Σε μια κίνηση που προμηνύεται να πυροδοτήσει νέο κύκλο έντασης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο προχωρά η Άγκυρα, θωρακίζοντας πλέον με τη «βούλα» του νόμου το σύνολο των επεκτατικών της διεκδικήσεων. Με την κατάθεση του νέου «Νόμου περί Θαλάσσιων Περιοχών Δικαιοδοσίας», η τουρκική κυβέρνηση επιχειρεί μια στρατηγική μετάβαση: μετατρέπει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» από πολιτική ρητορική σε αδιαπραγμάτευτο εσωτερικό δίκαιο, υψώνοντας ένα τείχος απέναντι στα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου.
Εξαιρετικά ανησυχητική κλιμάκωση
Τον κώδωνα του κινδύνου για τη διαφαινόμενη νομοθετική θωράκιση των τουρκικών διεκδικήσεων κρούει ο Χαράλαμπος Έλληνας, Σύμβουλος του Ατλαντικού Συμβουλίου. Μιλώντας στον «Π», προειδοποιεί ότι η μετατροπή του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε επίσημο εσωτερικό δίκαιο της Τουρκίας αποτελεί μια εξαιρετικά ανησυχητική κλιμάκωση, η οποία αναμένεται να επιτείνει την αστάθεια και τα προβλήματα στην περιοχή.
Σύμφωνα με τον κ. Έλληνα, η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί τη μετάβαση της Άγκυρας από την πολιτική ρητορική και τους χάρτες, στην επίσημη θεσμοθέτηση των αξιώσεών της. «Μέχρι στιγμής η Τουρκία δεν είχε προβάλει αυτές τις θέσεις με τόσο επίσημο τρόπο, παρά μόνο με δηλώσεις. Τώρα, μέσω του εσωτερικού της δικαίου, τις επισημοποιεί, εμβαθύνοντας τα προβλήματα σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο», επισημαίνει, παραλληλίζοντας την κίνηση αυτή με την τακτική που ακολουθήθηκε στην περίπτωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου.
Θεμελίωση αμφισβητήσεων και πίεση επί του πεδίου
Στην ανάλυσή του, ο κ. Έλληνας τονίζει ότι η Άγκυρα επιχειρεί να «χαράξει γραμμές» επί του πεδίου, τις οποίες σκοπεύει να εφαρμόσει στην πράξη. Ουσιαστικά, με αυτόν τον τρόπο θεμελιώνει τις αμφισβητήσεις της και στα τεμάχια της κυπριακής ΑΟΖ και επιδιώκει να επιβάλει την «κυριαρχία» της, είτε μέσω στρατιωτικής ισχύος είτε μέσω ασφυκτικών πιέσεων.
Ως ενδεικτικό παράδειγμα αυτής της στρατηγικής, ο Σύμβουλος του Ατλαντικού Συμβουλίου αναφέρει την πρόσφατη κρίση με το έργο του GSI, όπου η εμφάνιση τουρκικών πολεμικών πλοίων είχε ως στόχο την παρεμπόδιση των εργασιών. «Η Τουρκία λέει ξεκάθαρα: αυτές είναι οι θέσεις μου και θα τις επιβάλω», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Το ενεργειακό μέτωπο και η στάση της Αθήνας
Όσον αφορά την Κύπρο, ο κ. Έλληνας υπενθυμίζει τις συνεχείς προσπάθειες της Άγκυρας να ακυρώσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Δημοκρατίας, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την παρενόχληση στο τεμάχιο 3. Ωστόσο, παρατηρεί με ενδιαφέρον πως οι ίδιες οι τουρκικές έρευνες έδειξαν ότι πολλές από αυτές τις διεκδικούμενες περιοχές ενδέχεται να μην διαθέτουν υδρογονάνθρακες, γεγονός που αποδεικνύει ότι η τουρκική επιθετικότητα έχει βαθύτερα γεωπολιτικά κίνητρα.
Το κεντρικό ερώτημα για τον κ. Έλληνα παραμένει η στάση της Ελλάδας. Χαρακτηρίζει την πολιτική της Αθήνας ως «υπερβολικά προσεκτική, έως και παθητική», την ίδια στιγμή που η Τουρκία κλιμακώνει την επιθετικότητά της. «Αυτός ο συνδυασμός δεν είναι καλός», προειδοποιεί. «Η Αθήνα οφείλει να υιοθετήσει μια πιο μαχητική στάση, υποστηρίζοντας τα κυριαρχικά της δικαιώματα τόσο σε πολιτικό όσο και σε νομικό επίπεδο, με τη Λευκωσία να ακολουθεί αντίστοιχα».
Καταλήγοντας, ο Χαράλαμπος Έλληνας εκτιμά ότι το επόμενο διάστημα η επιθετικότητα της Τουρκίας θα ενταθεί, υπογραμμίζοντας ότι η ανησυχία σε Κύπρο και, κυρίως, Ελλάδα πρέπει να μεταφραστεί σε εγρήγορση και λήψη αποφασιστικών θέσεων.
