Το Υπουργείο Οικονομικών και ο απερχόμενος πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, ξεχωριστά και με διαφορετικές αφορμές, προέβησαν τις προηγούμενες ημέρες σε κάποιες πολύ συγκεκριμένες και πολύ σοβαρές τοποθετήσεις όσον αφορά το παρόν και το εγγύς μέλλον της κυπριακής οικονομίας.
Το Υπουργείο Οικονομικών, στη 49 σελίδων έκθεσή του για το Στρατηγικό Πλαίσιο Δημοσιονομικής Πολιτικής 2027-2029, αποτυπώνει την υφιστάμενη κατάσταση, τη δυναμική και τις προκλήσεις που έχει ενώπιόν της η κυπριακή οικονομία σε όλους τους τομείς ανάπτυξής της. Επιπρόσθετα, καταγράφει τα όσα πρέπει να συνεχίσουν να γίνονται σε επίπεδο πολιτικής στόχευσης.
Από την άλλη, στην 62 σελίδων έκθεση δραστηριοτήτων για το 2025, που είναι η τελευταία του αγαπητού Μιχάλη Περσιάνη πριν την αποχώρησή του από τη θέση του προέδρου του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, επίσης καταγράφονται οι επικρατούσες συνθήκες και, ως θεσμικά υποχρεούται το Συμβούλιο, συμπεριλαμβάνεται και μια εποικοδομητικότατη σειρά συγκεκριμένων εισηγήσεων, παραινέσεων και διαπιστώσεων για τους υπαρκτούς κινδύνους που αντιμετωπίζει η οικονομία μας.
Οι δυο εκθέσεις, που ενώ εξυπηρετούν δυο διαφορετικές ανάγκες, έχουν κοινό σκοπό τη συνέχισης της προσπάθειας ενίσχυσης της βιωσιμότητας της κυπριακής οικονομίας και συγκλίνουν στο σημείο των σημερινών μακροοικονομικών επιδόσεων της Κύπρου. Επιπρόσθετα, προβαίνουν σε κάποιες κοινές διαπιστώσεις όσον αφορά τους κινδύνους και προκλήσεις, αλλά καταγράφουν με διαφορετική ένταση, λεπτομέρεια και ύφος τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε. Το Υπουργείο Οικονομικών, όπως επιβάλλεται από τον τύπο της έκθεσης, προσπαθεί να καταγράψει τα όσα έχουν δρομολογηθεί για τη βελτίωση σε ένα έκαστο τομέα ανάπτυξης. Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο, από την άλλη, προειδοποιεί για τη συσσώρευση κινδύνων ως συνέπεια της ασκούμενης πολιτικής δαπανών, και όχι μόνο, που δυνατόν να αποτελέσουν, αν αφεθούν να συνεχίζονται εν όψει και της επερχόμενης προεκλογικής περιόδου, αλλά και κάποιων πολύ σοβαρών εκκρεμοτήτων μεγάλων έργων, τους λόγους, όχι τις αφορμές (π.χ. κρίση στη Μέση Ανατολή), μιας επόμενης σοβαρής οικονομικής κρίσης.
Όπως γνωρίζουν όλοι όσοι ασχολούνται με τη διαχείριση λόγων κινδύνου στη λειτουργία συστημάτων, αυτοί οι λόγοι κινδύνου διαχωρίζονται σε εκείνους που από μόνοι τους μπορούν να οδηγήσουν σε συνολική αποτυχία της λειτουργίας του συστήματος (Single Point Failure) και σε εκείνους που με ένα μεταξύ τους συνδυασμό, είτε ως αλυσιδωτή συνέχεια είτε όχι, δύνανται να οδηγήσουν σε συστημική αποτυχία. Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι η διαπίστωση και η καταγραφή όλων αυτών των κινδύνων, η αξιολογική συσχέτιση και η διόρθωση και διασφάλισή τους, ώστε τυχόν κρίση σε ένα οποιοδήποτε από αυτά τα μέρη του συστήματος, να μην διασαλεύσει την ανθεκτικότητά του και να μην οδηγήσει σε κατάρρευσή του, όπως έγινε το όχι και τόσο μακρινό 2012.
Μέσα σε αυτό λοιπόν, το πλαίσιο, η πιο βασική πρόκληση είναι αυτή και ο τερματισμός της τάσης να «σκεπάζουμε» τους ανεπαρκείς πολιτικούς και διοικητικούς χειρισμούς με «αποζημιώσεις» και να το βαφτίζουμε υπεύθυνη πολιτική.
Ειδικά τα τελευταία χρόνια που, μαζί με το γεωπολιτικό κίνδυνο που όλοι συζητούν και ελάχιστοι ξέρουν τι είναι, εμείς εδώ αντιμετωπίζουμε σοβαρά συστημικά προβλήματα, στην ενέργεια και στο υδατικό, στις αργές μεταρρυθμίσεις του δημοσίου, καθώς και την κόπωση ως συνέπεια πολυπροτεραιοποίησης και ανερμάτιστης εντυπωσιολογίας. Μαζί έχουμε και την κακοδιαχείριση κρίσεων όπως εκείνης του αφθώδους πυρετού, τη συσσώρευση των στρεβλώσεων στο ΓΕΣΥ σε συνάρτηση με τα αδιέξοδα ΟΚΥΠΥ, και την αποτυχία μεγάλων έργων υποδομών που θα έχουν δυσμενείς δημοσιονομικές συνέπειες σύντομα. Και αυτά χωρίς να έχουμε επιλύσει ουσιαστικά κανένα από τα σοβαρά καθημερινά προβλήματα των πολιτών όπως εκείνο της κυκλοφοραικής συμφόρησης (εδώ ούτε τα σαμαράκια δεν κατάφεραν να αφαιρέσουν!), της διαχείρισης της διεύρυνσης της ανισότητας και της ελλιπέστατης κοινωνικής πρόνοιας, που εξαντλείται σε ένα δαιδαλώδες σύστημα, και πάλι (sic) παροχής επιδομάτων και μικροπαροχών.
Όπως έχουμε ξαναγράψει, είναι ευκολότερο και μαζεύονται οι ψήφοι των αφελών και των άμεσα επωφελούμενων, από την παροχή αποζημιώσεων και παροχών που ουσιαστικά δίδονται για να καλύψουμε τις συνέπειες των ανεπαρκειών μας. Αλλά αυτό δεν αποτελεί υπεύθυνη κοινωνική ή πολιτική επίτευξης οικονομικής βιωσιμότητας, ούτε ανθεκτικότητας.
Και δυστυχώς αυτό το μοντέλο διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων δεν είναι σημερινό. Και ενώ κάποτε ήταν η μοναδική λύση που είχαμε λόγω τριτοκοσμικών αναπτυξιακών χαρακτηριστικών του κράτους μας και χρονιζουσών στρεβλώσεων, π.χ. στον πρωτογενή τομέα παραγωγής ή στη διαχείριση φυσικών καταστροφών, εν τούτοις σήμερα δεν υπάρχει δικαιολογία. Κάθε ευρώ που δίνεται ως αποζημίωση ή παροχή για να «σκεπάσει» τις συνέπειες της κακοδιαχείρισης οποιουδήποτε, χωρίς να προσμετρά την ευθύνη τόσο την προσωπική όσο και την πολιτική και κρατική, μας φέρνει όλο και πιο κοντά στην αποτυχία του συστήματος.
