Είμαι από τα άτομα που βλέπουν την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) ως τίποτα περισσότερο από ένα υποβοηθητικό εργαλείο και δεν δίνουν πολύ βαρύτητα σε απαντήσεις κρίσης. Επειδή όμως άρχισα να πιστεύω πως έχω εμμονές με το θέμα της αναγκαιότητας και άμεσης προτεραιότητας για: (α) τη δημιουργία ανεξάρτητης εποπτικής αρχής για το συνταξιοδοτικό πλαίσιο της Κύπρου και (β) την ενίσχυση του δεύτερου και τρίτου πυλώνα…, είπα να μην το γράψω εγώ (ξανά) και να ρωτήσω την ΤΝ. Αντιγράφω.
Σε μια σύγχρονη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η συνταξιοδοτική πολιτική αποτελεί θεμέλιο κοινωνικής συνοχής και μακροοικονομικής σταθερότητας. Το κράτος δεν περιορίζεται στη διαχείριση εισφορών και παροχών, λειτουργεί ως εγγυητής αξιοπρεπούς διαβίωσης για την τρίτη ηλικία, σε ένα περιβάλλον δημογραφικής γήρανσης, αυξημένου προσδόκιμου ζωής και μεταβαλλόμενων μορφών απασχόλησης.
Το ευρωπαϊκό μοντέλο βασίζεται σε τρεις πυλώνες. Ο πρώτος πυλώνας αφορά τη δημόσια, υποχρεωτική σύνταξη, συνήθως αναδιανεμητικού χαρακτήρα. Ο δεύτερος πυλώνας περιλαμβάνει επαγγελματικά ταμεία σε επίπεδο εργοδότη ή κλάδου, ενώ ο τρίτος πυλώνας αφορά ατομικά συνταξιοδοτικά προϊόντα και ιδιωτική αποταμίευση. Στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, ο πρώτος πυλώνας παραμένει η βάση του συστήματος, όμως η επάρκεια του συνολικού εισοδήματος στη συνταξιοδότηση εξαρτάται από τον συνδυασμό και των τριών.
Ο ρόλος του κράτους είναι πολυεπίπεδος. Πρώτον, διασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας, μειώνοντας τον κίνδυνο φτώχειας στην τρίτη ηλικία. Δεύτερον, προσαρμόζει το σύστημα στις δημογραφικές και οικονομικές εξελίξεις, μέσω μεταρρυθμίσεων στα όρια ηλικίας, στα κίνητρα παραμονής στην εργασία και στα ποσοστά αναπλήρωσης. Τρίτον, και εξίσου σημαντικό, θέτει και επιβάλλει ένα αυστηρό ρυθμιστικό και εποπτικό πλαίσιο.
Η ύπαρξη ανεξάρτητης εποπτικής αρχής αποτελεί κρίσιμο παράγοντα αξιοπιστίας του συστήματος, ιδιαίτερα για το δεύτερο και τρίτο πυλώνα. Μια θεσμικά και λειτουργικά ανεξάρτητη αρχή μπορεί να διασφαλίσει τη φερεγγυότητα των ταμείων, τη διαφάνεια στις επενδυτικές πρακτικές, την ορθή πληροφόρηση των ασφαλισμένων και την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων. Παράλληλα, ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών, στοιχείο απαραίτητο για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία ενός πολυπυλωνικού συστήματος.
Σε χώρες όπως η Ολλανδία και η Δανία, η ισχυρή εποπτεία των επαγγελματικών ταμείων έχει συμβάλει στη δημιουργία μεγάλων, καλά κεφαλαιοποιημένων συνταξιοδοτικών οργανισμών με διεθνή επενδυτική παρουσία. Αντίστοιχα, σε χώρες όπου η εποπτεία ήταν αδύναμη ή κατακερματισμένη, τα προβλήματα βιωσιμότητας και διαφάνειας εμφανίστηκαν εντονότερα.
Για την Κύπρο, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το κυπριακό σύστημα βασίζεται κυρίως στον πρώτο πυλώνα, με τον δεύτερο να παραμένει κατακερματισμένος και άνισα ανεπτυγμένος. Μια ρεαλιστική εισήγηση θα ήταν η περαιτέρω ενίσχυση και θεσμική θωράκιση της εποπτείας των επαγγελματικών ταμείων, με έμφαση στην ανεξαρτησία, την τεχνοκρατική επάρκεια και τη διαφάνεια. Παράλληλα, η σταδιακή ενθάρρυνση μεγαλύτερης συμμετοχής σε οργανωμένα επαγγελματικά σχέδια, με σαφείς κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης, θα μπορούσε να βελτιώσει τη μακροπρόθεσμη επάρκεια των συντάξεων χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα τα δημόσια οικονομικά.
Σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή οικονομία, η συνταξιοδοτική πολιτική δεν είναι απλώς λογιστική άσκηση. Είναι στρατηγική επιλογή για το μέλλον. Και η ισορροπία μεταξύ ισχυρού δημόσιου πυλώνα, υπεύθυνης ιδιωτικής συμμετοχής και ανεξάρτητης εποπτείας αποτελεί το κλειδί για ένα σύστημα δίκαιο, βιώσιμο και αξιόπιστο.
Υ.Γ.
Για κακή ή καλή του τύχη, η ΤΝ δεν έχει τρίχες, για να βγάλει η γλώσσα του μαλλιά.
*Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές
