Τι κοινό έχουν η οικονομική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ και η τεχνητή νοημοσύνη; Εκ πρώτης όψεως, σχεδόν τίποτα. Κι όμως, και οι δύο επηρεάζουν με παρόμοιο τρόπο. Την απόφαση αν, πότε και πουύ θα επενδύσουν επιχειρήσεις (τομείς) και κράτη (υποδομές).
Οι δασμοί, οι εμπορικοί περιορισμοί και η αβεβαιότητα γύρω από τους κανόνες του διεθνούς εμπορίου αυξάνουν το κόστος και το ρίσκο. Όταν μια επιχείρηση δεν γνωρίζει αν σε δύο χρόνια θα μπορεί να εισάγει πρώτες ύλες ή να εξάγει τα προϊόντα της, είναι λογικό να αναβάλει ή να περιορίσει τις επενδύσεις της. Από την άλλη, μια επιχείρηση που σχεδιάζει να επενδύσει σε μιαν προστατευόμενη αγορά δεν γνωρίζει αν οι δασμοί θα εξακολουθούν να υφίστανται και να προστατεύουν την επένδυσή της. Και αυτή, επομένως, έχει κάθε λόγο να τηρήσει στάση αναμονής.
Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί μια διαφορετική, αλλά εξίσου ισχυρή μορφή αβεβαιότητας. Ποιος μπορεί σήμερα να είναι βέβαιος ότι μια επένδυση σε μια παραδοσιακή μονάδα παραγωγής, σε ένα κέντρο εξυπηρέτησης ή ακόμη και σε ένα κτήριο γραφείων θα εξακολουθεί να έχει την ίδια αξία σε 5-10 χρόνια; Ταυτόχρονα, οι υψηλές προσδοκίες αποδόσεων συγκεντρώνουν ολοένα και περισσότερα κεφάλαια γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη και τις σχετικές υποδομές. Όσο περισσότερα κατευθύνονται προς τον νέο αυτό τομέα, τόσο λιγότερα απομένουν για άλλες, συχνά παραγωγικές, δραστηριότητες.
Φυσικά, κάποιος θα ισχυριστεί ότι ούτε οι δασμοί ούτε η τεχνητή νοημοσύνη μειώνουν συνολικά τις επενδύσεις. Απλώς τις μεταφέρουν. Οι πρώτοι τις μετακινούν από μία χώρα σε άλλη. Η δεύτερη τις μεταφέρει από παραδοσιακούς κλάδους προς τα κέντρα δεδομένων, τα δίκτυα, την ενέργεια, το λογισμικό και τις ψηφιακές υποδομές.
Η παρατήρηση αυτή είναι εν μέρη σωστή (η αβεβαιότητα οδηγεί σε αναστολή), αλλά και πάλι δεν απαντά στο ουσιαστικό ερώτημα. Οι νέες αυτές επενδύσεις θα αποδώσουν αρκετά ώστε να καλύψουν το κενό που αφήνουν πίσω τους; Θα δημιουργήσουν τον ίδιο αριθμό και την ίδια ποιότητα θέσεων εργασίας; Θα κατανέμονται γεωγραφικά με τον ίδιο τρόπο; Θα ωφελήσουν τις ίδιες κοινωνικές ομάδες; Και, κυρίως, πόσο θα διαρκέσει η μεταβατική περίοδος μέχρι να αποκατασταθεί μια νέα ισορροπία;
Η Ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές τελικά αυξάνουν την παραγωγικότητα και την ευημερία. Όμως η μετάβαση σπάνια είναι ομαλή. Δημιουργεί νικητές και ηττημένους, νέες ευκαιρίες αλλά και σημαντικές κοινωνικές αναταράξεις. Το ίδιο ισχύει και για τις απότομες αλλαγές στην εμπορική πολιτική.
Γι' αυτό η ανησυχία μου δεν αφορά ούτε τους δασμούς ούτε την τεχνητή νοημοσύνη καθαυτή. Αφορά τον τρόπο, την ένταση και την ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται. Όταν δύο τόσο ισχυρές δυνάμεις μεταβάλλουν ταυτόχρονα το επενδυτικό περιβάλλον, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο η ανακατανομή των επενδύσεων. Είναι να δημιουργηθεί ένα παρατεταμένο κενό επενδύσεων, παραγωγής και απασχόλησης, πριν προλάβει να γεννηθεί η οικονομία που θα το αντικαταστήσει. Και το κόστος αυτής της μεταβατικής περιόδου δεν θα το καταβάλουν όλοι εξίσου. Το μεγαλύτερο βάρος είναι πιθανό να το επωμιστεί ένα μέρος της σημερινής νέας γενιάς, η οποία θα κληθεί να εισέλθει σε μιαν αγορά εργασίας που αλλάζει ταχύτερα από όσο προσαρμόζονται οι θεσμοί, η εκπαίδευση και οι ίδιες οι κοινωνίες. Ελπίζω κάποιοι να προετοιμάζονται!
