Η ανάγκη προσέλκυσης περισσότερων παραγωγικών επενδύσεων που δημιουργούν πραγματική οικονομική δραστηριότητα, νέες θέσεις εργασίας και μεταφορά τεχνογνωσίας αναδείχθηκε ως μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες για την κυπριακή οικονομία κατά την παρουσίαση, τη Δευτέρα, της Έκθεσης Ανταγωνιστικότητας Κύπρου 2025 από το Συμβούλιο Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου (ΣΟΑΚ).
Παρουσιάζοντας στη Λευκωσία τα ευρήματα της έκθεσης, ο καθηγητής Οικονομικών και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου Κύπρου που επιμελήθηκε την έκθεση, Σωφρόνης Κληρίδης, ανέφερε ότι η ανταγωνιστικότητα δεν μπορεί πλέον να αξιολογείται αποκλειστικά με οικονομικούς όρους, αλλά πρέπει να συνδέεται με τη δυνατότητα μιας χώρας να δημιουργεί διατηρήσιμη ευημερία, μέσα από ένα αποτελεσματικό επιχειρηματικό περιβάλλον, ισχυρές οικονομικές επιδόσεις και κοινωνική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα.
Η έκθεση σημειώνει ότι η μεγαλύτερη διαρθρωτική αδυναμία της Κύπρου παραμένει η παραγωγικότητα. Παρά τη χαμηλή ανεργία, τα υψηλά ποσοστά απασχόλησης και τη σημαντική εισροή εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού τα τελευταία χρόνια, η χώρα εξακολουθεί να υστερεί σε παραγωγικότητα σε σχέση με πολλές ανταγωνίστριες οικονομίες. Εξαίρεση αποτελεί ο τομέας των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ICT), ο οποίος παρουσιάζει πολύ καλύτερες επιδόσεις και αποτελεί ίσως το πιο επιτυχημένο παράδειγμα παραγωγικής αναβάθμισης της οικονομίας.
Η έκθεση παρουσιάζει την Κύπρο σε σύγκριση με δώδεκα χώρες αναφοράς, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Μάλτα, το Ισραήλ, η Σλοβενία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία, η Γερμανία, η Δανία, η Εσθονία και η Φινλανδία. Εντοπίζει τρεις οριζόντιες προτεραιότητες: την ενίσχυση της παραγωγικότητας, τη δημιουργία προϋποθέσεων για ανάπτυξη και κλιμάκωση των επιχειρήσεων, καθώς και τη βελτίωση της ικανότητας υλοποίησης μεταρρυθμίσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επικαιροποίηση και συστηματική παρακολούθηση του Οράματος 2035, με τη δημιουργία ειδικής μονάδας εφαρμογής που θα εξασφαλίζει συνέχεια πέρα από πολιτικές αλλαγές.
Δεν είναι όλες οι επενδύσεις οι ίδιες
Κατά τη συζήτηση που ακολούθησε την παρουσίαση αναφέρθηκε ότι η Κύπρος εξακολουθεί να προσελκύει σημαντικές ξένες επενδύσεις, ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος τους αφορά μετακινήσεις εταιρειών, εξαγορές ή χρηματοοικονομικές συναλλαγές και όχι νέες παραγωγικές εγκαταστάσεις, βιομηχανικές μονάδες ή δραστηριότητες που δημιουργούν ουσιαστική νέα οικονομική αξία.
«Δεν είναι όλες οι επενδύσεις ίδιες», τόνισε ο κ. Κληρίδης, σημειώνοντας ότι διαφορετικοί τύποι επενδύσεων παράγουν διαφορετικά οφέλη για την οικονομία και την κοινωνία.
«Είμαστε μια μικρή οικονομία και δεν μπορούμε να απορροφήσουμε απεριόριστο αριθμό νέων εταιρειών χωρίς επιπτώσεις. Επομένως, πρέπει να σκεφτόμαστε ποιες επενδύσεις προσφέρουν τα περισσότερα οφέλη και τις λιγότερες αρνητικές παρενέργειες και να προσπαθούμε να προσελκύσουμε αυτές», ανέφερε.
