Γράφει ο Δρ Νίκος Ηλία
Εγγεγραμμένος Ειδικός Ψυχολόγος
Τα τελευταία χρόνια, μέσα από τη δουλειά μου ως ψυχολόγος, παρατηρώ όλο και περισσότερους ανθρώπους να περιγράφουν ένα κοινό συναίσθημα: ψυχική κόπωση. Άγχος χωρίς σαφή αιτία, εσωτερική εξάντληση, δυσκολία να χαλαρώσουν πραγματικά.
Στην αρχή, οι συζητήσεις συνήθως περιστρέφονται γύρω από την πίεση της καθημερινότητας, τις απαιτήσεις της δουλειάς ή τις δυσκολίες στις προσωπικές σχέσεις. Πολύ συχνά όμως, σχεδόν πάντα, η κουβέντα καταλήγει κάπου κοινά γνώριμα: στη διαρκή παρουσία των social media στη ζωή μας.
Ζούμε σε μια εποχή όπου ο άνθρωπος είναι συνεχώς «συνδεδεμένος». Το κινητό είναι το πρώτο πράγμα που κοιτάμε το πρωί και το τελευταίο πριν κοιμηθούμε. Μέσα σε λίγα λεπτά εκτιθέμεθα σε δεκάδες εικόνες, ειδήσεις, απόψεις και ζωές άλλων ανθρώπων. Ο εγκέφαλος καλείται να επεξεργαστεί έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών, με ρυθμούς που δεν συμβαδίζουν πάντα με τις πραγματικές ψυχικές μας αντοχές.
Και κάπου εκεί αρχίζει, σχεδόν αθόρυβα, η συνεχής σύγκριση με τους άλλους.
Η αόρατη πίεση της «τέλειας» ζωής
Στα social media η καθημερινότητα μοιάζει συχνά ιδανική. Όλοι δείχνουν επιτυχημένοι, κοινωνικοί, ερωτευμένοι, γεμάτοι αυτοπεποίθηση. Τα ταξίδια, οι επαγγελματικές επιτυχίες, οι όμορφες στιγμές προβάλλονται συνεχώς μπροστά μας. Λογικά γνωρίζουμε ότι βλέπουμε μόνο επιλεγμένα στιγμιότυπα της πραγματικότητας. Το συναίσθημα όμως δεν λειτουργεί πάντα με τη λογική. Ο άνθρωπος επηρεάζεται κυρίως από αυτό που βιώνει επαναλαμβανόμενα.
Όταν κάποιος εκτίθεται καθημερινά σε εικόνες «τέλειας ζωής», είναι εύκολο να αρχίσει να αισθάνεται ότι η δική του ζωή υστερεί. Και τότε η σύγκριση παύει να αφορά μόνο την εμφάνιση ή την επαγγελματική πορεία. Αφορά την ίδια την αξία του ανθρώπου.
Βλέπω νέους να αγχώνονται επειδή δεν έχουν την «ιδανική» σχέση. Εφήβους να μετρούν την αυτοεκτίμησή τους μέσα από «likes» και προβολές. Ενήλικες που δυσκολεύονται να μείνουν έστω και λίγα λεπτά μακριά από την οθόνη χωρίς να αισθανθούν ανησυχία ή κενό.
Ο εγκέφαλος που δεν ξεκουράζεται ποτέ
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι τα social media λειτουργούν ως τρόπος αποφόρτισης.
Χαζεύω στο Instagram για να χαλαρώσω. Μπαίνω λίγο στο TikTok για να ξεχαστώ.
Στην πραγματικότητα όμως, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Ο εγκέφαλος δεν ηρεμεί· παραμένει σε κατάσταση συνεχούς διέγερσης. Εικόνες, ειδήσεις, συγκρίσεις, αρνητικά σχόλια, πληροφορίες και συναισθηματικά ερεθίσματα κατακλύζουν αδιάκοπα τον νου.