Καταγραφή της τουρκικής κόκκινης γραμμής στο Αιγαίο
Ο Οζάι Σεντίρ, διευθυντής της φιλοκυβερνητικής εφημερίδας Milliyet, ανέλυσε στο δίκτυο CNN TÜRK τις στρατηγικές πτυχές αυτού του νομοσχεδίου, το οποίο φιλοδοξεί να θέσει υπό τουρκικό έλεγχο κάθε δραστηριότητα στις θάλασσες που η Άγκυρα θεωρεί ότι την περιβάλλουν.
Σύμφωνα με τον Σεντίρ, ο νέος νόμος θα αποτελέσει την επίσημη καταγραφή της τουρκικής κόκκινης γραμμής στο Αιγαίο. Η Άγκυρα «ορίζει νομοθετικά τα χωρικά της ύδατα στα 6 ναυτικά μίλια για το Αιγαίο ,ενώ τα διατηρεί στα 12 για Μαύρη Θάλασσα και Ανατολική Μεσόγειο».
«Η δήλωση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 παραμένει η πυξίδα μας», σημείωσε ο Σεντίρ, αναφερόμενος στο ψήφισμα με το οποίο, η τουρκική Βουλή εξουσιοδότησε την τουρκική κυβέρνηση να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών, σε περίπτωση που η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Επίσης υπογράμμισε ότι η Τουρκία θεωρεί το Αιγαίο ως μια «ημίκλειστη θάλασσα» με ιδιότυπο χαρακτήρα (Sui Generis), όπου η συνεργασία είναι υποχρεωτική και οι μονομερείς ενέργειες μη αποδεκτές.
Το νομοσχέδιο ως απάντηση στην Ελλάδα
Ο Τούρκος δημοσιογράφος συνέδεσε άμεσα το νομοσχέδιο με τις πρόσφατες πρωτοβουλίες της Ελλάδας για τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων και ζωνών προστασίας. Η Άγκυρα χαρακτηρίζει αυτές τις κινήσεις ως «προσπάθεια νομιμοποίησης αυθαίρετων αξιώσεων επί της ΑΟΖ» και απαντά με τη δημιουργία ενός «αυστηρού νομικού πλαισίου».
Πλέον, κάθε οικονομική, επιστημονική ή περιβαλλοντική δραστηριότητα εντός των περιοχών που η Τουρκία θεωρεί δική της δικαιοδοσία, συμπεριλαμβανομένης της αλιείας, θα απαιτεί την ρητή άδεια της Άγκυρας. Μάλιστα, ο νόμος δίνει στον Τούρκο Πρόεδρο την υπερεξουσία να κηρύσσει περιοχές ως «Θάλασσες Ειδικού Καθεστώτος», δημιουργώντας ζώνες προληπτικού ελέγχου ακόμα και εκεί που δεν έχει γίνει επίσημη οριοθέτηση ΑΟΖ.
Δικαιοδοσία πέρα από τα σύνορα
Μια από τις πιο κρίσιμες πτυχές που ανέλυσε ο Σεντίρ είναι ο ορισμός των «άλλων θαλάσσιων περιοχών». Ο νόμος δεν περιορίζεται στα χωρικά ύδατα, αλλά διεκδικεί δικαιώματα ελέγχου στην ανοικτή θάλασσα και στη «συνορεύουσα ζώνη». Εκεί, η Τουρκία αυτοανακηρύσσεται αποκλειστικά αρμόδια για ζητήματα τελωνείων, μετανάστευσης, υγείας, αλλά και για την προστασία της υποβρύχιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η σχέση με το Μοντρέ και τις διεθνείς συμφωνίες
Ο Σεντίρ έσπευσε να διευκρινίσει ότι η νέα νομοθεσία δεν επιδιώκει να ανατρέψει το καθεστώς των Στενών, το οποίο διέπεται από τη Σύμβαση του Μοντρέ, ούτε επηρεάζει τις συμφωνίες της Άγκυρας με τη Λιβύη και το κατοχικό καθεστώς στην Κύπρο. Αντίθετα, ο νόμος θα λειτουργεί ενισχυτικά προς αυτές τις συμφωνίες, όπως ανέφερε.
Το συμπέρασμα της Άγκυρας: «Persistent Objector»
Η ανάλυση του διευθυντή της Milliyet κατέληξε στο ότι η Τουρκία, παραμένοντας εκτός της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), υιοθετεί τη στάση του «Επίμονου Αντιρρησία» (Persistent Objector). Με το νέο νόμο, η Άγκυρα δεν επιδιώκει απλώς να αντιπαρατεθεί με την Αθήνα, αλλά να δημιουργήσει ένα τετελεσμένο νομικό στήριγμα, ώστε να προσέρχεται σε οποιαδήποτε μελλοντική διαπραγμάτευση έχοντας ήδη κατοχυρώσει τις θέσεις της στο εσωτερικό της δίκαιο.
«Δεν ανεχόμαστε πλέον κανένα τετελεσμένο», είναι το κεντρικό συμπέρασμα, με την Τουρκία να προειδοποιεί ότι η «Γαλάζια Πατρίδα» είναι πλέον θωρακισμένη με τη βούλα του νόμου.
Να σημειωθεί ότι, το χρονοδιάγραμμα για την κατάθεση και την ψήφιση του νομοσχεδίου από την Τουρκική Εθνοσυνέλευση παραμένει προσώρας θολό.
