Όταν οι Ρώσοι στρατιώτες μπήκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Πολωνία και στην ανατολική Γερμανία, έζησαν με όλες τους τις αισθήσεις μιαν απίστευτη εμπειρία κτηνωδίας. Πολλοί απ’ αυτούς, ενώ νόμιζαν ότι τα είχαν δει και ζήσει όλα κατά τη διάρκεια του Β’ ΠΠ, επηρεάστηκαν τόσο βαριά που δεν συνήλθαν ποτέ για το υπόλοιπο της ζωής τους.
Στη δυτική Γερμανία και στην Αυστρία, τα ίδια. Εδώ όμως συνέβη και κάτι άλλο: Ο ιδιόμορφος στρατηγός Πάτον, με την άδεια του Αϊζενχάουερ, έστειλε άπειρα φορτηγά του στρατού στην περιοχή γύρω από το στρατόπεδο Όρντρουφ-Μπούχενβαλντ. Μάζεψαν τους Γερμανούς πολίτες και τους μετέφεραν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Τους «ξενάγησαν» στους χώρους, και τους ζήτησαν να θάψουν τους σκελετωμένους νεκρούς. Τους «υποχρέωσαν» να δουν την πραγματικότητα του ναζισμού κάτω από την επιφάνεια. Για την ακρίβεια, να βιώσουν την έκταση αυτού που ήξεραν ότι συνέβαινε, αλλά Δεν ήθελαν να ξέρουν…
Το νέο μεταδόθηκε με ταχύτητα σε μεγάλο μέρος της Γερμανίας. Μαζί με τον συγκλονισμό όσων Γερμανών το είχαν βιώσει άμεσα.
Σε κάποιο βαθμό, αυτό το περιστατικό συνέβαλε ώστε ο μέσος Γερμανός να αποκηρύξει τη ναζιστική αμαρτία του έθνους του· και για 71 τώρα χρόνια ο ναζισμός να θεωρείται έγκλημα στη χώρα. Ακόμη και το AFD, το ακροδεξιό κόμμα της χώρας που κερδίζει έδαφος σήμερα, δεν τολμά να ταυτιστεί φανερά με το ναζιστικό παρελθόν.
Οι «επουλωμένες» πληγές
Πολλά πρωτεύοντα θηλαστικά έχουν την ιδιότητα να παράγουν στο σάλιο τους αντισηπτικά και «αντιβιοτικά». Ο σκύλος έχει αυτό το χαρακτηριστικό σε μεγάλο βαθμό· γι’ αυτό και γλύφοντας τις πληγές του καταφέρνει συνήθως να τις επουλώνει.
Αυτή η ιδιότητα δεν είναι πάντα ευεργετική: Μερικές φορές η πληγή επουλώνεται μόνο εξωτερικά, ενώ εσωτερικά δημιουργούνται αποστήματα ή ακόμη και καρκινώματα.
Εδώ και πολλές δεκαετίες, εμείς οι Ελληνοκύπριοι είμαστε μια κλασική περίπτωση σκύλου. Μας ενδιαφέρει συχνά μόνο η επιφανειακή επούλωση των τραυμάτων, ενώ αποστρέφουμε το βλέμμα από τα σημάδια ότι τα πράγματα κάτω από το «δέρμα» χειροτερεύουν διαρκώς.
Για παράδειγμα:
• Η Κύπρος μετά το 1974, εκτός των άλλων, έγινε μια χώρα ακραίων ανισοτήτων. Μετά τα μέτρα για να βγουν από τα αντίσκηνα οι πρόσφυγες και να πάνε σε συνοικισμούς, δεν έγινε σχεδόν τίποτε για αντιμετώπιση του προβλήματος· του προσφυγικού αυτού καθεαυτού αλλά και της εργασιακής εκμετάλλευσης, του αθέμιτου πλουτισμού (μεγαλοεργολάβων, ξενοδόχων κλπ.) χάριν της γρήγορης ανάπτυξης, της εκτόξευσης των τιμών της γης και της στέγης, κλπ... Τις τελευταίες δεκαετίες, η ψαλίδα μάλλον ανοίγει παρά να κλείνει. Και τότε και σήμερα, οι αντιδράσεις πολιτικών και πολιτών απέναντι στο φαινόμενο είναι περιορισμένες.