«Δύσκολο, αλλά η εναλλακτική είναι χειρότερη»
Απαντώντας σε ερώτηση κατά πόσο είναι ρεαλιστικό να προσελκύσει η Κύπρος περισσότερες παραγωγικές επενδύσεις δεδομένων των προβλημάτων που αντιμετωπίζει σε ενέργεια, υποδομές και μέγεθος αγοράς, ο αντιπρόεδρος του ΣΟΑΚ Γιώργος Συρίχας αναγνώρισε τις δυσκολίες, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι δεν υπάρχει καλύτερη εναλλακτική.
«Ναι, είναι δύσκολο. Αν ήταν εύκολο θα το έκαναν όλοι. Όμως η εναλλακτική, να συνεχίσουμε χωρίς στόχευση, είναι πολύ χειρότερη επιλογή», ανέφερε.
Όπως εξήγησε, οι παραγωγικές επενδύσεις δημιουργούν σημαντικά μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία σε σχέση με απλές εξαγορές ή μεταβιβάσεις περιουσιακών στοιχείων.
«Μια εξαγορά έχει τη χρησιμότητά της, μπορεί να φέρει κάποια τεχνογνωσία και κάποιο εισόδημα, αλλά όταν απλώς αλλάζει χέρια ένα περιουσιακό στοιχείο, η προστιθέμενη αξία για την οικονομία είναι περιορισμένη. Γι’ αυτό η στόχευση πρέπει να είναι στις παραγωγικές επενδύσεις», είπε.
Ο κ. Συρίχας σημείωσε ότι ακόμη και οι διεθνείς εταιρείες που ήδη δραστηριοποιούνται στην Κύπρο μπορούν να αποδώσουν πολύ περισσότερα στην οικονομία.
Όπως ανέφερε, η πραγματική πρόκληση είναι η βαθύτερη ενσωμάτωσή τους στον παραγωγικό ιστό της χώρας μέσα από περισσότερες προσλήψεις, ανάπτυξη τοπικών στελεχών, μεταφορά τεχνογνωσίας και ισχυρότερους δεσμούς με την εγχώρια οικονομία.
«Για να θεωρείται μια επένδυση πραγματική επένδυση πρέπει να έχει πραγματική παρουσία. Να δημιουργεί γραφεία, να προσλαμβάνει προσωπικό, να αναπτύσσει δραστηριότητα στην Κύπρο. Αυτή τη διάχυση της γνώσης και της αξίας πρέπει να την ενισχύσουμε όσο περισσότερο γίνεται», είπε.
Ανάγκη συντονισμού και συνέχειας στις πολιτικές του κράτους
Σημαντική πτυχή που αναδείχθηκε ήταν η ικανότητα του κράτους να σχεδιάζει και να υλοποιεί πολιτικές.
Η Έκθεση εντοπίζει σοβαρές αδυναμίες στη δημόσια διοίκηση, στη δικαιοσύνη και στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και μεγάλων έργων.
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, ο πρόεδρος του ΣΟΑΚ Δημήτρης Γεωργιάδης ανέφερε ότι η Κύπρος συχνά αντιμετωπίζει κρίσιμα ζητήματα πολιτικής αποσπασματικά, χωρίς επαρκή συντονισμό μεταξύ υπουργείων και υπηρεσιών.
Χρησιμοποίησε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την ενεργειακή πολιτική, όπου ταυτόχρονα συζητούνται η ηλεκτρική διασύνδεση με την Ελλάδα, η εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας και νέες μονάδες παραγωγής, χωρίς πάντοτε να αξιολογείται πώς οι αποφάσεις αυτές αλληλοσυμπληρώνονται ή αλληλοαναιρούνται.
«Δεν μπορεί κάθε φορέας να βλέπει μόνο το δικό του έργο. Χρειάζεται ένας ενιαίος στρατηγικός σχεδιασμός», ανέφερε.
Στο ίδιο πνεύμα, ο κ. Κληρίδης υποστήριξε ότι ζητήματα όπως η ενέργεια, το νερό και οι μεγάλες υποδομές απαιτούν συνέχεια και δεν μπορούν να επανασχεδιάζονται κάθε φορά που αλλάζει μια Κυβέρνηση.
