Από ναζιστικούς χαιρετισμούς σε σχολεία μέχρι την εμφάνιση ακροδεξιών συμβόλων μέσα σε σχολικές μονάδες, οι ίδιοι οι μαθητές καταγράφουν μια πραγματικότητα που προκαλεί έντονη ανησυχία. Δεν πρόκειται, όπως επισημαίνουν, για μεμονωμένα περιστατικά ή απλές εκφράσεις παραβατικότητας, αλλά για ενδείξεις μιας πιο σκοτεινής τάσης που φαίνεται να εδραιώνεται στο σχολικό περιβάλλον. Μέσα από την έκθεση της 8ης Βουλής των Νέων Αντιπροσώπων, οι νέοι βουλευτές μιλούν ανοιχτά για την εμφάνιση ακραίων ιδεολογικών συμπεριφορών, στέλνοντας το μήνυμα ότι το φαινόμενο δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως περιθωριακό, αλλά ως μέρος της σχολικής, και όχι μόνο, πραγματικότητας.
Η ανησυχία αυτή δεν είναι θεωρητική. Στην έκθεσή τους οι νέοι βουλευτές κάνουν αναφορές σε συγκεκριμένα περιστατικά, τα οποία είδαν το φως της δημοσιότητας και τα οποία, κατά την εκτίμησή τους, καταδεικνύουν την παρουσία τέτοιων συμπεριφορών εντός των σχολείων. Ανάμεσα σε αυτά, καταγράφεται το περιστατικό με ναζιστικούς χαιρετισμούς σε σχολείο της επαρχίας Αμμοχώστου τον Απρίλιο του 2025. «Τα παραδείγματα αυτά αποτελούν ενδείξεις ότι μέσα στο σχολικό περιβάλλον εμφανίζονται πλέον μορφές παραβατικότητας με καθαρό ιδεολογικό φορτίο» επισημαίνει η έκθεση.
Πέρα από μεμονωμένα
Οι μαθητές επιμένουν ότι τέτοιου είδους συμπεριφορές δεν εμφανίζονται σε κενό. Τις εντάσσουν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ενδοσχολικής βίας και παραβατικότητας, το οποίο, όπως σημειώνουν, έχει απασχολήσει έντονα την εκπαιδευτική κοινότητα τα τελευταία χρόνια. Στην ίδια έκθεση γίνεται αναφορά σε εκφοβισμό, κυβερνοεκφοβισμό και διαδικτυακή βία, φαινόμενα που συντηρούν ένα περιβάλλον επιθετικότητας, ατιμωρησίας και έντασης μέσα στη σχολική καθημερινότητα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι ακραίες ιδεολογικές εκφράσεις δεν εμφανίζονται ως κάτι ξένο προς το πρόβλημα, αλλά ως πιθανή προέκταση ενός κλίματος που έχει ήδη νομιμοποιήσει τη βία, τον αποκλεισμό και την επιθετική στάση απέναντι στον «άλλο».
Η έκθεση δεν περιγράφει μια αυτοματοποιημένη μετάβαση από το bullying στον εξτρεμισμό. Η σύνδεση όμως που επιχειρούν οι νέοι βουλευτές είναι σαφής. Σημειώνουν ότι όταν το σχολείο αποτυγχάνει να καλλιεργήσει επαρκώς τον σεβασμό, την ενσυναίσθηση και τη δημοκρατική κουλτούρα, τότε αφήνει κενό. Και αυτό το κενό μπορεί να καλυφθεί από απλουστευτικές, επιθετικές ή ακραίες αφηγήσεις, που βρίσκουν χώρο είτε μέσα από τις παρέες είτε μέσα από το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα.
