Αθήνα, άνοιξη του 1983. Ενάμιση χρόνο μετά την «Αλλαγή» του 1981, με τον Ανδρέα Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία πλέον. Στους δρόμους έβλεπες επιτέλους χαμογελαστά πρόσωπα. Οι μισθοί στο Δημόσιο διπλασιάστηκαν, στον ιδιωτικό τομέα συνεχείς ρυθμίσεις βελτίωναν διαρκώς τους όρους εργασίας. Τα λεωφορεία-σαράβαλα αντικαταστάθηκαν με σύγχρονα, στην ύπαιθρο οι αγρότες άλλαζαν δραστικά τη ζωή τους με τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις. Την ίδια στιγμή, μια σειρά από νόμοι φαινόταν να εκσυγχρονίζουν τη χώρα και να δίνουν προοπτική.
Μια εποχή τρομερής αισιοδοξίας. Επηρέαζε και την τέχνη. Ο Μάνος Χατζιδάκις είχε ήδη οργανώσει το πρωτοποριακό μουσικό φεστιβάλ Κέρκυρας, ο Διονύσης Σαββόπουλος κυκλοφόρησε τον πιο ανοιξιάτικο και αισιόδοξο δίσκο του, το «Τραπεζάκια έξω».
Χειμώνας του 1984. Όσοι ήξεραν ανάγνωση και γραφή έβλεπαν πως τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά. Το πολιτικοκομματικό σύστημα δεν είχε κάνει ούτε ένα βήμα μπροστά. Κανείς δεν μπορούσε να συνεννοηθεί με κανέναν, ακόμη και για τα πιο απλά. Ενώ τα μεγάλα και μικρά οικονομικά συμφέροντα εξακολουθούσαν να είναι οι πραγματικοί ηγέτες της χώρας. Και η ιδεολογική αντιπαράθεση εξακολουθούσε να είναι το χαλί κάτω από το οποίο σκεπάζονταν όλες οι αμαρτίες που κανείς δεν ήθελε να βλέπει.
Στις εκλογές του 1985, ο Α. Παπανδρέου θριάμβευσε και πάλι, με 45%. Από την επομένη, όμως, άρχισε η πτώση και η κατάπτωση σε όλα. Τα σκάνδαλα ήταν μόνο ένα κομμάτι της διαδρομής στο τρενάκι του τρόμου. Μέχρι το 1990, με εξαίρεση κάποιες εκσυγχρονιστικές νομοθεσίες, δεν είχε μείνει τίποτε άλλο όρθιο.
Κατευθείαν στα βαθιά
Με βάση τον πολιτικό χρόνο και το σύστημα της Κύπρου, το διάστημα μέχρι τις προεδρικές εκλογές είναι πολύ μικρό. Για αυτό και όσοι έχουν συγκεκριμένους στόχους άρχισαν από την επομένη κιόλας των βουλευτικών να εμφανίζονται και στο προσκήνιο, κάνοντας παρεμβάσεις για να σπρώξουν τα πράγματα προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις.
Υπάρχει η εκτίμηση ότι ο Ν. Χριστοδουλίδης είναι ο μεγάλος χαμένος λόγω απουσίας πλέον από τη Βουλή δύο συγκυβερνώντων κομμάτων, μη δραματικής ενίσχυσης του ΕΛΑΜ και παράλληλης ενδυνάμωσης του ΔΗΣΥ. Αυτή η ενδυνάμωση, θεωρητικά, δίνει περισσότερη αυτονομία κινήσεων στην ηγεσία του.
Υπάρχουν όμως αρκετές πιθανότητες τα πράγματα να αποδειχτούν διαφορετικά. Το τελευταίο οκτάμηνο ο ΔΗΣΥ επέδειξε συμπεριφορά συγκυβέρνησης, πράγμα που οδήγησε σε επαναπατρισμό σημαντικού μέρους των «χριστοδουλιδικών» ψηφοφόρων του. Αυτοί, όμως, είναι προς το παρόν «δανεικοί». Αν το καράβι κινηθεί προς αυτόνομη κάθοδο στις Προεδρικές, δεν είναι βέβαιο ότι η Αννίτα Δημητρίου θα ξεκινά από το 27%.
Σε ρυθμούς ρουλέτας
Τα πράγματα θα γίνουν ακόμη πιο πολύπλοκα αν τελικά ο Νικόλας Παπαδόπουλος μείνει χωρίς θεσμικό αξίωμα. Αν δεν αφεθεί να γίνει πρόεδρος της Βουλής, προφανώς θα είναι δύσκολο να πειστεί για μετατόπιση (από τον Ν. Χριστοδουλίδη προς την Α. Δημητρίου) το 2028.
Ας μην ξεχνάμε επίσης δύο άλλους παράγοντες:
(α) Υπάρχει πλέον μια στρατιά τοπικών, μεσαίων και ηγετικών στελεχών του ΔΗΣΥ που «διψά» για ρόλο και εξουσία. Με το αποτέλεσμα των Βουλευτικών έχει γίνει εξαιρετικά ανυπόμονη. Δεν θα ανεχτεί τα «βλέποντας και κάνοντας». Θέλει ξεκαθάρισμα του τοπίου: Είτε άμεση ολοκλήρωση της πορείας προς τον Ν. Χριστοδουλίδη είτε διασφαλίσεις ότι μια υποψηφιότητα Αννίτας Δημητρίου θα έχει μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας.
