Γράφει ο Νίκος Μεσαρίτης
ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ
Η πιο δύσκολη ερώτηση που μπορεί να θέσει μια κοινωνία στον εαυτό της δεν αφορά το παρελθόν της. Ούτε το παρόν της. Αφορά το μέλλον. Όχι το δικό της μέλλον αλλά το μέλλον εκείνων που θα ζήσουν μετά από αυτήν.
Η πραγματική επιτυχία της κάθε γενιάς δεν μετριέται από όσα κατανάλωσε ούτε από όσα διαχειρίστηκε. Μετριέται από την κατάσταση στην οποία παραδίδει την πατρίδα στην επόμενη γενιά.
Η Κύπρος βρίσκεται σήμερα μπροστά σε αυτό ακριβώς το ερώτημα. Ποια χώρα θα παραδώσουμε στα παιδιά μας; Δεν κληρονομούμε τη γη από τους προγόνους μας. Τη δανειζόμαστε από τα παιδιά μας.
Η σημερινή νέα γενιά δεν μεγάλωσε με τα συνθήματα των δεκαετιών του 1950, του 1960 ή του 1970. Δεν κουβαλά τις ίδιες εμπειρίες ούτε τις ίδιες βεβαιότητες. Μεγάλωσε σε έναν κόσμο που αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα. Ανησυχεί για την εργασία, το κόστος ζωής, τη στέγαση, την τεχνολογία, την κλιματική αλλαγή, την ασφάλεια, την ποιότητα της δημοκρατίας και τις ευκαιρίες που θα έχει να δημιουργήσει οικογένεια και να ζήσει με αξιοπρέπεια.
Οι νέοι δεν ζητούν θαύματα. Χρειάζονται προοπτική. Χρειάζονται σταθερότητα. Χρειάζονται δικαιοσύνη. Χρειάζονται οικονομία που να παράγει ευκαιρίες και όχι προνόμια. Χρειάζονται μια κοινωνία που να ανταμείβει την προσπάθεια και όχι τη διαπλοκή.
Αλλά στην Κύπρο υπάρχει και μια επιπλέον πολύ μεγαλύτερη ανάγκη. Οι αυριανοί Κύπριοι χρειάζονται ειρήνη. Διότι καμία κοινωνία δεν μπορεί να σχεδιάσει πραγματικά το μέλλον της όταν ζει μόνιμα στη σκιά ενός άλυτου εμπόλεμου προβλήματος. Πενήντα και πλέον χρόνια μετά το 1974, μια νέα γενιά γεννήθηκε, σπούδασε, εργάστηκε και δημιούργησε χωρίς να γνωρίσει άλλη πραγματικότητα πέρα από τη διαίρεση. Ο χρόνος όμως δεν λύνει προβλήματα, αντίθετα, μεγαλώνει τη ζημιά.
Η μεγαλύτερη ευθύνη της σημερινής γενιάς δεν είναι να αποφασίσει ποια λύση προτιμά. Είναι να αποφασίσει αν αποδέχεται τη διαιώνιση του αδιεξόδου ως μόνιμη κατάσταση. Οι διαπραγματεύσεις αποτυγχάνουν όταν οι ηγέτες δεν έχουν ειλικρινή απόφαση για την εξεύρεση λύσης και όταν οι κοινωνίες δεν έχουν αποφασίσει τι είναι διατεθειμένες να αποδεχθούν για να αποκτήσουν ένα καλύτερο μέλλον.
Η ειρήνη δεν είναι απουσία πολέμου. Είναι η ύπαρξη συνθηκών που επιτρέπουν στους ανθρώπους να σχεδιάζουν το αύριο με ασφάλεια. Είναι η δυνατότητα των παιδιών να μεγαλώνουν χωρίς φόβο. Είναι η δυνατότητα συνεργασίας αντί αντιπαράθεσης.
Γι' αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία η επαφή των νέων ανθρώπων των δύο κοινοτήτων. Οι προκαταλήψεις κληρονομούνται ευκολότερα από τις γνώσεις.
Κάθε νέα φιλία ανάμεσα σε έναν Ελληνοκύπριο και έναν Τουρκοκύπριο αποτελεί τη σπουδαιότερη επένδυση για το μέλλον. Κάθε κοινή δράση αποτελεί μια γέφυρα που κανένα συρματόπλεγμα δεν μπορεί να εμποδίσει.
Οι κοινωνίες δεν συμφιλιώνονται επειδή υπογράφουν συμφωνίες. Οι συμφωνίες διαρκούν όταν οι κοινωνίες αποφασίζουν να συμφιλιωθούν. Η μεγαλύτερη απειλή για το μέλλον της Κύπρου δεν είναι μόνο η διχοτόμηση. Είναι η παραίτηση, η αποδοχή ότι τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει. Καμία γενιά δεν έχει το δικαίωμα να μεταφέρει τα προβλήματά της στους επόμενους.
