Το 1814-15 οι Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης επέβαλαν την παλινόρθωση, δηλαδή την επαναφορά της μοναρχίας και την κατάργηση των κατακτήσεων της Γαλλικής Επανάστασης. Φρόντισαν, μάλιστα, να δημιουργήσουν ένα νέο σύστημα ασφάλειας και συνεργασίας μεταξύ τους προκειμένου να αποτρέψουν νέες επαναστατικές «περιπέτειες».
Όμως, το «κακό» είχε ήδη γίνει… Οι λαοί της Ευρώπης δεν είχαν απλώς ενστερνιστεί στο μεταξύ τις ιδέες του Διαφωτισμού και της Επανάστασης, αλλά πολλοί από αυτούς είχαν επιπλέον γευτεί στην πράξη την εφαρμογή τους. Γι’ αυτό και οι συντηρητικοί μονάρχες δεν τόλμησαν την πλήρη επάνοδο στον προηγούμενο αυταρχισμό.
Χαρακτηριστικά, επανέφεραν μεν τους Βουρβόνους στον θρόνο της Γαλλίας, αλλά ως συνταγματικούς (και όχι απόλυτους) μονάρχες. Επίσης, δεν άγγιξαν την κατοχύρωση των ατομικών δικαιωμάτων, την κατάργηση των προνομίων και την αναδιανομή της γης που είχε φέρει η επανάσταση, ούτε το περιφερειακό διοικητικό σύστημα που επίσης είχε προκύψει απ’ αυτήν.
Μέχρι τα μέσα του αιώνα, η ήπειρος θα συγκλονιζόταν από νέες επαναστάσεις, ενώ μέχρι το τέλος του νέα κράτη θα είχαν δημιουργηθεί και νέα συντάγματα, πιο σύγχρονα και φιλελεύθερα, θα υιοθετούνταν στη μία χώρα μετά την άλλη.
Η πλάστιγγα είχε τελεσίδικα γείρει προς την πλευρά μιας νέας Ευρώπης.
Η δεκαετία της κρίσης
Το έχουμε ξαναπεί: Το 2026 διαφέρει δραματικά από το 2016. Μπορεί το μυαλό μας να πηγαίνει στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά αυτό που κυρίως επηρεάζει την κοινωνία και την πολιτική πράξη είναι ο νέος χαρακτήρας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Μέχρι πριν από μερικά χρόνια ο ρόλος των ΜΚΔ ήταν περισσότερο «κοινωνικός». Η επιδραστικότητά τους αφορούσε κυρίως τις διαπροσωπικές σχέσεις, την προσωπική δημοσιοποίηση, την προώθηση υπηρεσιών και προϊόντων, τη δημιουργία νέων δικτύων φιλίας. Τα τελευταία χρόνια όμως κάτι άλλαξε.
Στην Κύπρο, την πρώτη νύξη γι’ αυτό την πήραμε με τα τρία βιβλία του Μακάριου Δρουσιώτη. Μετά την κυκλοφορία του καθενός, παρά τις συνταρακτικές αποκαλύψεις και τεκμήρια που περιλαμβάνουν, δεν προσκλήθηκε από κανένα τηλεοπτικό κανάλι, έστω για ένα λεπτό. Παρ' όλα αυτά, μέσω δημοσιευμάτων και προβολών στα ΜΚΔ τα βιβλία έγιναν πασίγνωστα και έκαναν ρεκόρ πωλήσεων.
Το εκπληκτικό ποσοστό που εξασφάλισε στις ευρωεκλογές ο Φειδίας Παναγιώτου ήταν μια δεύτερη ισχυρή ένδειξη. Αλλά δώσαμε μια ερμηνεία λιγότερο πολιτική και περισσότερο κάτι ανάμεσα σε χαβαλέ και απόπειρα διαμαρτυρίας μέσω γελοιοποίησης του συστήματος.
Τώρα, όμως, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι: Ο κοινωνικοπολιτικός ρόλος των ΜΚΔ απέκτησε πλέον οριστικά μεγαλύτερη βαρύτητα απ’ όση είχε την προηγούμενη δεκαετία. Τρία πράγματα μας κάνουν πια βέβαιους: Η υπόθεση «Σάντη», οι υποθέσεις videogate και Αλ Τζαζίρα, και η δημοτικότητα του τέως και του νυν Προέδρου.