• Με εξαίρεση τα πρώτα χρόνια μετά το 1974 (οπότε και επικράτησε το δόγμα του «μακροχρόνιου»), από τη δεκαετία του 1980 και μετά όλο το πολιτικό σύστημα ήξερε ότι η πάροδος του χρόνου εδραιώνει τη διχοτόμηση. Παρ’ όλα αυτά, το μεγαλύτερο τμήμα του πολιτικού προσωπικού πρόσφερε ωραία και μεγάλα λόγια ως φάρμακο, τα οποία ευχαρίστως γίνονταν αποδεκτά από μεγάλο τμήμα της κοινωνίας.
• Το ίδιο ή ανάλογο σκηνικό και με τα ζητήματα διαπλοκής, διαφθοράς, και λειτουργίας των θεσμών. Παρά τις πιέσεις από την Ε.Ε. τα τελευταία είκοσι χρόνια, το καθεστώς είναι εξαιρετικά ανθεκτικό. Το κυριότερο: Όποτε οι πολίτες έχουν την ευκαιρία να δείξουν μη ανοχή, για παράδειγμα στις εκλογές, στην πλειονότητά τους αποδεικνύουν ότι στην πράξη οι αντιρρήσεις τους είναι εξαιρετικά ασθενείς. Εύκολα – με ένα σύνθημα ή τη φαινομενική «σοβαρότητα» – οι αντιδράσεις κάμπτονται. Το είδαμε και στις τελευταίες βουλευτικές εξάλλου.
Υπευθυνότητα και από τους κάτω
Σήμερα, με τα μέσα πληροφόρησης που έχουμε, δεν χρειαζόμαστε κανένα στρατηγό Πάτον. Μπορούμε να ξέρουμε πολύ καλά την ουσία των γεγονότων και των πραγμάτων, κάτω από το «δέρμα». Το πρόβλημα είναι πόσο θέλουμε να την ξέρουμε και πόσο αντέχουμε να συνδυάζουμε αυτό που ξέρουμε με τα ορθολογικά συμπεράσματα.
Για παράδειγμα, ξέρουμε πολύ καλά ότι ο Ν. Χριστοδουλίδης είναι ο πιο επιφανειακός και ο πιο αναποτελεσματικός Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1960. Όχι μόνο στο Κυπριακό, αλλά και στα θέματα της κατανομής του πλούτου, της ουσιαστικής κοινωνικής πολιτικής, της αξιοκρατίας, του κράτους δικαίου κλπ. Ούτε ένα ουσιαστικό πακέτο μέτρων αντιμετώπισης της ακρίβειας δεν μπορεί να εκπορευτεί από τη διακυβέρνησή του, ούτε μια προεδρική λιμουζίνα δεν μπορεί να αγοραστεί χωρίς να λεχθούν εξωφρενικά ψέματα. Κι όμως, έχει τις περισσότερες πιθανότητες επανεκλογής!
Γιατί άραγε; Οι λόγοι είναι πολλοί. Από το καθεστώς που έχει δημιουργήσει – απλώνοντας ένα δίκτυο δικών του ανθρώπων παντού –, μέχρι την πολιτική ανεντιμότητα μεγάλου τμήματος του πολιτικού προσωπικού· του οποίου σημαντικό μέρος προτιμά την εδραίωση της διχοτόμησης, χωρίς να το λέει, και έχει εμπιστοσύνη στον Ν. Χριστοδουλίδη ότι θα το πετύχει. Αλλά κυρίως επειδή οι ψηφοφόροι, ενώ ξέρουν την αλήθεια, ψάχνουν συνήθως εύκολες και βολικές απαντήσεις.
To παράδειγμα
Το τελευταίο διάστημα ο ΔΗΣΥ βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Τα προβλήματα που ανέκυψαν όμως, δεν έπεσαν από τον ουρανό. Ιδιαίτερα από το 2016-17, το κόμμα αυτό χάνει ραγδαία, κάθε μήνα που περνά, ένα μέρος από την ταυτότητά του. Κυρίως μέσω της σιωπής.
Στο Κυπριακό, ανέχθηκε επί δέκα ολόκληρα χρόνια τη μεγαλύτερη και πιο καλά μελετημένη εξαπάτηση της κοινωνίας. Την ίδια περίοδο, ανέχθηκε με σιωπή τα πιο ακραία και διαρκείας σκάνδαλα της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας. Ανέχθηκε σιωπηλά τη συνωμοσία «αποστασίας» (Αναστασιάδης-Χριστοδουλίδης), αλλά και τα τριάμισι χρόνια καθημερινού κυνισμού της διακυβέρνησης Χριστοδουλίδη. Έτσι, έχασε σχεδόν κάθε λόγο πολιτικής ύπαρξης.
