό Σύστημα
Πέραν από το άμεσο οικονομικό και λειτουργικό κόστος, οι απάτες υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πελατών και πλήττουν τη φήμη των οργανισμών, καθιστώντας τους καταναλωτές πιο πρόθυμους να στραφούν σε άλλες τράπεζες που θεωρούν πιο ασφαλείς, σύγχρονες και πιο αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση της απάτης.
(γ) Ψυχολογική Επιβάρυνση
Είναι προφανές ότι η απάτη μπορεί να έχει σοβαρό ψυχολογικό και συναισθηματικό αντίκτυπο στα θύματα, προκαλώντας σε αυτά απογοήτευση, φόβο, άγχος και ντροπή.
(δ) Πρόσθετες Κανονιστικές Απαιτήσεις
Η αύξηση της απάτης με κάρτες πληρωμής έχει οδηγήσει τις εποπτικές αρχές στην επιβολή πρόσθετων απαιτήσεων υποβολής αναφορών προς τις τράπεζες, ώστε να ενισχυθεί η παρακολούθηση, η ανάλυση των δεδομένων και η διαμόρφωση έγκαιρων και στοχευμένων πολιτικών παρεμβάσεων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
(ε) Εξάπλωση Κυβερνοεγκλήματος
Η απάτη στις πληρωμές με κάρτα τροφοδοτεί την οικονομία του κυβερνοεγκλήματος, καθώς τα κλεμμένα στοιχεία καρτών πωλούνται σε παράνομες αγορές (dark web) και αξιοποιούνται για στοχευμένες επιθέσεις κοινωνικής μηχανικής (social-engineering attacks) 8 , δημιουργώντας ζήτηση για εργαλεία απάτης.
Στρατηγικές Μετριασμού
(α)Ενημερωση και ευαισθητοποιηση σχετικα με την απάτη
Καθώς οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές εκτίθενται ολοένα και περισσότερο στην απάτη, είναι σημαντικό να κατανοούν με ποιους τρόπους κινδυνεύουν από αυτή.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κυπριακή Επιτροπή Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού και Παιδείας (ΚΕΧΑΠ) , η χρηματοοικονομική κοινότητα καθώς και η κοινωνία γενικότερα θα πρέπει να υιοθετήσει μια σταδιακή, βήμα-προς-βήμα προσέγγιση και να μεριμνήσει για την ενδυνάμωση των καταναλωτών με τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες, αυξάνοντας την ενημέρωση και βελτιώνοντας τον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό.
Η ΚΕΧΑΠ θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της ώστε να εξοπλίσει τους καταναλωτές με τις απαραίτητες γνώσεις ώστε να αναγνωρίζουν και να αντιμετωπίζουν την απάτη, μέσω προγραμμάτων ενημέρωσης και κατάρτισης, εργαστηρίων, διαδικτυακών μαθημάτων, εξειδικευμένης εκπαίδευσης ανά κλάδο/τομέα και στοχευμένων διαφημίσεων (π.χ. αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τηλεοπτικά σποτ).
(β) Εφαρμογή Προηγμένων Τεχνολογιών
Το μεταβαλλόμενο πρόσωπο της απάτης απαιτεί γρήγορη προσαρμογή και υιοθέτηση εξελιγμένων τακτικών από τις επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, οι τράπεζες οφείλουν να συνεχίσουν να επενδύουν σε κατάλληλες και προηγμένες τεχνολογίες ασφάλειας και συστημάτων παρακολούθησης.
Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται πρέπει να συνδυάζει προληπτικούς και ανιχνευτικούς ελέγχους, ώστε να επιτυγχάνεται η κατάλληλη ισορροπία στον μετριασμό του κινδύνου απάτης.
(γ) Ανάλυση Δεδομένων και Ανταλλαγή Πληροφοριών
Το AI αποτελεί δίκοπο μαχαίρι: μπορεί να χρησιμοποιηθεί από δράστες της απάτης για την εκμετάλλευση αδυναμιών τόσο στην ανθρώπινη συμπεριφορά όσο και στην υποδομή πληρωμών, αλλά μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως ένα ισχυρό εργαλείο για τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις
(δ)Αποτελεσματικά Κανονιστικά Πλαίσια
Οι απόψεις που εκφράζονται στις αναρτήσεις ανήκουν στους συγγραφείς και δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις απόψεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου.
