Η επιστροφή της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, βρίσκει την Κύπρο σε μια περίοδο έντονης πολιτικής κινητικότητας αλλά και βαθιάς θεσμικής κόπωσης. Η Ολγκίν θα συναντήσει τις επόμενες ημέρες τους δύο ηγέτες, με στόχο να διαπιστώσει κατά πόσον υπάρχει έδαφος για συνέχιση της διαδικασίας που ξεκίνησε μετά τη Γενεύη και αν μπορούν να παραχθούν αποτελέσματα, τόσο στην ουσία του Κυπριακού όσο και στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Θα βρεθεί, όμως, ενώπιον μιας πραγματικότητας που απέχει σημαντικά από το αισιόδοξο αφήγημα που καλλιεργείται από την ελληνοκυπριακή πλευρά.
Ο Πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, αφιέρωσε σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στο παρασκήνιο των βουλευτικών εκλογών, επιχειρώντας να διαμορφώσει ένα προγεφύρωμα για τις προεδρικές του 2028. Η λογική ήταν απλή: δημιουργία ενός πολιτικού χώρου στήριξης με γερά κομματικά υποστυλώματα, ώστε να διασφαλιστεί η παρουσία του ανάμεσα στους βασικούς διεκδικητές της επόμενης προεδρίας.
Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν επιβεβαίωσαν τους σχεδιασμούς. Εκτός του ότι ΕΔΕΚ και ΔΗΠΑ δεν μπήκαν στη Βουλή, η αποτυχία εκλογής του Νικόλα Παπαδόπουλου στην προεδρία της Βουλής αποτέλεσε σημαντικό πλήγμα για ένα ευρύτερο σενάριο πολιτικών συγκλίσεων. Αντίθετα, η επανεκλογή της Αννίτας Δημητρίου στο δεύτερο τη τάξει πολιτειακό αξίωμα, προσφέρει στην πρόεδρο του ΔΗΣΥ ισχυρό πολιτικό έρεισμα και της επιτρέπει να διεκδικήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση των συσχετισμών μέχρι το 2028.
Δεν είναι τυχαίο ότι αμέσως μετά τις εκλογές ο Νίκος Αναστασιάδης ανέλαβε δημόσια δράση για να υποστηρίξει το σενάριο συνεργασίας ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ. Η παρέμβασή του στον ΑΝΤ1, στις 27 Μαΐου, ήταν αποκαλυπτική. Υπενθύμισε ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης «προέρχεται από τα σπλάχνα του Δημοκρατικού Συναγερμού» και ότι η πολιτική του φιλοσοφία δεν διαφέρει από εκείνην του κόμματος, καλώντας παράλληλα σε υπέρβαση πικριών και προσωπικών φιλοδοξιών ενόψει των εκλογών του 2028. Η δε κοινή παρουσία των δύο στον τελικό του κυπέλλου δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί πολιτικά ουδέτερη. Την ίδια στιγμή, η δημόσια ζωή καταναλώνεται σε υποθέσεις που αντί να ενισχύουν την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς, την αποδυναμώνουν. Η συνέντευξη Τύπου της ηγεσίας της Αστυνομίας για την υπόθεση «Σάντη» εξελίχθηκε σε μιαν παράδοξη προσπάθεια αποκατάστασης αξιοπιστίας, η οποία άφησε περισσότερα ερωτήματα απ' όσα απάντησε. Παρουσιάστηκε ως κατάρριψη ισχυρισμών που κυριάρχησαν επί εβδομάδες στη δημόσια σφαίρα, ενώ παράλληλα ανακοινώθηκε διερεύνηση ενδεχόμενων ποινικών αδικημάτων εναντίον προσώπων που εμπλέκονται στη δημιουργία και διάδοση του επίμαχου υλικού.