Αυτός είναι ο πραγματικός πατριωτισμός. Όχι η διαχείριση του παρελθόντος. Η ευθύνη απέναντι στο μέλλον.
Κοιτάξαμε όσα κληρονομήσαμε, όσα ανεχόμαστε. Σήμερα οφείλουμε να κοιτάξουμε όσα θα παραδώσουμε. Γιατί στο τέλος η πιο αυστηρή κρίση δεν θα προέλθει από την Ιστορία. Θα προέλθει από τα παιδιά που θα παραδώσουμε τη χώρα και θα μας ρωτήσουν ένα απλό ερώτημα:
«Γνωρίζατε τα προβλήματα. Γνωρίζατε τους κινδύνους. Γνωρίζατε τις συνέπειες. Τι κάνατε;» Από την απάντηση θα κριθεί τελικά η αξία της δικής μας γενιάς.
Κινδυνεύουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές όχι μόνο μια διαιρεμένη πατρίδα αλλά μια πατρίδα που έμαθε να ζει διαιρεμένη. Οπότε η νέα γενιά θα γνωρίζει όλο και λιγότερο την άλλη κοινότητα, θα μεγαλώνει χωρίς κοινά οράματα και θα συναντά τους συμπατριώτες της ως ξένους.
Όταν δε αρχίζουν να φοβούνται η μία την άλλη, οι ακραίες φωνές αποκτούν δύναμη δυσανάλογη προς το πραγματικό τους μέγεθος. Ο εθνικισμός δεν θριαμβεύει επειδή πείθει όλους τους ανθρώπους. Θριαμβεύει όταν οι μετριοπαθείς παύουν να υπερασπίζονται το μέλλον. Αυτό συνέβη. Και αυτό κινδυνεύει να επαναληφθεί, με διαφορετικές μορφές και διαφορετικά συνθήματα.
Ο εθνικισμός υποσχέθηκε δύναμη και παρέδωσε υποταγή στον κατακτητή που ο ίδιος με προδοσία προσκάλεσε. Και όμως, εξακολουθεί να επηρεάζει τη δημόσια συζήτηση και στις δύο κοινότητες, όχι επειδή έλυσε προβλήματα αλλά επειδή έχει εργαλείο τους φόβους.
Αν συνεχίσουμε να αρνούμαστε τα διδάγματα του παρελθόντος, το μέλλον είναι προβλέψιμο. Περισσότερη απόσταση. Περισσότερη οριστικοποίηση των τετελεσμένων. Περισσότερη μετανάστευση νέων ανθρώπων που δεν θα βλέπουν προοπτική.
Καμία κοινωνία δεν μπορεί να παραμένει ακίνητη επί δεκαετίες χωρίς κόστος. Ο λογαριασμός της αδράνειας έρχεται πάντοτε. Και συνήθως δεν τον πληρώνει η γενιά που δημιούργησε το πρόβλημα. Τον πληρώνουν οι επόμενες.
Η άγνοια του χθες οδήγησε στην καταστροφή. Η ευκολία του σήμερα αφήνει τον καρκίνο αθεράπευτο. Το αύριο γίνεται ο ακριβός λογαριασμός που θα πληρώσουν τα παιδιά μας.
Ο καθρέφτης που βλέπει η Κύπρος δεν δείχνει μόνο ποιοι είμαστε. Δείχνει τη ζωή των παιδιών μας εξαιτίας των επιλογών μας. Αυτό είναι το βάθος της Τριλογίας. Ξεκίνησε ως τρία άρθρα για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Στην πορεία μετατράπηκε σε μια πρόσκληση αυτογνωσίας προς μια κοινωνία που συχνά κοιτάζει παντού εκτός από τον εαυτό της.
Ι. Η Άγνοια πληρώνεται Το παρελθόν που αρνηθήκαμε να κατανοήσουμε.
ΙΙ. Η πολιτική της ευκολίας Το παρόν που ανεχόμαστε αντί να αλλάξουμε.
ΙΙΙ. Ποια γη παραδίδουμε στα παιδιά μας Το μέλλον που ήδη διαμορφώνουμε με τις σημερινές μας επιλογές.
Ο λογαριασμός της αδράνειας και του εθνικισμού έρχεται πάντοτε. Και δεν τον πληρώνει η γενιά που δημιούργησε το πρόβλημα. Τον πληρώνουν οι επόμενες.
