Του Χριστόφορου Τριανταφύλλου*
Την Κύπρο πέρα από τη γραμμή δεν τη γνώρισα μέσα από χάρτες και σχολικά εγχειρίδια. Τη γνώρισα βαδίζοντας στους δρόμους της, αναζητώντας ίχνη ζωής σε τόπους που για χρόνια υπήρχαν στη μνήμη μου περισσότερο ως απουσία παρά ως πραγματικότητα. Τη γνώρισα μέσα από σπίτια που περίμεναν τους ανθρώπους τους, εκκλησίες και τεμένη που κουβαλούν τις σιωπές δεκαετιών, αλλά και μέσα από τα πρόσωπα των ανθρώπων της. Κάθε πέρασμα από τα οδοφράγματα γεννά αντιφατικά συναισθήματα. Θλίψη για όσα χάθηκαν, οργή για όσα επιβλήθηκαν, αμηχανία μπροστά σε όσα αφήσαμε να παγιωθούν. Την ίδια στιγμή, όμως, γεννά και μια βαθύτερη αντίσταση. Την άρνηση να θεωρήσουμε φυσιολογικό αυτό που είναι καθόλα αφύσικο.
Ίσως αυτή να είναι η πιο επικίνδυνη επιτυχία της διαίρεσης. Η συνήθεια. Όταν μια παρανομία διαρκεί μισό αιώνα, κινδυνεύει να μεταμφιεστεί σε πραγματικότητα που δεν αλλάζει. Όταν μια ολόκληρη γενιά γεννιέται και μεγαλώνει με τα οδοφράγματα, η διχοτόμηση παύει σταδιακά να βιώνεται ως τραύμα και αρχίζει να εκλαμβάνεται ως η φυσική τάξη των πραγμάτων. Ακριβώς γι’ αυτό δεν δικαιούμαστε να παραιτηθούμε.
Η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας, η πολιτική και οικονομική εξάρτηση των κατεχομένων από την Άγκυρα, οι ανταγωνισμοί στην Ανατολική Μεσόγειο και η βαθιά δυσπιστία ανάμεσα στις δύο κοινότητες αποτελούν υπαρκτά και σοβαρά εμπόδια. Δεν μπορούν, όμως, να μετατρέπονται σε άλλοθι ακινησίας. Η ειρήνη δεν είναι ρομαντική αυταπάτη ούτε εύκολη επίκληση για τις επετείους. Είναι η πιο δύσκολη μορφή πολιτικού ρεαλισμού.
Η επανένωση της Κύπρου δεν εξαντλείται στην επιστροφή ενός σπιτιού, στην αποκατάσταση μιας περιουσίας ή στην επιλογή του τόπου όπου ο καθένας επιθυμεί να ζήσει. Όλα αυτά παραμένουν ανθρώπινα, νόμιμα και σημαντικά. Ο ορίζοντας, όμως, είναι μεγαλύτερος. Αφορά το είδος της χώρας που θα αφήσουμε πίσω. Συμβιβαζόμαστε με μια πατρίδα που αποδέχθηκε τη διαίρεσή της ως αναπόφευκτη; Ένα ευρωπαϊκό κράτος με ξένο στρατό, νεκρή ζώνη και πολίτες που μεγαλώνουν σε παράλληλες πραγματικότητες; Ή θα μπορέσουμε να πούμε ότι, έστω αργά και με τεράστιο κόστος, αρνηθήκαμε να νομιμοποιήσουμε το συρματόπλεγμα ως σύνορο;
Η ευθύνη αυτή δεν ανήκει μόνο στις ηγεσίες. Είναι συλλογική. Οι ηγεσίες, ασφαλώς, κρίνονται αυστηρότερα, διότι είχαν στα χέρια τους ευκαιρίες που άνοιξαν και έκλεισαν χωρίς αποτέλεσμα. Η αδιαλλαξία της Τουρκίας είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά δεν διαγράφει τις δικές μας παραλείψεις. Την ανεπαρκή προετοιμασία της κοινωνίας, τη δημαγωγική ευκολία, τον φόβο του πολιτικού κόστους και την ψευδαίσθηση ότι η αναβολή μπορεί να λειτουργεί επ’ αόριστον ως στρατηγική.
Ο χρόνος στο Κυπριακό δεν είναι ουδέτερος. Δεν παγώνει τα δεδομένα. Τα μεταβάλλει εις βάρος της επανένωσης. Κάθε αποτυχία αφήνει πίσω της περισσότερα τετελεσμένα, βαθύτερη αποξένωση και λιγότερη πίστη στη δυνατότητα μιας κοινής ζωής. Το σημερινό αδιέξοδο δεν είναι στασιμότητα. Είναι μια αργή, σχεδόν αθόρυβη πορεία προς την οριστική διχοτόμηση.