(β) Η πλειονότητα των ιστορικών στελεχών του ΔΗΣΥ δείχνει να ευνοεί σύμπλευση με τον Ν. Χριστοδουλίδη. Ανάμεσά τους και ο Ν. Αναστασιάδης. Για τον οποίο όμως υπάρχει μια διαφοροποίηση: Δεν καίγεται για κανέναν. Εκείνο που φαίνεται να τον ενδιαφέρει είναι η προσωπική του διασφάλιση, ενόψει ζητημάτων που τον αφορούν (και που δύσκολα συγκρατούνται πλέον εκτός δικαστηρίων). Επομένως, φαίνεται να χρησιμοποιεί τα δύο ενδεχόμενα ως «τεστ» και μοχλό πίεσης για Ν. Χριστοδουλίδη και Α. Δημητρίου. Με λίγα λόγια, η Αννίτα Δημητρίου για να τύχει στήριξης εκ μέρους του θα πρέπει να γίνει σε όλα Ν. Χριστοδουλίδης· και ο Ν. Χριστοδουλίδης, για να προκριθεί εκείνος, θα πρέπει να γίνει πιο πιστός του.
Αυτά τα… απλά. Ο φούρνος είναι ήδη πυρακτωμένος.
Η μοναξιά της αντιπολίτευσης
Η αντιστροφή της πτωτικής πορείας 15 χρόνων είναι μια μεγάλη επιτυχία για το ΑΚΕΛ και τον γ.γ. του.
Από την άλλη όμως, όπως ήρθαν τα πράγματα, το ΑΚΕΛ έχει να αντιμετωπίσει δύο μεγάλα ζητήματα:
(α) Με πιθανή εξαίρεση το «Άλμα», εντός της Βουλής μέλλεται να βιώσει πολλή μοναξιά στην προώθηση πολιτικών και προτάσεων νόμου. Τα πιθανά ανοίγματα προς το ΔΗΚΟ -που δεν είναι εξ ορισμού λανθασμένα- φαίνεται ότι θα έχουν πιθανότητα επιτυχίας μόνο με σοβαρά ανταλλάγματα. Το ελάχιστο είναι η προεδρία της Βουλής. Αν αυτό δεν ευδοκιμήσει, απομένει η προεδρία της Δημοκρατίας με υποστήριξη από το ΑΚΕΛ, σενάριο εξαιρετικά απομακρυσμένο. Άρα…
(β) Αντιμετωπίζει ήδη πριν από τις εκλογές μια δυσκολία στον σχηματισμό λίστας υποψηφίων για το 2028. Υπάρχει έλλειψη πολιτικών προσωπικοτήτων οι οποίες θα προσέδιδαν μια δυναμική μέσα στην κοινωνία. Ακούγονται αξιόλογα άτομα, αδιαμφισβήτητης αξίας και ικανοτήτων, τα οποία όμως δεν φαίνεται να διασφαλίζουν ισχυρή δυναμική νίκης στον β’ γύρο των Προεδρικών. Για να φτάσει το ΑΚΕΛ σε πρόσωπα που θα μπορούσαν να διασφαλίσουν κάτι τέτοιο, με διεμβολισμό της φιλελεύθερης Κεντροδεξιάς, απαιτείται αντισυμβατική προσέγγιση.
«Τοπίο στην ομίχλη»
Το πολιτικό τοπίο γίνεται ακόμη πιο θολό από τη στιγμή που το Κυπριακό, ενώ είναι παρόν ως πραγματικότητα, είναι εντελώς απόν από την πολιτική συζήτηση και τις προτεραιότητες.
Η κατάσταση θα γίνει ακόμη πιο μπερδεμένη από τη στιγμή που η υποχρεωτική προτεραιοποίηση των επιλογών των δύο μεγάλων κομμάτων για τις Προεδρικές πιέζει ακόμη περισσότερο το Κυπριακό προς τα κάτω: Όταν είναι ήδη δύσκολες οι επιλογές, το να βάζεις το Κυπριακό ως βασικό κριτήριο επιλογής προσώπων κάνει τα περιθώρια ακόμη πιο στενά. Θλιβερό αλλά αληθές…
Για παράδειγμα, και τα δύο σενάρια στον ΔΗΣΥ που αναφέραμε πιο πάνω ευνοούν την ταφή κάθε προοπτικής στο Κυπριακό. Είτε με τον ίδιο τον Ν. Χριστοδουλίδη και τις γνωστές μεθόδους του είτε με την Α. Δημητρίου (που θα πρέπει να γίνει Χριστοδουλίδης στη θέση του Χριστοδουλίδη για να στηριχθεί).
Έτσι, ενώ θα συνεχίσουμε να βρίσκουμε μπροστά μας το πρόβλημα, σε κάθε μας βήμα, το πιθανότερο είναι να συνεχίσει να τυγχάνει μικροδιαχείρισης. Ακόμη και μια πρωτοβουλία ή πρόταση του ΓΓ του ΟΗΕ που να ξεφεύγει από τη χαμηλή πολιτική και να βάζει ξανά μπροστά μας ένα πλαίσιο έχει λίγες πιθανότητες για αντιμετώπιση άλλου τύπου. Εδώ ροκανίσαμε τον Ακκιντζί που είχε τρία χρόνια μπροστά του (από το 2017 μέχρι τη λήξη της θητείας του το 2020) · και μάλιστα με την ελληνοκυπριακή κοινωνία και την αντιπολίτευση στα κάγκελα για το Κυπριακό. Δεν θα καταφέρουμε να ροκανίσουμε τον Γκουτέρες που έχει μόνο έξι μήνες;
