Η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων δεν πρέπει να εξαντληθεί στον τερματισμό της συσσώρευσης νέου χρέους από το κράτος. Αυτό είναι αναγκαίο, αλλά δεν αρκεί. Το πραγματικό διακύβευμα είναι ο τρόπος λειτουργίας, η αρχιτεκτονική της διοίκησης και η θεσμική θωράκιση του Ταμείου, ώστε τα κεφάλαιά του να υπηρετούν αποκλειστικά τον σκοπό για τον οποίο υπάρχουν, δηλαδή την ασφάλεια των σημερινών και μελλοντικών συνταξιούχων.
Αν το ΤΚΑ λειτουργεί με λογική κρατικού παραρτήματος, τότε η μεταρρύθμιση θα είναι περισσότερο λογιστική παρά ουσιαστική. Η εμπειρία δεκαετιών έδειξε ότι όταν ένα ταμείο κοινωνικής ασφάλισης αντιμετωπίζεται ως εύκολη δεξαμενή χρηματοδότησης του κράτους, το τίμημα μεταφέρεται στις επόμενες γενιές. Γι’ αυτό και η διακοπή της παραγωγής νέου χρέους πρέπει να ιδωθεί ως πρώτο βήμα, όχι ως μεταρρύθμιση από μόνη της.
Χρειάζεται διοίκηση ανεξάρτητη, με επαγγελματικά κριτήρια και σαφείς κανόνες λειτουργίας, όπως προβλέπουν τα διεθνή πρότυπα για μεγάλα ασφαλιστικά και επενδυτικά ταμεία. Η ανεξαρτησία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση αξιοπιστίας, διαφάνειας και αποδοτικότητας. Το Ταμείο δεν μπορεί να διοικείται με πολιτικές σκοπιμότητες ή με βραχυπρόθεσμες ανάγκες του εκάστοτε υπουργείου.
Βεβαίως, ένα εποπτικό συμβούλιο είναι απαραίτητο. Όχι όμως ως όργανο που θα αποφασίζει για την καθημερινή διαχείριση, αλλά ως μηχανισμός ελέγχου, λογοδοσίας και αξιολόγησης. Θα πρέπει να παρακολουθεί αν τηρούνται οι κανόνες, αν οι επενδυτικές επιλογές είναι συνετές και αν η στρατηγική εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.
Η οργάνωση που χρειάζεται το ΤΚΑ πρέπει να θυμίζει, σε φιλοσοφία και θεσμική συγκρότηση, τα επιτυχημένα ταμεία του εξωτερικού, όπως το κρατικό ταμείο επενδύσεων της Νορβηγίας. Το νορβηγικό κρατικό επενδυτικό ταμείο θεωρείται διεθνώς πρότυπο για τη διαχείριση δημόσιου πλούτου, επειδή λειτουργεί με αυστηρούς κανόνες ανεξαρτησίας, διαφάνειας και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Δεν αντιμετωπίζεται ως εργαλείο για την κάλυψη πρόσκαιρων δημοσιονομικών αναγκών, αλλά ως θεσμός που προστατεύει και πολλαπλασιάζει τα έσοδα για τις επόμενες γενιές. Η διοίκησή του βασίζεται σε επαγγελματικά κριτήρια, ενώ η πολιτεία ασκεί εποπτεία χωρίς να παρεμβαίνει στην καθημερινή διαχείριση, κάτι που ενισχύει την αξιοπιστία του και περιορίζει τον κίνδυνο πολιτικών πιέσεων.
Αν δεν υπάρξει ανεξάρτητη διοίκηση και λειτουργία και στο ΤΚΑ, τότε η μεταρρύθμιση θα παραμείνει μισή. Και στην περίπτωση αυτή, ίσως πράγματι να είναι προτιμότερο να μείνει η κατάσταση ως έχει, παρά να βαφτιστεί μεταρρύθμιση κάτι που δεν αλλάζει την ουσία.