Έλλειψη δημοκρατικής παιδείας
Το πιο ηχηρό στοιχείο της έκθεσης δεν είναι απλώς η καταγραφή των περιστατικών, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι ίδιοι οι νέοι τα ερμηνεύουν. Όπως αναφέρουν, περιστατικά όπως οι ναζιστικοί χαιρετισμοί «καταδεικνύουν την ύπαρξη ελλιπούς δημοκρατικής παιδείας και ελλιπούς καλλιέργειας σεβασμού προς τη διαφορετικότητα». Στο ίδιο σημείο, μιλούν και για «βαθύτερα κοινωνικά φαινόμενα παθογένειας», δείχνοντας ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο σχολείο, αλλά αντανακλά ευρύτερες τάσεις μέσα στην κοινωνία. Με αυτή τη διατύπωση, οι μαθητές δεν περιγράφουν μόνο μια εκπαιδευτική αστοχία, αλλά ένα ευρύτερο έλλειμμα πολιτικής και κοινωνικής αγωγής.
Η ανάγνωση αυτή εξηγεί και γιατί το ζήτημα δεν εξαντλείται στην πειθαρχική διαχείριση τέτοιων επεισοδίων. Οι νέοι βουλευτές λένε ότι η αντιμετώπιση δεν μπορεί να αρχίζει και να τελειώνει στην καταγγελία ενός περιστατικού ή στην τιμωρία των εμπλεκομένων. Αντιθέτως, απαιτείται βαθύτερη παρέμβαση στον τρόπο με τον οποίο το σχολείο διδάσκει τη δημοκρατία, τη συνύπαρξη, τη συμμετοχή και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα.
Επανένταξη της Πολιτικής Αγωγής
Ακριβώς γι’ αυτό, κεντρική θέση στις προτάσεις τους καταλαμβάνει η επανένταξη της Πολιτικής Αγωγής ως αυτόνομου μαθήματος στο σχολικό πρόγραμμα. Η έκθεση θυμίζει ότι το μάθημα αφαιρέθηκε από το επίσημο διδακτικό ωρολόγιο πρόγραμμα την ακαδημαϊκή χρονιά 2015-2016 και από αυτοτελές μάθημα κατέληξε να προσφέρεται ως «συμπλήρωμα» στο πλαίσιο άλλων μαθημάτων. Οι λόγοι που είχαν επισήμως δοθεί, σύμφωνα με την έκθεση, ήταν ότι η Πολιτική Αγωγή δεν θα έπρεπε να είναι ξεχωριστό μάθημα, αλλά βίωμα και στάση ζωής που καλλιεργείται οριζόντια μέσα από όλα τα μαθήματα και τη σχολική κουλτούρα, με έννοιες όπως ο πολίτης και η δημοκρατία να ενσωματώνονται σε δραστηριότητες όπως τα μαθητικά συμβούλια και ο εθελοντισμός. Οι νέοι βουλευτές, ωστόσο, θεωρούν ότι αυτή η λογική δεν απέδωσε όσο χρειαζόταν.
Στο κείμενο σημειώνουν ότι η επανένταξη της Πολιτικής Αγωγής είναι «επιτακτικής ανάγκης», ακριβώς γιατί μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ενημέρωσης και εκμάθησης για τη λειτουργία των θεσμών, την καλλιέργεια δημοκρατικής συνείδησης και υπευθυνότητας, αλλά και για την προώθηση υγιούς διαλόγου και κατανόησης αντίθετων απόψεων με σεβασμό. Μάλιστα, τονίζουν ότι η ανάγκη αυτή είναι άμεση για τη σχολική κοινότητα, επειδή το σχολείο είναι το πρώτο κοινωνικό σύνολο στο οποίο εντάσσεται ένα άτομο.
Οι εισηγήσεις προς το Υπουργείο Παιδείας δεν σταματούν εκεί. Η έκθεση ζητά επίσης θεσμοθέτηση διαδικασίας γραπτού αναστοχασμού ως επιπρόσθετη μορφή συνέπειας και ανάληψης ευθύνης για περιστατικά ενδοσχολικής βίας, υποχρεωτικό σχολικό πρόγραμμα διαπολιτισμικής συμπερίληψης και βιωματικής εκπαίδευσης, αξιολόγηση των εκπαιδευτικών μέσω του νέου συστήματος αξιολόγησης, αλλά και ενίσχυση της κατάρτισης, της δια βίου μάθησης και της καινοτομίας στη διδασκαλία.
