Χρηματοδότηση ύψους €23 εκατ. από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ανάκαμψης ενδέχεται να χάσει η Κύπρος ως αποτέλεσμα της απόφασης να μην επιβληθεί πράσινη φορολογία στα καύσιμα. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης ανακοίνωσε τη μη εφαρμογή μέτρου, που αποτελεί μέρος των δράσεων του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης, το οποίο θα οδηγούσε στην αύξηση της τιμής των καυσίμων κατά περίπου 9 σεντ το λίτρο σε μια περίοδο αυξημένων τιμών στην ενέργεια. Ωστόσο, σε δύο χρόνια θα εφαρμόσει το νέο σύστημα εμπορίας ρύπων, που θα αφορά και τις μεταφορές και αναμένεται να προκαλέσει μια σημαντική αύξηση στις τιμές των καυσίμων.
Το σύνολο των εκταμιεύσεων για τις τρεις πράσινες φορολογίες που περιλαμβάνονται στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δηλαδή το πράσινο τέλος ύδατος, το τέλος για τα απόβλητα και το φόρο άνθρακα στα καύσιμα κίνησης φθάνουν τα €46 εκατ.
Μέχρι σήμερα επιβλήθηκε ο φόρος στο νερό με διάταγμα που εκδόθηκε και το νομοσχέδιο για φόρο υγειονομικών αποβλήτων κατατέθηκε πρόσφατα στη Βουλή.
Διαπραγμάτευση με ΕΕ
Όπως δηλώνει στον «Π», η διευθύντρια της Διεύθυνσης Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας στη Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης Ανθούλα Σαββίδη, η θέσπιση φόρου άνθρακα στα καύσιμα κίνησης, αποτελεί έναν από τους τρεις πυλώνες της πράσινης φορολογικής μεταρρύθμισης, καθώς στοχεύει στους πιο ρυπογόνους τομείς της οικονομίας και αναμένετο να έχει τη σημαντικότερη συμβολή στη μείωση των εκπομπών.
Συγκεκριμένα, επισημαίνει, αναμένετο αποφυγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου περίπου κατά 8 κιλοτόνους έως το τέλος του 2026 (νοουμένου ότι η εφαρμογή θα ξεκινούσε στα μέσα του 2025).
Ωστόσο, υποδεικνύει, αναγνωρίζοντας τις διαχρονικές ελλείψεις στις υποδομές των δημόσιων συγκοινωνιών και τις υψηλές τιμές ενέργειας, η κυβέρνηση διαπραγματεύθηκε ήδη επιτυχώς με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε σχέση με το φόρο άνθρακα τα ακόλουθα:
- Κατάργηση της φορολογίας με την έναρξη του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ2): δεδομένου ότι το ΣΕΔΕ2 πρόκειται να τεθεί πανευρωπαϊκά σε εφαρμογή το 2028, επιφέροντας σημαντική αύξηση (προκαταρκτικά υπολογίζεται σε περίπου 18-20 σεντς ανά λίτρο σταδιακά μέχρι το 2030) στα καύσιμα κίνησης.
- Εξαίρεση του φόρου άνθρακα στα καύσιμα παραγωγής, παρόλο που αυτό είχε προταθεί αρχικά από ανεξάρτητη μελέτη που διεξήχθη με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
- Χαμηλότερη χρέωση στο φόρο άνθρακα από 6 σεντς ανά λίτρο που ήταν η αρχική πρόταση με βάση την πιο πάνω μελέτη σε 3 σεντς ανά λίτρο για το 2025, ενώ για το 2026, από 8 σεντς ανά λίτρο που ήταν η αρχική πρόταση με βάση την εν λόγω μελέτη, σε 6 σεντς ανά λίτρο το 1ο εξάμηνο του 2026 και 9 σεντς ανά λίτρο από το 2ο εξάμηνο του 2026 και μέχρι την εφαρμογή του ΣΕΔΕ2.
