Κάθε λίγους μήνες επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση η ανάγκη δημιουργίας ενός νέου θεσμού. Ως συνήθως, οι περισσότεροι καταλήγουν πρώτα στο συμπέρασμά τους και στη συνέχεια αναζητούν —ή ακόμη και επινοούν— τα επιχειρήματα που το στηρίζουν.
Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η πρόταση για τη δημιουργία Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Επιχειρήσεων. Οι απόψεις διίστανται. Άλλοι θεωρούν ότι θα αποτελέσει το εργαλείο που λείπει από την οικονομία μας, ενώ άλλοι τον απορρίπτουν ως ακόμη έναν ημικρατικό οργανισμό που θα επιβαρύνει τον φορολογούμενο και που, ακόμη, θα οδηγήσει σε φαινόμενα κακοδιαχείρισης και διαφθοράς.
Η συζήτηση αυτή μου θυμίζει πολλές άλλες που κατά καιρούς μονοπώλησαν τον δημόσιο διάλογο. Πρέπει η Κύπρος να επιστρέψει στη λίρα ή να παραμείνει στο ευρώ; Χρειαζόμαστε έναν νέο Συνεργατισμό; Πρέπει οι γυναίκες να υπηρετούν στρατιωτική θητεία;
Στην πραγματικότητα, τα ερωτήματα αυτά είναι, σε μεγάλο βαθμό, λανθασμένα. Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι το «αν», αλλά το «πώς».
Αρκεί να δούμε το θέμα του ευρώ. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το ευρώ αποτελεί τροχοπέδη για την κυπριακή οικονομία. Πριν και μέχρι το 2013, η Κύπρος, ως μέλος της ευρωζώνης, οδηγήθηκε στη μεγαλύτερη οικονομική κρίση της ιστορίας της. Μετά το 2013, παραμένοντας ακριβώς στο ίδιο νόμισμα, κατάφερε να ανακάμψει θεαματικά και τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν άλλαξε το νόμισμα· άλλαξαν οι πολιτικές, οι θεσμοί και η δημοσιονομική διαχείριση —και, ίσως, βοήθησε και μια δόση τύχης.
Το ίδιο ισχύει και για το εθνικό νόμισμα. Η Σιγκαπούρη είναι μια μικρή χώρα με δικό της νόμισμα και συγκαταλέγεται στις πιο ανταγωνιστικές οικονομίες του κόσμου. Από την άλλη, υπάρχουν δεκάδες πολύ μεγαλύτερες χώρες με το δικό τους νόμισμα που αντιμετωπίζουν υψηλό πληθωρισμό, οικονομική αστάθεια και χαμηλή ανάπτυξη. Δεν είναι, λοιπόν, το νόμισμα που καθορίζει την επιτυχία ή την αποτυχία μιας οικονομίας.
Παρόμοια είναι και η συζήτηση για τη στρατιωτική θητεία των γυναικών. Η ιδέα θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικά οφέλη, τόσο επιχειρησιακά όσο και κοινωνικά. Αν είχε εφαρμοστεί με σωστή προετοιμασία, σαφή σχεδιασμό και τις κατάλληλες υποδομές, σήμερα ενδεχομένως να μιλούσαμε για μια επιτυχημένη μεταρρύθμιση. Αντίθετα, θεωρήσαμε ότι αρκούσε η ψήφιση της ιδέας και ότι η σωστή εφαρμογή θα ακολουθούσε σχεδόν αυτόματα. Όμως, καμία καλή ιδέα δεν υλοποιείται από μόνη της.
Το ίδιο ισχύει και για έναν Οργανισμό Ανάπτυξης Επιχειρήσεων. Η επιτυχία του δεν θα κριθεί από την ονομασία του ούτε από το γεγονός ότι θα δημιουργηθεί. Θα κριθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα σχεδιαστεί και θα λειτουργήσει.
Θα έχει ξεκάθαρη αποστολή; Θα διαθέτει πραγματικές αρμοδιότητες και όχι επικαλύψεις με υφιστάμενες υπηρεσίες; Θα στελεχωθεί με ανθρώπους της αγοράς και όχι με κομματικά κριτήρια; Θα έχει μετρήσιμους στόχους, ανεξαρτησία στη λήψη αποφάσεων και ουσιαστική λογοδοσία για τα αποτελέσματά του;
Η Κύπρος δεν έχει ανάγκη από περισσότερους αλλά έχει ανάγκη από καλύτερους θεσμούς. Η Ιστορία δείχνει ότι σχεδόν καμία ιδέα δεν είναι από μόνη της καλή ή κακή. Οι θεσμοί δεν αποτυγχάνουν επειδή υπάρχουν αλλά επειδή σχεδιάζονται ή εφαρμόζονται λανθασμένα. Και οι ίδιες ακριβώς ιδέες, όταν σχεδιαστούν σωστά, μπορούν να μετατραπούν σε ιστορίες επιτυχίας.
Η πραγματική συζήτηση, λοιπόν, δεν είναι αν χρειαζόμαστε έναν Οργανισμό Ανάπτυξης Επιχειρήσεων. Είναι αν είμαστε διατεθειμένοι να τον σχεδιάσουμε με τρόπο που να υπηρετεί πραγματικά την επιχειρηματικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της χώρας. Αυτό είναι το ερώτημα που αξίζει να απαντήσουμε.
