Θα συνεχίσω και σήμερα μέσα στο πνεύμα την ημερών. Από βδομάδας μπαίνουμε στο πνεύμα της καθημερινότητας...
Η εγκύκλιος Αρχιεπισκόπου
Όμως θα πω δυο λόγια για την εγκύκλιο του Αρχιεπισκόπου Γεώργιου που διαβάστηκε στις εκκλησίες την ημέρα των Χριστουγέννων. Με πήρε, λοιπόν, το απόγευμα τις ίδιας μέρας ένας φίλος για να μου ευχηθεί τα χρόνια πολλά με την ευκαιρία και της ονομαστικής μου γιορτής. Πάσχει εδώ και καιρό από καρκίνο και με παράπονο μου λέει, μετά τις καθιερωμένες ευχές, «περίμενα να ακούσω κάποια λόγια που να μου δώσουν χαρά και ελπίδα και έφυγα από την εκκλησία χαμένος». Του λέω κι εγώ έφυγα θυμωμένος, αλλά τι να κάνουμε, έτσι είναι τα ανθρώπινα.
Χαμένος στη ζωή
Άλλωστε, του λέω, στη ζωή του κάθε ανθρώπου έρχονται στιγμές που θα νιώσει χαμένος. Είναι το χρήμα, η καλοπέραση, η μαλθακότητα που φέρνει η καλή ζωή που πολύ συχνά σε κάνουν να ξεχνιέσαι. Όταν όμως τα πράγματα αρχίσουν να ζορίζουν, όταν γύρω σου αρχίσει να απλώνεται βαθύ σκοτάδι, τότε είναι πιθανόν να νιώσεις ότι χάνεσαι. Είναι πιθανόν να νιώσεις την απελπισία. Για τις φορές αυτές, λοιπόν, δύο τινά να έχεις κατά νου αγαπητέ αναγνώστη. Κι αυτά που λέω δεν τα διάβασα, δεν τα διδάχθηκα στα πανεπιστήμια. Τα βίωσα.
Ψάξε και ψάξε
Πρώτον. Ψάξε να βρεις τις ρίζες σου. Ποιος είσαι. Από πού έρχεται. Ψάξε στις καλές τις παιδικές σου αναμνήσεις. Όσες δυσκολίες και να συνάντησες στα χρόνια εκείνα κάπου υπάρχει ένα φιλί από τη μάνα σου που ήταν πιο γλυκό και από το καλύτερο μέλι του κόσμου. Κάπου υπάρχει ένα χάδι από τη γιαγιά σου απαλό σαν πούπουλο και ή ένα μπράβο από τον παππού σου που σε ‘κανε να νιώσεις σαν βασιλόπουλο. Ψάξε στα όσα άξιζαν στη μέχρι τώρα ζωή σου. Ψάξε για τους ανθρώπους που σε δίδαξαν, που έμαθαν με το παράδειγμά τους. Ψάξε για τις θυσίες, για τα ιδανικά, ψάξε για τους αγώνες των προγόνων σου. Τους μακρινούς και τους πρόσφατους. Ψάξε για την πατρίδα σου. Ψάξε για την παράδοση και για την παρακαταθήκη που κάποιοι σου έχουνε αφήσει. Ψάξε για τον σκοπό της ζωής σου. Ψάξε για την πορεία και για τον προορισμό σου. Ψάξε για τον Θεό. Αν ποτέ νιώσεις χαμένος, ψάξε. Και τότε, θα πάψεις πια χαμένος να είσαι. Στο ψάξιμό σου για τον Θεό μη παρασυρθείς από τις απρέπειες πολλών από αυτών που παρουσιάζονται ως εκπρόσωποί Του πάνω στη γη.