Το σύστημα που τρεκλίζει
(Α) Σε άλλες εποχές, οι χειρισμοί και οι διαρροές από το παρακρατικό σύστημα θα είχαν ήδη διαλύσει τον Μακάριο Δρουσιώτη. Έχοντας πείσει όλους μας ότι τα μηνύματα είναι «πλαστά». Αυτό δεν έγινε. Αντίθετα, το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας πιστεύει ότι ακόμα και αν κάποια μηνύματα εμπεριέχουν πλασματικά στοιχεία (π.χ. φωτογραφίες από το διαδίκτυο), τα κρίσιμα μηνύματα παρακρατικής διαχείρισης σκανδάλων είναι απόλυτα συμβατά με την πραγματικότητα. Δεν είναι μόνο οι προσωπικές αντοχές του δημοσιογράφου-ερευνητή που το έκαναν αυτό. Όσο κι αν ο ίδιος αισθάνεται μόνος, στην πραγματικότητα ο μεγαλύτερος σύμμαχος της αλήθειας σε αυτήν την ιστορία είναι το νέο κέντρο βάρους στην πολιτικοκοινωνική λειτουργία των ΜΚΔ.
(Β) Η διαχείριση εκ μέρους των κρατικών θεσμών για το videogate είναι η αναμενόμενη. Μακρόσυρτη, χωρίς ίχνος διαρροών στα ΜΜΕ. Η κατάληξη θα είναι λίγο-πολύ η αναμενόμενη. Όμως, τα ΜΚΔ δεν αφήνουν το θέμα να ξεχαστεί. Πρόσωπα και κυκλώματα έχουν ήδη καταδικαστεί στη συνείδηση της κοινωνίας. Το ίδιο σκληρά έχουν καταδικαστεί και οι έχοντες ανάμειξη στο βίντεο του Αλ Τζαζίρα, ανεξαρτήτως δικαστικών αποφάσεων.
(Γ) Ο Ν. Αναστασιάδης σημειώνει έντονη δραστηριότητα τον τελευταίο χρόνο. Κυρίως στο παρασκήνιο, αλλά και στο προσκήνιο. Εξάλλου, αν εφησυχάσει έστω για έναν μήνα, τα πράγματα πιθανόν να αναποδογυριστούν· και πολλές καταστάσεις που τον αφορούν άμεσα μπορεί να γίνουν ανεξέλεγκτες. Υπάρχει όμως κανείς που πιστεύει ότι η υστεροφημία του είναι τελεσίδικα και μη αναστρέψιμα στα Τάρταρα; Κάθε φορά που μιλά δημοσίως, στα ΜΚΔ γίνεται αναβίωση και ανακεφαλαίωση όλων, για όσα η πλειονότητα της κοινωνίας τον θεωρεί υπεύθυνο. Το ίδιο συμβαίνει και με τον νυν Πρόεδρο. Η δημοτικότητα του οποίου είναι καθηλωμένη στα πολύ χαμηλά. Και οι δύο κάνουν αυτό που ξέρουν καλύτερα: Διαχείριση του καθεστώτος που έχουν δημιουργήσει. Όμως, για πρώτη φορά στην ιστορία αυτό δεν είναι αρκετό.
Η σοφή ειλικρίνεια
Φεύγοντας από την κάλπη σήμερα, εμείς οι πολίτες θα επιστρέψουμε στο σπίτι μας. Όμως, όσοι έχουν εκτεθεί με υποψηφιότητα σ’ αυτές τις εκλογές θα αγωνιούν μέχρι την καταμέτρηση των σταυρών προτίμησης. Μάλιστα, όσοι έχουν συναίσθηση της κατάστασης θα πρέπει να αγωνιούν μήπως και εκλεγούν. Γιατί τους περιμένει, εκτός όλων των άλλων, και ένας αμείλικτος κόσμος των ΜΚΔ. Και δεν αρκεί μόνο οι ίδιοι να είναι έντιμοι και ειλικρινείς. Ολόκληρο το σχήμα ή η παράταξή τους θα χρειαστεί να είναι.
Από αύριο, δημόσια πρόσωπα και σχηματισμοί μέσα σε αυτόν τον καινούργιο δημόσιο χώρο, αν θέλουν να επιβιώσουν, θα πρέπει να έχουν ως οδηγό τους μερικά πράγματα:
1. Η αυθεντικότητα και η ειλικρίνεια δεν είναι πια πολυτέλεια. Η αλλαγή άποψης ή στάσης απέναντι σε ένα θέμα μπορεί να συγχωρηθεί. Αυτό που τα ΜΚΔ δεν θα συγχωρήσουν είναι αυτή η αλλαγή να μην δηλωθεί ευθαρσώς και με ειλικρίνεια.