Όμως, η εικόνα δεν μπορεί να αποκοπεί από το ευρύτερο ιστορικό. Υποθέσεις που εξέθεσαν διεθνώς την Κυπριακή Δημοκρατία, όπως η διαρροή πληροφοριών της Interpol Σερβίας, το 2016, σχετικά με συμβόλαιο θανάτου, ουδέποτε οδήγησαν σε ανάλογη λογοδοσία. Η κοινωνία έχει πλέον συσσωρεύσει μιαν αίσθηση επιλεκτικής ευαισθησίας απέναντι στη διαφθορά και στις θεσμικές παθογένειες. Παράλληλα, η χώρα εξακολουθεί να πληρώνει το κόστος διαδοχικών πολιτικών αποτυχιών: τα χρυσά διαβατήρια, το φιάσκο του τερματικού στο Βασιλικό, το Videogate, το κόστος των ρύπων, η ενεργειακή ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, το υδατικό πρόβλημα, τα κόκκινα δάνεια και οι καθυστερήσεις σε μεγάλα έργα, συνθέτουν μιαν εικόνα διακυβέρνησης που δυσκολεύεται να πείσει ότι διαθέτει σαφή στρατηγική.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εξακολουθεί να μιλά για «παράθυρο ευκαιρίας» στο Κυπριακό, συνδέοντάς το με την ολοκλήρωση της θητείας του Αντόνιο Γκουτέρες, στο τέλος του χρόνου. Πρόκειται, όμως, για μια αισιοδοξία που δεν φαίνεται να συμμερίζονται ούτε οι Τουρκοκύπριοι συνομιλητές του.
Ο Ταχσίν Ερτουγρούλογλου απέρριψε ευθέως την προσπάθεια δημιουργίας χρονοδιαγραμμάτων, χαρακτηρίζοντάς την άνευ νοήματος για την τουρκοκυπριακή πλευρά. Ο Τουφάν Ερχιουρμάν εμφανίζεται πιο μετριοπαθής, αλλά εξίσου προσγειωμένος: μιλά για διαδικασία «βήμα προς βήμα», αρχίζοντας από πρακτικές λύσεις στη Λευκωσία και όχι από μεγάλες εξαγγελίες περί επικείμενων πολυμερών διασκέψεων.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία του προβλήματος.
Η καλύτερη απόδειξη του ελλείμματος εμπιστοσύνης είναι το ζήτημα των οδοφραγμάτων. Δύο χρόνια μετά τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν ενώπιον του Γενικού Γραμματέα, ούτε τρία νέα σημεία διέλευσης δεν κατέστη δυνατό να ανοίξουν. Η συζήτηση εγκλωβίστηκε στη θεωρία της «αμοιβαιότητας» από τη μια πλευρά, και στην αδυναμία παραγωγής πρακτικών λύσεων από την άλλη.
Κι όμως, όλοι γνωρίζουν ότι τα οδοφράγματα ωφελούν και τις δύο κοινότητες. Διευκολύνουν την επαφή των πολιτών, ενισχύουν τη συνεργασία, στηρίζουν το έργο των τεχνικών επιτροπών και διατηρούν ανοικτή μια στοιχειώδη κουλτούρα συνεννόησης. Ως μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης αποτελούν, ίσως, το πιο απτό τεστ πολιτικής βούλησης.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνει τη θητεία του στο τέλος του χρόνου. Είναι απολύτως λογικό να επιθυμεί να αφήσει μια παρακαταθήκη στο Κυπριακό. Άλλωστε, σχεδόν όλοι οι Γενικοί Γραμματείς των τελευταίων δεκαετιών αφιέρωσαν χρόνο και πολιτικό κεφάλαιο στο πρόβλημα της Κύπρου.
Το ερώτημα όμως παραμένει αμείλικτο. Ο ίδιος ο Γκουτέρες κατέθεσε το 2017 ένα συγκεκριμένο πλαίσιο έξι σημείων, το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας και θα μπορούσε να αποτελέσει βάση επίλυσης. Σήμερα ακούμε ξανά για «παράθυρα ευκαιρίας». Μόνο που ένα παράθυρο αποκτά νόημα όταν υπάρχει οικοδομή πάνω στην οποία μπορεί να τοποθετηθεί.
Και όταν ούτε ένα νέο οδόφραγμα δεν μπορεί να ανοίξει, είναι δύσκολο να πειστεί κανείς ότι υπάρχουν οι πολιτικές προϋποθέσεις για το μεγάλο βήμα.
