Δεκαπέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από το μαύρο πρωινό της 11ης Ιουλίου 2011 και τη φονική έκρηξη στο Μαρί. Η δεύτερη μεγαλύτερη τραγωδία στην Κυπριακή Δημοκρατία, μετά την τουρκική εισβολή, ανέδειξε την ασυνεννοησία και την ατολμία του κράτους να διαχειριστεί μια δύσκολη και ιδιόμορφη πολιτικο-διπλωματική κατάσταση, χωρίς να είχε τεθεί -εκ του αποτελέσματος- σε προτεραιότητα το ύψιστο αγαθό, αυτό της ανθρώπινης ζωής.
Τα χρόνια που μεσολάβησαν λέχθηκαν πολλά, ειδικά για το ζήτημα της ποινικοποίησης της πολιτικής ευθύνης, τα πρόσωπα που καταδικάστηκαν, και ευρύτερα τη δικαστική διαδικασία που ακολουθήθηκε στην Κύπρο και τη δίκη που έγινε σε στρατιωτικό δικαστήριο στην Ελλάδα.
Το Κακουργιοδικείο στη Λάρνακα, με απόφασή του στις 9 Ιουλίου 2013, έκρινε ένοχο στις κατηγορίες της ανθρωποκτονίας εξ αμελείας και της πρόκλησης θανάτου λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης πράξης, τον πρώην υπουργό Άμυνας, Κώστα Παπακώστα.
Το Κακουργιοδικείο έκρινε, επίσης, ενόχους στην κατηγορία της πρόκλησης θανάτου λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης πράξης τον διευθυντή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, Ανδρέα Νικολάου, τον αναπληρωτή διευθυντή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, Χαράλαμπο Χαραλάμπους, και τον διοικητή της ΕΜΑΚ, Ανδρέα Λοϊζίδη. Το δικαστήριο αθώωσε τον πρώην υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Κυπριανού, και τον πρώην υπαρχηγό της Εθνικής Φρουράς, Σάββα Αργυρού, οι οποίοι απαλλάχθηκαν από όλες τις κατηγορίες που αντιμετώπιζαν.
Κανένας στρατιωτικός στην Κύπρο
Το μεγάλο παράδοξο με την εκδίκαση της υπόθεσης για τη φονική έκρηξη στο Μαρί, εξακολουθεί να είναι το γεγονός ότι μια φονική τραγωδία, η οποία προήλθε από ένα φορτίο, την ευθύνη φύλαξης του οποίου είχε η Εθνική Φρουρά, δεν καταδικάστηκε στην Κύπρο κανένας στρατιωτικός. Το μόνο μέλος της Εθνικής Φρουράς που βρισκόταν στο εδώλιο του κατηγορουμένου και απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες και αθωώθηκε, ήταν ο πρώην υπαρχηγός της Εθνικής Φρουράς, Σάββας Αργυρού.
Στην πολυσέλιδη απόφαση του Κακουργιοδικείου Λάρνακας, αναφέρονται τα γεγονότα από την περίοδο που κρατήθηκε το φορτίο, τις συσκέψεις που έγιναν, τη διάγνωση του κινδύνου, τις επίμαχες ημέρες πριν από την έκρηξη και η τραγωδία της 11ης Ιουλίου. Επιγραμματικά αναφέρεται ότι «τον Μάρτιο του 2009, 98 εμπορευματοκιβώτια, τα περισσότερα από τα οποία περιείχαν εκρηκτική ύλη, πυρίτιδα, τοποθετήθηκαν σε υπαίθρια στοιβάδα σε συγκεκριμένο σημείο που ετοιμάστηκε για το σκοπό αυτό στη Ναυτική Βάση Ευάγγελος Φλωράκης, στο Μαρί, της Επαρχίας Λάρνακας. Επρόκειτο για εμπορευματοκιβώτια με στρατιωτικό υλικό που μεταφερόταν από το Ιράν στη Συρία, με το πλοίο Monchegorsk, τα οποία κατασχέθηκαν τον Φεβρουάριο του 2009 από την Κυπριακή Δημοκρατία, στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Τα εμπορευματοκιβώτια παρέμειναν τοποθετημένα στη Ν.Β. μέχρι τις 11 Ιουλίου 2011, όταν εξερράγησαν, με αποτέλεσμα τον θάνατο 13 προσώπων και την πρόκληση μεγάλων υλικών ζημιών. Η φονική έκρηξη οφειλόταν σε ανάφλεξη των πυρίτιδων, λόγω των ψηλών θερμοκρασιών που είχαν αναπτυχθεί στο χώρο φύλαξής τους, δηλαδή στα εμπορευματοκιβώτια».
Καταδίκη αρχηγού και ευθύνες στρατιωτικών
Οι απαντήσεις στα ερωτήματα που είχαν διατυπωθεί για την απουσία του ονόματος του τότε αρχηγού της Εθνικής Φρουράς Πέτρου Τσαλικίδη, δόθηκαν με τη δίωξη που ασκήθηκε εναντίον του στην Ελλάδα. Ο Πέτρος Τσαλικίδης είχε βρεθεί στο εδώλιο του Πενταμελούς Στρατοδικείου Αθηνών για την υπόθεση του Μαρί. Λόγω των ιδιαιτεροτήτων με τον διορισμό Ελλαδίτη αξιωματικού στη θέση του αρχηγού της Εθνικής Φρουράς, για οποιαδήποτε αδικήματα ή παραπτώματα δεν θα μπορούσε να δικαστεί στην Κύπρο.