Κι όμως, το 2021 πήρε στις εκλογές 27,8%, και το 2026 σχεδόν το ίδιο ποσοστό. Τι ήταν αρκετό για τους πολίτες για να καλύψει αυτό το τεράστιο φαράγγι; Το φαράγγι της συνειδητής ανοχής και σιωπής στην πολιτική της διχοτόμησης (Αναστασιάδης και τώρα Χριστοδουλίδης), στην απάτη, στα σκάνδαλα, στη διάβρωση των θεσμών και του κράτους δικαίου; Απλώς, ένα επίσημο σύνθημα («Εμείς προστατεύουμε τους θεσμούς»), και ένα ανεπίσημο («Να μην πάρει τα πάνω του το ΑΚΕΛ»).
Αν είναι τόσο εύκολη τελικά η συγκάλυψη του χαοτικού ελλείμματος ανάμεσα στην πολιτική ταυτότητα και στο απόλυτο κενό, μήπως δεν φταίει μόνο ο Αναστασιάδης, ο Αβέρωφ, ή η Αννίτα Δημητρίου;
Εάν οι πολίτες δεν αναγνωρίσουν τον δικό τους ρόλο και τη δική τους ευθύνη, όταν λήξει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο η παρούσα περιπέτεια, τότε ο ΔΗΣΥ «συσπειρωμένος και δυνατός» θα επανέλθει στην εξουσία, χωρίς να χρειαστεί να ανακτήσει μέρος έστω του πολιτικού του κυττάρου· όπως είναι σήμερα και χειρότερος! Είτε με Χριστοδουλίδη, είτε με Αννίτα, είτε με Αβέρωφ. Απλώς και μόνο ως καιροσκοπικός σχηματισμός εξουσίας, όπως τα ελληνικά πελατειακά κόμματα των τελών του 19ου αιώνα.
Αυτό, με ευθύνη και εμάς των πολιτών.
Μέχρι που η πραγματικότητα να μας υποχρεώσει να μαζεύουμε και να θάβουμε εμείς οι ίδιοι τα «πτώματα»…
Το Καλάθι
• …με τις αναρτήσεις (1): Αυτή η ιστορία με την έρευνα εναντίον 27 προσώπων για αναρτήσεις στο διαδίκτυο το Σαββατοκύριακο των εκλογών αναδεικνύει όλες τις αντιφάσεις και τα κενά μας. Από την αυθαίρετη ερμηνεία ενός αναχρονιστικού νόμου και την αυθαίρετη «προσαρμογή του» στην εποχή των ΜΚΔ, μέχρι το σύνηθες σύμπτωμα των υπηρεσιών του κράτους (του τύπου «δουλειά δεν είχε ο διάβολος…»).
• …με τις αναρτήσεις (2): Αν τα υπουργεία Εσωτερικών και Δικαιοσύνης, και η Γενική Εισαγγελία, ήθελαν να παραδειγματίσουν για το μέλλον, μια προειδοποιητική επιστολή στους 27 και μια ανάλογη γενική ανακοίνωση, θα ήταν αρκετά. Αλλά οι δομές και οι υπηρεσίες του κράτους μας εξαντλούν τη δημιουργική φαντασία και την ευελιξία τους μόνο όταν έχουν να κάνουν με τους πολύ επώνυμους.
• …με τις αναρτήσεις (3): Γενικά, οι αναρτήσεις στα ΜΚΔ είχαν την τιμητική τους αυτή την περίοδο. Από εκείνες του ίδιου του Αβέρωφ Νεοφύτου, μέχρι όσες σχολίαζαν τα λεχθέντα του. Πολλές και με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αρκετές ήταν αξιόλογες και συνέβαλαν σημαντικά στον δημόσιο διάλογο και στην κριτική του πολιτικού και κομματικού συστήματος. Ακόμη και μέσω του χιούμορ. Άλλες πάλι, όσο κι αν διακρίνονταν από σοβαροφάνεια, έκρυβαν και ένα βαθμό υποκρισίας. Π.χ. δήθεν έκπληξη, για πράγματα με «παράδοση» δεκαετιών στην Κύπρο. Βέβαια, και αυτές έχουν εν τέλει την αξία τους: Προειδοποιούν όλους μας πως πλέον το τι κάνει κάποιος, τι λέει, και πώς, έχουν μεγάλη πιθανότητα να γίνουν αντικείμενο δημόσιου διαλόγου.