Οι εκπρόσωποι του Θεού
Γι’ αυτούς τους εκπροσώπους θα σου μεταφέρω τις απόψεις ενός διαπρεπή καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενός σπουδαίου Δασκάλου (με κεφαλαίο το αρχικό ψηφίο, το Δ, σύμφωνα με πολλούς φοιτητές του) του Αλέξανδρου Τσιριντάνη. Δεν ήταν θεολόγος αλλά δικηγόρος και καθηγητής του Εμπορικού Δικαίου. Σε επιλόγους, λοιπόν, αρκετών βιβλίων του έβγαζε τον καημό της καρδιάς του γράφοντας: «Περί της Εκκλησίας δεν ωμίλησα. Όχι επειδή με απέλιπεν το θάρρος, αλλά επειδή με απέλιπεν η ελπίς...». Παρά ταύτα, σου λέω χωρίς ίχνος υπερβολής ότι μέσα στον κατ' εξοχήν δύσκολο αυτό χώρο ευτύχησα να δεχθώ τη θεία αύρα της ευλογίας αληθινά αγίων και καταξιωμένων ιεραρχών και άλλων κληρικών. Αισθάνομαι ότι θα ήμουν αγνώμων αν έκλεινα το σύντομο τούτο σημείωμα χωρίς να κάνω αναφορά στην ανάταση του νου και της καρδιάς μου, μέσα στο φως της αγάπης του Χριστού, όπως αυτή την αγάπη, με ανυπόκριτη φλόγα, καλλιεργούν και μεταλαμπαδεύουν οι κληρικοί που ανέφερα πιο πάνω. Ένας από τους κληρικούς αυτούς, που η αληθινή ταπεινότητά του δεν μου επιτρέπει να αναφερθώ στο όνομά του – το είχα αναφέρει σε παλαιότερή μου ανάρτηση και με μάλωσε – με το παράδειγμά του διδάσκει: Να μισείς την αμαρτία, όχι όμως τον αμαρτωλό. Να τα βάζεις με την αδικία, προσπάθησε όμως να μην κρατάς κακία για τον άνθρωπο που την έχει διαπράξει. Να εχθρεύεσαι το λάθος, το σφάλμα, το παράπτωμα, μη θυμώνεις όμως με αυτόν που έχει πέσει. Γιατί και αυτός ο άνθρωπος, ό,τι και αν έχει κάνει, μεγάλο ή φοβερό, δεν παύει άνθρωπος ταλαίπωρος να είναι. Δεν σου λέω να γίνεις έρμαιο. Αντιθέτως. Την αδικία, το λάθος, το σφάλμα, μην σταματήσεις ποτέ να πολεμάς. Προσπάθησε όμως τον άδικο τον άνθρωπο να τον συγχωρείς ή τουλάχιστον να μην αφήνεις να φωλιάζει μέσα σου οργή γι’ αυτόν.
Εσύ τα καταφέρνεις;
Θα μου πουν πολλοί αναγνώστες, «καλά σου τα είπε, πόσο εύκολο είναι όμως αυτό; Εσύ τα καταφέρνεις;». Όχι, δεν είναι εύκολο. Και όχι, δεν τα καταφέρνω. Γι’ αυτό στο τέλος καταλήγω να παιδεύομαι διπλά. Και από την αδικία και από τον θυμό που κρατάω μέσα μου. Αλλά συνεχίζω να προσπαθώ. Θεωρώ προϋπόθεση για όλους μας, ώστε να ζήσουμε όσο μπορούμε καλύτερα τη ζωή μας, την αυτογνωσία, την κατανόηση του εαυτού μας, των αναγκών μας, των δυνατοτήτων και των αδυναμιών μας, να καταλάβουμε ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε, πού και πώς θέλουμε να πάμε. Αναμφισβήτητα, στον πολύπλοκο, χαοτικό και αβέβαιο κόσμο που ζούμε δεν γνωρίζουμε εκ των προτέρων τα αποτελέσματα των επιλογών μας.
Διαχρονικές αξίες
Εξίσου αναγκαία προϋπόθεση θεωρώ την ύπαρξη μιας σταθεράς, ή καλύτερα, μιας πυξίδας για να πορευτούμε τη διαδρομή που εμείς θέλουμε: έναν πυρήνα διαχρονικών αξιών ικανών να καθοδηγήσουν τη σκέψη και συμπεριφορά, τις επιλογές και τις πράξεις μας. Αυτές οι αξίες πρέπει να είναι σαφείς. Αν υπάρχει σύγχυση ως προς αυτές, μόνο κατά τύχη δεν θα μετανιώσουμε για τις επιλογές μας που κάνουμε. Οι αξίες, βεβαίως, είναι προσωπικό ζήτημα του καθενός μας. Όμως, αν θέλουμε να πορευτούμε σε μια κοινωνία ανθρώπινη και πολιτισμένη, βασικές αξίες για όλους, πιστεύω, είναι η ακεραιότητα, η ελευθερία, ο σεβασμός των δικαιωμάτων του άλλου, η δικαιοσύνη, η διάθεση για συνεργασία, η αγάπη, η συμπόνια και αλληλεγγύη. Αξίες που με μεγάλη μου λύπη βλέπω να λείπουν από τις εγκυκλίους του Αρχιεπισκόπου.
