Παρά τα υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα και τη βελτιωμένη εικόνα των δημόσιων οικονομικών που παρουσιάζει η Κύπρος η κυβέρνηση καλείται να βάλει φρένο στον ρυθμό αύξησης των δαπανών. Η χώρα δεν κινδυνεύει μεν από δημοσιονομικό εκτροχιασμό, αλλά και δεν μπορεί να ξοδεύει πέραν των ορίων που έχουν τεθεί με βάση τη νέα προσέγγιση στην οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ. Σε απόλυτους αριθμούς, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η απόκλιση (δηλαδή χρήματα που δεν έπρεπε να ξοδέψουμε) από τη συμφωνημένη αύξηση των δαπανών έχει ανέλθει σε €540 εκατ. την τριετία 2024-2026.
Οι πέντε συστάσεις σχετικά με την οικονομική, κοινωνική, διαρθρωτική και δημοσιονομική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης της Κύπρου, οι οποίες δημοσιοποιήθηκαν την Τετάρτη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας του ευρωπαϊκού εξαμήνου για τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών, ζητούν, μεταξύ άλλων, από την κυβέρνηση να διατηρήσει αυστηρό έλεγχο στις κρατικές δαπάνες και να αποφύγει αποκλίσεις από το συμφωνημένο δημοσιονομικό πλαίσιο.
Ειδικότερα, δεδομένης της ουσιώδους απόκλισης, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, που καταγράφηκε το 2025 και προβλέπεται για το 2026 από την Επιτροπή σε σχέση με το συνιστώμενο ανώτατο όριο καθαρών δαπανών, ζητείται η λήψη μέτρων το 2026 και το 2027 προκειμένου η Κύπρος να εξασφαλίσει ότι οι καθαρές δαπάνες δεν υπερβαίνουν τους μέγιστους ρυθμούς αύξησης.
Το Συμβούλιο συνέστησε τους ακόλουθους μέγιστους ρυθμούς αύξησης των καθαρών δαπανών: 6% το 2025, 5% το 2026, 5,4% το 2027 και 4,3% το 2028, που αντιστοιχούν στους μέγιστους σωρευτικούς ρυθμούς ανάπτυξης που υπολογίστηκαν με βάση το 2023 ως έτος αναφοράς, ήτοι 8,9% το 2025, 14,3% το 2026, 20,5% το 2027 και 25,7% το 2028.
Με βάση τους υπολογισμούς της Επιτροπής, οι καθαρές δαπάνες της Κύπρου αυξήθηκαν κατά 9,6% το 2025 και κατά 11,8% σωρευτικά το 2024 και το 2025. Η αύξηση των καθαρών δαπανών το 2025 υπερβαίνει τον συνιστώμενο μέγιστο ρυθμό αύξησης και αντιστοιχεί σε απόκλιση ύψους 1,3% του ΑΕΠ (περίπου €390 εκατ.) σε ετήσιους όρους. Αν τα έτη 2024 και 2025 εξεταστούν μαζί, ο σωρευτικός ρυθμός αύξησης των καθαρών δαπανών υπερβαίνει επίσης τον συνιστώμενο μέγιστο ρυθμό αύξησης και αντιστοιχεί σε απόκλιση ύψους 1% του ΑΕΠ (€300 εκατ.) σωρευτικά.
Οι καθαρές δαπάνες της Κύπρου προβλέπεται να αυξηθούν κατά 7,4% το 2026 και κατά 20,1% σωρευτικά το 2024, το 2025 και το 2026. Η προβλεπόμενη αύξηση των καθαρών δαπανών το 2026 υπερβαίνει τον συνιστώμενο μέγιστο ρυθμό αύξησης και αντιστοιχεί σε απόκλιση ύψους 0,9% του ΑΕΠ σε ετήσιους όρους. Αν τα έτη 2024, 2025 και 2026 εξεταστούν μαζί, ο προβλεπόμενος σωρευτικός ρυθμός αύξησης των καθαρών δαπανών υπερβαίνει επίσης τον συνιστώμενο μέγιστο ρυθμό αύξησης και αντιστοιχεί σε απόκλιση ύψους 1,8% του ΑΕΠ (€540 εκατ.) σωρευτικά.
«Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή πρέπει να αντιδιαστέλλεται προς το γεγονός ότι, ταυτόχρονα, η Κύπρος επιτυγχάνει υψηλά δημόσια πλεονάσματα και ταχεία μείωση του δείκτη του δημόσιου χρέους ως προς το ΑΕΠ», αναφέρει το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει τις συστάσεις.
Σε κάθε περίπτωση για να βγει ο μέσος όρος της αύξησης των δαπανών μέχρι το 2028, θα πρέπει από φέτος και τα επόμενα χρόνια να υπάρξουν σημαντικές περικοπές στις δαπάνες.
Άμυνα και ενέργεια
Στο ίδιο πλαίσιο, η ΕΕ ζητεί από την Κύπρο:
Να ενισχύσει τις δαπάνες και την ετοιμότητα στον τομέα της άμυνας διασφαλίζοντας παράλληλα την αποδοτικότητα των δαπανών και προσαρμόζοντας σταδιακά τον προϋπολογισμό για να ανταπεξέλθει σε διαρθρωτικά υψηλότερες αμυντικές δαπάνες.
Να διασφαλίσει ότι τυχόν μέτρα που λαμβάνονται για τον μετριασμό των επιπτώσεων της αύξησης των τιμών της ενέργειας είναι προσωρινά, στοχεύουν στην προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών ή στην αντιμετώπιση των αναγκών των ενεργοβόρων επιχειρήσεων, διατηρούν τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι το δημοσιονομικό τους κόστος είναι συμβατό με τις δεσμεύσεις βάσει του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ.