Γι’ αυτό η λύση δεν μπορεί να αναζητηθεί έξω από το συμφωνημένο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, τις συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί και τις αρχές πάνω στις οποίες θεμελιώνεται η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία δεν είναι ένα σύνθημα που επαναλαμβάνεται από συνήθεια. Είναι η πολιτική οδός που μπορεί να συμφιλιώσει την κοινή πατρίδα με την ασφάλεια, την πολιτική ισότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον αμοιβαίο σεβασμό.
Καμία συμφωνία, ωστόσο, δεν μπορεί να αντέξει αν δεν οικοδομηθεί παράλληλα μια κοινή πολιτική συνείδηση. Χρειαζόμαστε επειγόντως να ξαναδώσουμε ουσιαστικό περιεχόμενο στην κυπριακή ιθαγένεια. Όχι ως διοικητική εγγραφή σε ένα έγγραφο, αλλά ως ζωντανό δεσμό ανάμεσα στους ανθρώπους αυτού του τόπου.
Η κυπριακή ταυτότητα δεν απαιτεί από κανέναν να αποκηρύξει την ελληνικότητα, την τουρκικότητα, τη γλώσσα, τη θρησκεία ή την πολιτισμική του καταγωγή. Δεν μας ζητά να γίνουμε λιγότερο από αυτό που αισθανόμαστε. Μας καλεί να αναγνωρίσουμε ότι είμαστε και κάτι περισσότερο. Πολίτες μιας κοινής χώρας, με ίσο δικαίωμα στην ασφάλεια, την αξιοπρέπεια και το μέλλον της.
Η κυπροκεντρική προσέγγιση είναι η πολιτική ωριμότητα να κοιτάξουμε την Κύπρο ως σύνολο και όχι ως δύο εθνικούς χώρους που έτυχε να συνυπάρχουν στο ίδιο νησί. Είναι η παραδοχή ότι καμία κοινότητα δεν μπορεί να κατανοήσει πραγματικά αυτόν τον τόπο αν γνωρίζει μόνο τον δικό της πόνο και αγνοεί τον φόβο, τις απώλειες και τα τραύματα της άλλης.
Αυτό απαιτεί μια έντιμη αναμέτρηση με το παρελθόν. Όχι για να εξισώσουμε ευθύνες ή να αποσιωπήσουμε την εισβολή και την κατοχή, αλλά για να απελευθερώσουμε την κοινωνία από τους βολικούς μύθους που την κρατούν αιχμάλωτη. Η ιστορική αυτογνωσία δεν είναι αυτοκατηγορία. Είναι προϋπόθεση δημοκρατικής ενηλικίωσης.
Το ίδιο αναγκαία είναι και η έμπρακτη αλληλεγγύη προς τους Τουρκοκύπριους συμπατριώτες μας που αντιστέκονται στην πολιτική, δημογραφική και πολιτισμική αφομοίωση, υπερασπίζονται τον κοσμικό χαρακτήρα της κοινότητάς τους και επιμένουν στην ευρωπαϊκή προοπτική μιας ενωμένης Κύπρου. Η στήριξή τους δεν αποτελεί χειρονομία καλής θέλησης προς την «άλλη πλευρά». Είναι κοινή υπεράσπιση της ίδιας πατρίδας.
Πατριωτισμός δεν είναι να αγαπάμε μόνο το κομμάτι της Κύπρου που μας μοιάζει. Είναι να αρνούμαστε να χαρίσουμε οποιοδήποτε μέρος της στη λήθη, στον εθνικισμό ή στην ξένη επιβολή. Είναι να πιστεύουμε ότι συμπατριώτης μας δεν είναι μόνο εκείνος που μοιράζεται την καταγωγή μας, αλλά κάθε άνθρωπος που αναγνωρίζει την Κύπρο ως κοινό πολιτικό σπίτι και επιθυμεί να ζήσει σε αυτή με ελευθερία, δημοκρατία και αμοιβαίο σεβασμό.
Η δική μας γενιά μπορεί να μην προκάλεσε τη διαίρεση. Θα κριθεί, όμως, για το αν την αποδέχθηκε. Για το αν συμβιβάστηκε με την κατοχή ως μόνιμο καθεστώς ή αν κράτησε ζωντανή την αξίωση μιας άλλης Κύπρου.
Μιας Κύπρου χωρίς κηδεμόνες και συρματοπλέγματα. Χωρίς νικητές και ηττημένους. Μιας πατρίδας που δεν θα ζητά από τα παιδιά της να κληρονομήσουν τους φόβου και τα μίση των προηγούμενων γενεών, αλλά θα τους προσφέρει επιτέλους τη δυνατότητα να δημιουργήσουν τη δική τους κοινή ιστορία. Για να μην γίνει η γραμμή σύνορο.
*Μέλος Τεχνικής Επιτροπής για θέματα Νεολάιας
Πολιτικού Γραμματέα Κυπριακού και Δικοινοτικών Σχέσεων ΝΕΔΗΣΥ