Για το λόγο αυτό, τόσο η Έκθεση όσο και οι παρεμβάσεις των μελών του ΣΟΑΚ επανέφεραν την ανάγκη δημιουργίας ενός μόνιμου μηχανισμού παρακολούθησης και εφαρμογής του Οράματος 2035, ο οποίος θα λειτουργεί υπεράνω των πολιτικών κύκλων και θα εξασφαλίζει συνέπεια στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Πράσινη μετάβαση: Ευκαιρία και όχι κόστος
Σημαντική πτυχή που αναδεικνύεται είναι και η ανάγκη για πράσινη μετάβαση, τομέας στον οποίο η Κύπρος υστερεί με όλες τους δείκτες να εμφανίζονται χαμηλοί.
Ο κ. Συρίχας υποστήριξε ότι σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές χώρες που ανησυχούν για το κόστος της πράσινης μετάβασης, η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να τη μετατρέψει σε σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Όπως ανέφερε, το υψηλό κόστος ηλεκτρισμού και η μεγάλη ηλιοφάνεια δημιουργούν ισχυρά οικονομικά κίνητρα για ταχύτερη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Η θέση αυτή συνάδει με τα ευρήματα της Έκθεσης, η οποία καταγράφει το ενεργειακό κόστος ως μία από τις σημαντικότερες αδυναμίες της κυπριακής οικονομίας και επισημαίνει τις καθυστερήσεις στην πράσινη μετάβαση.
Εκπαίδευση, δεξιότητες και συντάξεις
Το ανθρώπινο κεφάλαιο αναδείχθηκε ως ακόμα μια σημαντική πρόκληση για την Κύπρο. Σύμφωνα με την έκθεση, παρότι η χώρα δαπανά σημαντικούς πόρους για την παιδεία σε σχέση με το ΑΕΠ, τα αποτελέσματα παραμένουν απογοητευτικά. Η Έκθεση επισημαίνει χαμηλές επιδόσεις των μαθητών σε διεθνείς αξιολογήσεις, περιορισμένη τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση, μικρό αριθμό αποφοίτων σε STEM επιστήμες, σημαντική αναντιστοιχία δεξιοτήτων με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και αδύναμη διασύνδεση των πανεπιστημίων με τις επιχειρήσεις. Το πρόβλημα, όπως τονίζεται, δεν είναι κυρίως το ύψος των δαπανών, αλλά η χαμηλή αποτελεσματικότητα και η κακή στόχευσή τους.
Ο κ. Κληρίδης υποστήριξε ότι η εκπαίδευση πρέπει να αποκτήσει πιο πρακτικό προσανατολισμό, με περισσότερα εργαστηριακά μαθήματα και στενότερη σύνδεση με τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας.
Ο κ. Συρίχας σημείωσε ότι η πρόβλεψη των δεξιοτήτων που θα χρειαστεί η αγορά τα επόμενα χρόνια καθίσταται όλο και πιο δύσκολη λόγω της ταχύτητας των τεχνολογικών εξελίξεων, ωστόσο είναι απαραίτητη για τον σωστό σχεδιασμό πολιτικής.
Σε ερώτηση για τη γήρανση του πληθυσμού, κ. Γεωργιάδης, επισήμανε ότι στην Κύπρο υπάρχει υψηλό ποσοστό εργαζομένων που συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση, επειδή πολλοί δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να αποσυρθούν πλήρως. Όπως τόνισε, το συνταξιοδοτικό σύστημα χρειάζεται ολιστική μεταρρύθμιση, καθώς η χώρα παρουσιάζει μία από τις χαμηλότερες αποταμιεύσεις στην Ευρώπη και απουσιάζει ένα ώριμο θεσμικό πλαίσιο με αναπτυγμένη κεφαλαιαγορά. Η προσέγγιση που επικρατεί μέχρι σήμερα είναι αποσπασματική, εστιάζοντας μόνο στην αύξηση των συντάξεων, ενώ απαιτείται συνολική στρατηγική που να λαμβάνει υπόψη όλες τις παραμέτρους.
Ο κ. Συρίχας συμπλήρωσε ότι το δημογραφικό πρόβλημα και η γήρανση του πληθυσμού πρέπει να εξεταστούν σε συνδυασμό με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι οποίες ενδέχεται να μειώσουν την ανάγκη για μεγάλη προσφορά εργασίας στο μέλλον. «Σήμερα υπάρχει ανησυχία για το δημογραφικό και ότι θα σταματήσει την ανάπτυξη, αλλά θα περιμένουμε να δούμε τις τεχνολογικές εξελίξεις», ανέφερε.
Πηγή: ΚΥΠΕ
