Υπάρχουν στιγμές που η κρατική ανεπάρκεια παύει να είναι απλώς ανικανότητα. Όταν μια κυβέρνηση γνωρίζει, προειδοποιείται, έχει μπροστά της τη νομοθεσία, τις υποχρεώσεις και τις συνέπειες και παρ’ όλα αυτά επιλέγει να μην ενεργήσει, τότε η αδράνεια αποκτά άλλη διάσταση. Στην περίπτωση των περιοχών Natura 2000, η στάση της διακυβέρνησης Χριστοδουλίδη είναι πλέον πολιτικά εγκληματική.
Η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ιρλανδία, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Το ΔΕΕ έκρινε ότι δεν μπορεί να διενεργηθεί έγκυρη δέουσα εκτίμηση και συνεπώς να αδειοδοτηθεί έργο που επηρεάζει περιοχή Natura 2000, χωρίς να έχουν προηγουμένως καθοριστεί συγκεκριμένοι στόχοι διατήρησης για τη συγκεκριμένη περιοχή. Η απόφαση αγγίζει άμεσα την Κύπρο, αφού για τις περισσότερες περιοχές Natura τέτοιοι στόχοι εξακολουθούν να μην έχουν θεσπιστεί, θέτοντας πλέον υπό σοβαρό νομικό ερώτημα τις σχετικές αδειοδοτήσεις έργων.
Το πρόβλημα, βεβαίως, δεν γεννήθηκε το 2023. Η Κύπρος σέρνει αυτή την περιβαλλοντική ντροπή εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Ελεγκτική Υπηρεσία, οι ευρωπαϊκές προειδοποιήσεις άρχισαν από το 2013, η διαδικασία παράβασης το 2016, ακολούθησαν νέες προειδοποιήσεις το 2021 και αιτιολογημένη γνώμη το 2022.
Αυτό, όμως, δεν αποτελεί άλλοθι για τη σημερινή κυβέρνηση αλλά το αντίθετο.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης ανέλαβε την Προεδρία γνωρίζοντας ότι είχε μπροστά του μια περιβαλλοντική και νομική ωρολογιακή βόμβα. Τον Μάρτιο του 2024, περισσότερο από έναν χρόνο μετά την ανάληψη της εξουσίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε την παραπομπή της Κύπρου στο ΔΕΕ. Τον ίδιο μήνα, η Ελεγκτική Υπηρεσία προειδοποιούσε ξανά για την κωλυσιεργία και κατέγραφε ότι από το 2021 μέχρι το 2024 είχαν ετοιμαστεί μόλις δέκα διατάγματα, από τα οποία τα πέντε κρίθηκαν παντελώς ανεπαρκή από την Κομισιόν. Τον Φεβρουάριο του 2026 καταχωρίστηκε πλέον επίσημα η προσφυγή της επιτροπής κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Τι άλλο ακριβώς έπρεπε να συμβεί για να αντιληφθεί η κυβέρνηση το επείγον;
Δεν μιλάμε για κάποια γραφειοκρατική ιδιοτροπία των Βρυξελλών. Οι στόχοι διατήρησης αποτελούν την καρδιά της προστασίας μιας περιοχής Natura. Καθορίζουν τι ακριβώς προστατεύουμε και βάσει ποιων δεδομένων μπορεί να κριθεί εάν ένας δρόμος, ένα ξενοδοχείο, μια μεγάλη ανάπτυξη ή οποιοδήποτε άλλο έργο απειλεί την ακεραιότητά της.
Χωρίς αυτούς, καλούμαστε ουσιαστικά να αξιολογήσουμε την περιβαλλοντική επίπτωση ενός έργου χωρίς να έχουμε προηγουμένως καθορίσει τι ακριβώς οφείλουμε να διατηρήσουμε. Και τώρα, μετά την απόφαση για την Ιρλανδία, αυτό δεν αποτελεί απλώς περιβαλλοντικό παραλογισμό. Αποτελεί σοβαρό νομικό ζήτημα.
Παράλληλα, η Κύπρος βρίσκεται αντιμέτωπη με ευρωπαϊκή δικαστική διαδικασία και τον κίνδυνο κυρώσεων. Και εάν στο τέλος υπάρξει οικονομικός λογαριασμός, δεν θα τον πληρώσουν οι υπουργοί ή οι κρατικοί αξιωματούχοι που απέτυχαν να κάνουν εγκαίρως τη δουλειά τους. Θα τον πληρώσει, όπως πάντα, ο φορολογούμενος.
Γι’ αυτό και η θέση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν ζητά απλώς επιτάχυνση των διαδικασιών. Ζητά άμεση θέσπιση των απαραίτητων διαταγμάτων για όλες τις περιοχές Natura 2000 και εξέταση και απόδοση ευθυνών στα εμπλεκόμενα στελέχη και πολύ σωστά.
Κάποτε πρέπει να τελειώσει στην Κύπρο αυτή η βολική έννοια της διαχρονικής ευθύνης, μέσα στην οποία τελικά δεν ευθύνεται κανένας. Ναι, υπάρχουν βαρύτατες ευθύνες προηγούμενων κυβερνήσεων, υπάρχουν όμως πλέον και συγκεκριμένες ευθύνες της Κυβέρνησης Χριστοδουλίδη, η οποία είχε μπροστά της τις προειδοποιήσεις, την παραπομπή, τις εκθέσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και περισσότερο από τρία χρόνια εξουσίας για να δράσει.
Και εδώ βρίσκεται το πολιτικά εξοργιστικό.
Την ώρα που η Κύπρος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης, της ερημοποίησης και της απώλειας βιοποικιλότητας, το κράτος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την προστασία της φύσης περίπου ως ενοχλητικό γραφειοκρατικό εμπόδιο στην όποια ανάπτυξη. Ο Ακάμας μάς έδειξε ήδη πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει αυτή η νοοτροπία.
Οι περιοχές Natura δεν είναι οικόπεδα που περιμένουν την επόμενη επένδυση. Δεν είναι αποθέματα γης που θα αξιοποιηθούν όταν παρουσιαστεί ο κατάλληλος επενδυτής. Είναι το ελάχιστο φυσικό κεφάλαιο που αποφασίσαμε ως κοινωνία και ως Ευρωπαϊκή Ένωση ότι οφείλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
Όταν λοιπόν μια κυβέρνηση γνωρίζει επί χρόνια τι οφείλει να κάνει για να τις προστατεύσει και δεν το κάνει, δεν δικαιούται πλέον να επικαλείται ούτε άγνοια ούτε γραφειοκρατία.
Η αμέλεια πριν από την προειδοποίηση μπορεί να χαρακτηριστεί ανικανότητα. Η αμέλεια μετά από τόσες προειδοποιήσεις είναι πολιτική επιλογή. Και όταν αυτή η επιλογή θέτει σε κίνδυνο ό,τι απέμεινε από τη φυσική κληρονομιά αυτού του τόπου, η αδράνεια μετατρέπεται σε εγκληματική συνενοχή.
*Μέλος Κινήματος Οικολόγων
