«Είμαστε όλοι ηλίθιοι», είπε, όταν γνωριστήκαμε με ένα συμπαθητικό νεαρό ζευγάρι με το οποίο συναντήθηκα σε αγορά στον νότο. Σωστά. Είμαστε ηλίθιοι. Όμως, όχι όπως ο «Ηλίθιος» του Ντοστογιέφσκι. Ο ηλίθιος Μίσκιν είναι γεμάτος καλοσύνη. Όπως ο Χριστός. Άτομο που όταν τον χαστουκίσουν στο ένα μάγουλο δεν απαντά στον απέναντί του και λέει «θα ντρέπεστε πολύ γι’ αυτή την ενέργειά σας». Γεμάτος ειλικρίνεια. Ένας άνθρωπος που δεν ντρέπεται για τις ανθρώπινες αδυναμίες του, δεν διστάζει να τις αναφέρει αυτό ακόμα και σε άτομα τα οποία δεν γνωρίζει και είναι όπως φαίνεται. Δεν τον αποκάλεσε άδικα ηλίθιο ο Ντοστογιέφσκι. Τέτοιοι άνθρωποι καταπιέζονται πολύ εύκολα στην κοινωνία. Γίνονται αντικείμενο χλευασμού. Όλοι θεωρούν ανοησία να είναι κανείς τόσο έντιμος, τόσο τίμιος και τόσο ελεήμονας. Δεν ξέρει να λέει ψέματα. Δεν μιλάει πίσω από κανέναν. Δεν κάνει πονηριές για τα δικά του συμφέροντα. Δεν κερδίζει παράνομα. Δεν κλέβει, δεν υπεξαιρεί. Δεν έχει σχέση με το μίσος, την εχθρότητα και την εκδίκηση. Ήταν ηλίθιος ο Χριστός;
Μια μέρα καθώς βγαίναμε από ένα εστιατόριο με έναν στενό μου φίλο στην Πλατεία Πούσκιν στη Μόσχα, βρήκαμε στο έδαφος ένα πολύ φουσκωμένο πορτοφόλι. Η πλατεία είχε πολύ κόσμο. Κοιτάξαμε γύρω μας αν υπήρχε κάποιος, ο οποίος έψαχνε κάτι που έχασε. Δεν υπήρχε. Ανοίξαμε το πορτοφόλι και κοιτάξαμε. Μέσα σε αυτό υπήρχαν περίπου χίλια δολάρια και μερικές εκατοντάδες ελβετικές κορώνες. Ταυτότητες. Πιστωτικές κάρτες. Αεροπορικό εισιτήριο. Φαινόταν ότι ανήκε σε έναν αλλοδαπό Ελβετό. Αποτραβηχτήκαμε σε μια γωνιά και περιμέναμε. Μέχρι να συναντήσουμε εκεί εκείνο τον άνθρωπο. Ύστερα αντιληφθήκαμε ότι ένας άνδρας έψαχνε κάτι πανικόβλητος μέσα στο αυτοκίνητό του. Τον πλησιάσαμε και του δείξαμε το πορτοφόλι. «Σίγουρα αυτό ψάχνετε», του είπαμε. Χάρηκε πολύ ο άνδρας. Πέταξε από χαρά. Σε όποιον διηγηθήκαμε αυτό το γεγονός αργότερα, μας αποκάλεσε ηλίθιους. Είμαστε ηλίθιοι;
«Είμαστε πολύ ηλίθιοι», έλεγε το ζευγάρι στην αγορά. «Ναι, είμαστε όλοι πολύ ηλίθιοι», τους απάντησα και εγώ. Είμαστε ηλίθιοι επειδή δεν καταφέραμε να ζήσουμε αδελφικά σε αυτό το ωραίο νησί. Είμαστε ηλίθιοι επειδή συρθήκαμε στα τυφλά πίσω από μερικούς φανατικούς. Είμαστε ηλίθιοι επειδή πήγαμε πολλές φορές στην κάλπη και ψηφίσαμε εκείνους που είναι ολοφάνερο ότι μας κλέβουν, μας ληστεύουν και δεν σκέφτονται κανέναν άλλο εκτός από τον εαυτό τους. Πιστεύουμε πιο πολύ στα ψέματα παρά στις αλήθειες; Είναι και αυτό μια ηλιθιότητα. Είμαστε ηλίθιοι επειδή χειροκροτούμε εκείνους που κάνουν τη σημαία κάλυμμα στις ποταπότητές τους. Είμαστε ηλίθιοι όχι επειδή δεν γυρίζουμε το άλλο μάγουλο όταν μας χαστουκίζουν στο ένα μάγουλο, αλλά επειδή δεν ξέρουμε ότι είναι ηλίθιοι εκείνοι που μας χαστουκίζουν.
Όποτε γίνουν εκλογές, συνηθίσαμε να επιλέγουμε το καλύτερο του κακού. Πάντα όπως εκείνη την ιστορία με το κρασί. Βάζουν μπροστά στον άνδρα δύο ποτήρια με διαφορετικό κρασί. «Πιες και πες ποιο είναι το καλύτερο», του λένε. Γεύεται το ένα ο άνδρας και λέει: «Το άλλο είναι καλύτερο». «Γιατί; Αφού ακόμα δεν γεύτηκες το άλλο». «Ναι, δεν το γεύτηκα, αλλά δεν μπορεί να είναι χειρότερο από αυτό»! Πάντα έτσι είμαστε εμείς. Δυστυχώς σε αυτή τη χώρα πάντα είχαν περισσότερη ζήτηση εκείνοι που κάνουν κακό. Πάντα ζούσαμε ανάμεσα σε δύο φωτιές. Ή στη μια πλευρά μας υπάρχει φωτιά και στην άλλη γκρεμός. Πάντα φοβόμασταν την ήττα. Δεν μπορέσαμε ποτέ να γίνουμε επαναστάτες. Είμαστε οπαδοί του στάτους κβο και στην προσωπική μας ζωή, όχι μόνο με την πολιτική έννοια. Δεν παίρνουμε ρίσκο. Φοβόμαστε να πληρώσουμε τίμημα. Επικρατεί ο φόβος να χάσουμε αυτό που έχουμε.
Ναι, είμαστε όλοι ηλίθιοι. Είμαστε ηλίθιοι επειδή δεν καταφέραμε να ενώσουμε την πατρίδα μας που είναι μοιρασμένη εδώ και 52 χρόνια. Μπορούμε να αλλάζουμε τη θέση των αντικειμένων μέσα στο σπίτι μας, όμως δεν μπορούμε να αλλάξουμε την τάξη πραγμάτων που υπάρχει στη χώρα. Επιβάλλουν ποινή φυλάκισης στον άνδρα τον οποίο συνέλαβαν με ένα γραμμάριο κάνναβης, ενώ εκείνος που ληστεύει την χώρα γίνεται υπουργός. Είμαστε ηλίθιοι επειδή δεν έχουμε αντίρρηση σε αυτό…