- Αναβολή εφαρμογής της φορολογίας η οποία επρόκειτο να επιβληθεί από το 2023 και χρονική μετατόπιση του σχετικού οροσήμου στην 6η δόση χορηγίας του ΣΑΑ που υποβλήθηκε στην Επιτροπή, τον Ιούλιο του 2025.
«Η κυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση σε σχέση με τις τιμές ενέργειας, και τις θέσεις πολιτικών κομμάτων, αποφάσισε να μην προωθήσει την εν λόγω φορολογία, με αποτέλεσμα να σταλεί η αίτηση πληρωμής για την 6η δόση χορηγίας, ώστε να εισπράξουμε το ποσό που αναλογούσε στα υπόλοιπα ορόσημα της δόσης που είχαν επιτευχθεί, χωρίς να έχει ψηφιστεί το σύνολο των πράσινων νομοθεσιών», σημειώνει.
Σύμφωνα με την κ. Σαββίδη, λόγω του ότι η μεταρρύθμιση που αφορά στην πράσινη φορολογία, που περιλαμβάνει και τον φόρο άνθρακα, αποτελεί σημαντική Ανά Χώρα Σύσταση προς την Κύπρο (στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν αποδέχθηκε μέχρι σήμερα την αφαίρεση του οροσήμου αυτού. Ως εκ τούτου, επισημαίνει, «η Επιτροπή με πρόσφατη επιστολή της, μας ενημέρωσε για μερική αναστολή ποσού που αναλογεί σε €23 εκατ. για τον φόρο άνθρακα και δίνονται 6 μήνες μέχρι 31 Αυγούστου 2026 στην Κυπριακή Δημοκρατία για λήψη μέτρων».
«Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποδεχόμενη τις πιο πάνω τροποποιήσεις έχει ήδη επιδείξει σημαντική ευελιξία ως προς την επίτευξη του συγκεκριμένου οροσήμου. Δεδομένων όμως των πρόσφατων εξελίξεων σχετικά με τις τιμές καυσίμων, συνεχίζουμε τις επαφές με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να δούμε το χειρισμό σε περιπτώσεις άλλων κρατών μελών με αντίστοιχες μεταρρυθμίσεις και θα ενεργήσουμε ανάλογα», επισημαίνει.
Θέσεις κομμάτων
«Η κυβέρνηση θα έπρεπε εδώ και καιρό να αποσύρει τις πράσινες φορολογίες από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αλλά επέμεινε δογματικά στις δεσμεύσεις που ανέλαβε η προηγούμενη διακυβέρνηση του Νίκου Αναστασιάδη», αναφέρει στον «Π» ο επικεφαλής του τομέα οικονομίας του ΑΚΕΛ, Χάρης Πολυκάρπου.
«Θα μπορούσε να το κάνει άλλωστε σε δύο περιπτώσεις στις οποίες έγινε τροποποίηση του κυπριακού προγράμματος», σημειώνει, προσθέτοντας ότι «είναι η δική της αδυναμία να διεκδικήσει αποτελεσματικά, που φέρνει την Κύπρο προ του φάσματος απώλειας των χρημάτων».
«Άλλωστε εδώ και καιρό σημειώνουμε ότι η επιβολή των φορολογιών δεν θα έχει σημαντικά αποτελέσματα για την πράσινη μετάβαση, αφού σημαντικές υποδομές δεν έχουν προχωρήσει και την ίδια ώρα το κόστος για την κοινωνία από την εφαρμογή του μέτρου θα ήταν πολύ μεγαλύτερο από το όφελος από τα έσοδα», τονίζει.
Ο βουλευτής του ΔΗΣΥ και πρώην υπουργός Οικονομικών, Χάρης Γεωργιάδης, επεσήμανε στον «Π» ότι «σε αυτήν την χρονική συγκυρία είναι απόλυτα κατανοητό να μην προχωρά η επιβολή φορολογιών στην ενέργεια λόγω της ραγδαίας ανόδου των τιμών που επιφέρουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις». Ωστόσο, επισημαίνει, «θέλουμε ενημέρωση από την κυβέρνηση εάν υπάρχουν συνεννοήσεις ή εξετάζει εναλλακτικά σενάρια προκειμένου η σωστή απόφαση για μη επιβολή φορολογιών να μην συνεπάγεται απώλεια εσόδων από το ταμείο ανάκαμψης».