2. Η επιμονή και η προσήλωση στην «αλήθεια σου», εφόσον είναι αυτό που αυθεντικά πιστεύεις, θα έχουν αντίκρισμα. Ακόμα κι αν θα χρειαστεί μεσοπρόθεσμα να περάσει από επαναλαμβανόμενες ματαιώσεις και διαψεύσεις. Η νέα κοινωνία, αυτή των ΜΚΔ, έχει πλέον ισχυρότερη μνήμη από την προσωπική και ανθρώπινη.
3. Η ταπεινότητα και η ετοιμότητα για αυτοκριτική, αναθεώρηση, και δημόσιες παραδοχές θα πρέπει να είναι διαρκώς στο τραπέζι. Οι δημόσιοι παράγοντες γίνονται πλέον κοινωνικά πιο εύθραυστοι. Στον καινούργιο κόσμο οι καλές σχέσεις με έναν καναλάρχη ή οι παρασκηνιακές δοσοληψίες δεν αποτελούν εχέγγυο πολιτικής επιβίωσης.
Φανταστείτε αν ένα κόμμα, όπως π.χ. ο ΔΗΣΥ και η ηγετική του ομάδα, αντί για τα επικοινωνιακά βεγγαλικά περί «σταθερότητας» τηρούσε τον τελευταίο χρόνο έστω κατά ένα 20% τα τρία πιο πάνω. Κρατώντας τουλάχιστον σαφείς αποστάσεις από τα σκάνδαλα του τέως και του νυν.
Δεν είναι μόνο ότι αυτό θα τους εξασφάλιζε καλύτερο ποσοστό. Είναι κυρίως ότι θα έφευγαν από πάνω τους αρκετή από τη δυσοσμία των σκανδάλων, καθώς και το άγος του πρωταγωνιστή της οριστικής διχοτόμησης· και θα δικαιούνταν να προσδοκούν σε πολιτική επιβίωση μέσα στην πενταετία που αρχίζει.
Καλή ψήφο να έχουμε, και καλά μυαλά να έχουν από αύριο.
Το Καλάθι
• …με τα παρατράγουδα (1): Σε μια προεκλογική περίοδο ήταν πάντα «θεμιτές» οι υπερβολές και οι σκηνοθετημένες συγκρούσεις. Όμως, δύο σταθερές τακτικές τις τελευταίες εβδομάδες ξεπέρασαν τα όρια της αμετροέπειας: (α) Η αναβίωση του «ξερού» επιθετικού λόγου του Τάσσου Παπαδόπουλου, μέσα από τον «καταγγελτικό» λόγο του Νικόλα κατά της αντιπολίτευσης. (β) Η θεατρική επιμονή του ΔΗΣΥ να χαρακτηρίζει «παράγοντες αστάθειας» το ΑΚΕΛ, το Volt, και το ΑΛΜΑ. Για να δούμε: Αν τελικά λειτούργησαν επικοινωνιακά, αυτό θα είναι χαστούκι για την ευφυΐα εμάς των πολιτών.
• …με τα παρατράγουδα (2): Καμιά φορά η πραγματικότητα παίζει ιλαρά παίγνια. Την ώρα που απογειωνόταν ο ολολυγμός ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ για την επέλαση του «απολιτίκ» μέσω της «Άμεσης Δημοκρατίας», συνέβαιναν δύο πράγματα με αντίθετη φορά: Η φειδιοφοβία υποχωρούσε μέσα στην κοινωνία –ακόμα και ανάμεσα στους πιο συντηρητικούς συμπολίτες μας–, και ο ίδιος ο Φειδίας παρουσίαζε ένα μελετημένο και σχετικά σοβαρό πρόσωπο στα πάνελ. Ασχέτως αν οι ψηφοφόροι του δεν παρακολουθούν τηλεοπτικές πολιτικές συζητήσεις…
• …με τα παρατράγουδα (3): Η απάντηση των καθεστωτικών κομμάτων, όταν η αντιπολίτευση επισημαίνει σκάνδαλα και τη σκανδαλώδη ροή της κατανομής του πλούτου προς την ελίτ, είναι μνημείο πονηριάς: «Υπάρχουν προβλήματα, αλλά πετύχαμε ανάπτυξη» κ.λπ. Για την ταμπακέρα τίποτα! Και μιας και μιλάμε για ταμπακέρα, τι γίνεται με εκείνο το «πόρισμα» για τη Σάντη; Μας έταξαν δημοσιοποίηση πριν τις εκλογές, τίποτα. Μας έταξαν πορίσματα Europol και FBI, τίποτα. Εκτός αν θεωρούν «πορίσματα» τις διαρροές στην «επίσημη Εφημερίδα της Κυβερνήσεως»…