Είναι σαν να μην επιτρέπουμε ποτέ πραγματικά στον εαυτό μας να ηρεμήσει.
Κάποτε το άγχος περιοριζόταν στον χώρο και στον χρόνο της κατάστασης που συνέβαινε. Σήμερα είναι παντού μαζί μας, μέσα από μια οθόνη που παραμένει συνεχώς ανοιχτή.
Η νέα μορφή της μοναξιάς
Ίσως ένα από τα πιο παράδοξα χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι ότι, ενώ επικοινωνούμε περισσότερο από ποτέ, πολλοί άνθρωποι νιώθουν βαθιά μόνοι.
Η μοναξιά παλαιότερα είχε σιωπή. Σήμερα έχει ειδοποιήσεις, «stories», μηνύματα και συνεχή «online» παρουσία. Υπάρχει επικοινωνία, αλλά όχι πάντα ουσιαστική σύνδεση.
Οι ανθρώπινες σχέσεις χρειάζονται βλέμμα, παρουσία, αληθινό χρόνο, συναισθηματική επαφή. Καμία πλατφόρμα δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως το αίσθημα ότι κάποιος είναι πραγματικά δίπλα μας.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο ψυχικό κόστος της ψηφιακής εποχής: η ψευδαίσθηση μίας σύνδεσης χωρίς πραγματική επαφή και εγγύτητα.
Η τεχνολογία δεν είναι ο εχθρός
Θα ήταν υπερβολικό να δαιμονοποιήσουμε τα social media ή την τεχνολογία γενικότερα. Μέσα από αυτές τις πλατφόρμες οι άνθρωποι ενημερώνονται, εργάζονται, εκφράζονται, δημιουργούν κοινότητες και βρίσκουν στήριξη.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η ψηφιακή εικόνα αρχίζει να αντικαθιστά την πραγματική ζωή. Όταν η αξία του ανθρώπου εξαρτάται από την online αποδοχή. Όταν η συνεχής έκθεση δεν αφήνει χώρο για ηρεμία και ψυχική ξεκούραση.
Η ψυχική υγεία χρειάζεται όρια. Χρειάζεται παύσεις. Χρειάζεται στιγμές χωρίς ειδοποιήσεις, χωρίς σύγκριση, χωρίς θόρυβο.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι αισθάνονται καλύτερα ακόμη και μετά από λίγες ημέρες απομάκρυνσης από τα social media. Ο νους ηρεμεί όταν σταματά η συνεχής υπερδιέγερση.
Λιγότερη οθόνη, περισσότερη πραγματικότητα
Τελικά δεν χρειαζόμαστε περισσότερη σύνδεση, αλλά περισσότερη αλήθεια.
Να κατανοήσουμε ότι όσο περισσότερο χρόνο περνάμε online, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από τον εαυτό μας. Μέσα σε έναν κόσμο με συνεχή ψηφιακή φασαρία, η μεγαλύτερη ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου σήμερα είναι να ΞΑΝΑΜΑΘΕΙ πως να νιώθει και βιώνει πραγματικά την ζωή. Είναι να ΞΑΝΑΒΡΕΙ στιγμές αληθινής επαφής, αυθεντικότητας και εσωτερικής ησυχίας.
Χρειαζόμαστε όρια. Χρειαζόμαστε στιγμές χωρίς οθόνες. Χρειαζόμαστε πραγματική ανθρώπινη επαφή. Χρειαζόμαστε, αληθινές συζητήσεις, χωρίς την ανάγκη διαρκούς σύγκρισης και προβολής, χωρίς να είμαστε συνεχώς διαθέσιμοι και ενημερωμένοι.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, πίσω από τα φίλτρα, τα stories και τις «τέλειες» φωτογραφίες και στιγμές, υπάρχει μια ολόκληρη γενιά που προσπαθεί να δείχνει καλά, ενώ μέσα της παλεύει απεγνωσμένα να αντέξει.
www.drnikosilia.com
www.scepsy-cy.com