Τι λένε οι οικονομολόγοι
«Η απόφαση της κυπριακής κυβέρνησης να μην προχωρήσει στην επιβολή της πράσινης φορολογίας στα καύσιμα, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών και κοινωνικών πιέσεων, που σχετίζονται κυρίως με το αυξημένο κόστος ζωής, ειδικά όσον αφορά την ενέργεια λόγω του πολέμου στο Ιράν», αναφέρει στον «Π» ο οικονομολόγος Τάσος Γιασεμίδης.
«Σε μια περίοδο όπου τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ήδη σημαντικές επιβαρύνσεις λόγω πληθωρισμού και ενεργειακού κόστους, η επιλογή αυτή είναι προσπάθεια αποφυγής περαιτέρω οικονομικής πίεσης. Πρόκειται για μια απόφαση με βραχυπρόθεσμο όφελος, καθώς περιορίζει τις άμεσες αρνητικές συνέπειες στην κοινωνία», σχολιάζει.
Ο κ. Γιασεμίδης τονίζει ότι οι ευρωπαϊκοί πόροι αποτελούν κρίσιμο εργαλείο για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. «Τα κονδύλια αυτά δεν είναι απλώς οικονομική ενίσχυση, αλλά συνδέονται με συγκεκριμένες δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η Κύπρος στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η μη υλοποίηση των συμφωνημένων μέτρων, όπως η πράσινη φορολογία, ενδέχεται να επηρεάσει όχι μόνο τη συγκεκριμένη εκταμίευση, αλλά και τη συνολική αξιοπιστία της χώρας έναντι των ευρωπαϊκών θεσμών. Όμως θεωρώ, και μέσα από τις δηλώσεις των Ευρωπαίων Επιτρόπων, που προωθούν μέτρα για απάβλυνση του ενεργειακού κόστους, μπορεί να δικαιολογηθεί προσωρινά», εκτιμά.
Η μη επιβολή της πράσινης φορολογίας μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, προσθέτει, αλλά επανέρχεται πιο έντονα η ανάγκη για πιο έγκαιρο και στρατηγικό σχεδιασμό στο μέλλον, ώστε να αποφεύγονται παρόμοια διλήμματα μεταξύ κοινωνικής πολιτικής και ευρωπαϊκών υποχρεώσεων.
«Η απόφαση της κυβέρνησης να μην επιβάλει την πράσινη φορολογία, κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Δυστυχώς, όμως, έρχεται καθυστερημένα και ελπίζω όχι δίχως εκ των προτέρων συνεννόηση με την ΕΕ», επισημαίνει ο οικονομολόγος Στέλιος Πλατής.
«Το πρόβλημα εδώ είναι ότι οι αρχικές δεσμεύσεις και οι επανα-δεσμεύσεις φαίνεται να λήφθηκαν χωρίς επαρκή διαπραγμάτευση, παρά το γεγονός ότι ήταν ήδη σαφές πως το ενεργειακό κόστος (λόγω λανθασμένων χειρισμών) ήδη επιβάρυνε έντονα την κοινωνία. Καλώς επιτεύχθηκε τελικά η μετατόπιση, και θεωρώ θα μπορούσαμε να πείσουμε την ΕΕ να το αποδεχθεί», επισημαίνει.
«Ελπίζω να έχουν γίνει οι σωστές ενέργειες για να μην απωλέσουμε όλα τα σχετικά κονδύλια, ενδεχομένως μέσω τροποποιήσεων ή/και χρονικής μετατόπισης της εφαρμογής μέσα από ορθότερο προγραμματισμό και στο πλαίσιο ενός μακρόπνοου ενεργειακού σχεδιασμού».