Στην απόφασή του, που εκδόθηκε το 2016, το Πενταμελές Στρατοδικείο Αθηνών απέδωσε ευθύνες στον τότε αρχηγό της Εθνικής Φρουράς, αντιστράτηγο Πέτρο Τσαλικίδη, για παραλείψεις που, σύμφωνα με το δικαστήριο, συνέβαλαν στην τραγωδία της 11ης Ιουλίου 2011, στη Ναυτική Βάση «Ευάγγελος Φλωράκης», στο Μαρί.
Το δικαστήριο έκρινε ότι η στρατιωτική ηγεσία γνώριζε τον αυξημένο κίνδυνο που δημιουργούσε η μακροχρόνια υπαίθρια αποθήκευση των εμπορευματοκιβωτίων με πυρίτιδα, καθώς και ότι ο τρόπος φύλαξής τους ήταν αντίθετος στους κανόνες ασφαλούς αποθήκευσης εκρηκτικών.
Σύμφωνα με την απόφαση, μετά τη διαπίστωση διογκωμένου εμπορευματοκιβωτίου στις αρχές Ιουλίου 2011, και την ενημέρωση που έλαβε η στρατιωτική ηγεσία, δεν λήφθηκαν τα αναγκαία μέτρα για την αντιμετώπιση του κινδύνου. Το δικαστήριο αναφέρει ότι δεν δόθηκαν οι απαιτούμενες εντολές για άμεση λήψη μέτρων ασφαλείας, ούτε διατάχθηκε η απομάκρυνση του προσωπικού από τη ναυτική βάση, παρά το γεγονός ότι είχε εκδηλωθεί πυρκαγιά στα εμπορευματοκιβώτια τις πρώτες πρωινές ώρες της 11ης Ιουλίου 2011.
Η απόφαση επισημαίνει, επίσης, ότι ο αρχηγός ΓΕΕΦ είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση, λόγω της θέσης του, να μεριμνά για την προστασία της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας του προσωπικού της Εθνικής Φρουράς και ότι οι παραλείψεις του συνδέθηκαν αιτιωδώς με το αποτέλεσμα της έκρηξης.
Παράλληλα, το δικαστήριο αναγνώρισε ότι η ακατάλληλη επιλογή του χώρου αποθήκευσης και ο τρόπος φύλαξης του φορτίου αποτελούσαν σοβαρούς παράγοντες που οδήγησαν στην αυτανάφλεξη και την έκρηξη, σημειώνοντας ότι οι ευθύνες για τις αποφάσεις αυτές δεν περιορίζονταν αποκλειστικά στον κατηγορούμενο, αλλά συνέτρεχαν και σε άλλα πρόσωπα. Το Πενταμελές Στρατοδικείο Αθηνών έκρινε τον Πέτρο Τσαλικίδη ένοχο για δεκατρείς πράξεις ανθρωποκτονίας από αμέλεια διά παραλείψεως και του επέβαλε συνολική ποινή φυλάκισης επτά ετών.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι αναφορά του στρατοδικείου, στην οποία σημειώνεται ότι: «Το δικαστήριο, κηρύσσει, παμψηφεί, ένοχο ανθρωποκτονίας από αμέλεια που τελέσθηκε με παράλειψη κατά συρροή (πράξεις δεκατρείς) η οποία τελέστηκε στη Ναυτική Βάση Ευάγγελος Φλωράκης στο Μαρί Λάρνακας Κύπρου την 11/7/2011 και ειδικότερα (ένοχο) του ότι, κατ’ επιτρεπτή αναδιευθέτηση του πραγματικού υλικού, ενώ ήταν στρατιωτικός, δηλαδή αντιστράτηγος και υπηρετούσε στο ΓΕΕΦ ως Αρχηγός, από αμέλεια με μια πράξη πραγμάτωσε περισσότερα εγκλήματα και ειδικότερα επέφερε το θάνατο άλλων, δηλαδή ενώ είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση όσον αφορά στην προστασία της ζωής και σωματικής ακεραιότητας του προσωπικού του ΓΕΕΦ, βάσει του 'περί Εθνικής Φρουράς Νόμου', κατά τον οποίο ο Αρχηγός είναι υπόλογος στον Υπουργό Άμυνας για την ασφάλεια στη Δύναμη και επίσης εκτός της νομικής υποχρέωσης και το ρόλο του εγγυητή της ασφάλειας του έννομου αγαθού της ζωής των πυροσβεστών που έσπευσαν ύστερα από σχετική κλήση για κατάσβεση πυρκαγιάς στη Ναυτική Βάση, αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ως Διοικητής ΓΕΕΦ (1/5/2009) αν και ενημερώθηκε, έστω και επιγραμματικά, από τον προκάτοχό του Αντιστράτηγο Κωνσταντίνο Μπισμπίκα, ότι στη Ναυτική Βάση σε υπαίθριο χώρο υπάρχουν, προ δυόμιση περίπου μηνών στοιβαγμένα σε τρία επίπεδα, 98 εμπορευματοκιβώτια, τα πλείστα των οποίων περιείχαν πυρίτιδες διαφόρων ειδών, παρέλειψε να συγκροτήσει άμεσα επιτροπή στην οποία θα συμμετείχαν και έμπειροι πυροτεχνουργοί του ΓΕΕΦ, της ΕΛΔΥΚ και στης Κυπριακής Αστυνομίας, με αποκλειστικό θέμα την εκπόνηση ειδικής και αιτιολογημένης μελέτης διαχείρισης επικινδυνότητας του στοιβαγμένου φορτίου της τεράστιας ποσότητας της πυρίτιδας».
