Διαβάσατε τις αναμνήσεις του Αχμέτ Ντεμιρέλ, που ήταν δεσμοφύλακας κατά τη διάρκεια των πιο κρίσιμων χρόνων της Κύπρου; Είναι πολύτιμες! Κατά καιρούς τις διάβαζα μέσα από την πένα της αγαπητής Μπετίλ Αρσλάν Άκκους, η οποία πριν από χρόνια είχε κάνει μια συνέντευξη με την κόρη του που τα έγραφε αυτά, την Μπελγκίν Ντεμιρέλ. Να τα μεταφέρω και σε όσους δεν τα διάβασαν. Ήταν κατά την περίοδο των Άγγλων. Τα πρώτα χρόνια της ΕΟΚΑ. Έγινε δεσμοφύλακας το 1956 ο Αχμέτ Ντεμιρέλ. Όπως διηγείται, τότε οι Ελληνοκύπριοι δεν έδειχναν προτίμηση στο επάγγελμα του δεσμοφύλακα, λέει. Από το 1956 μέχρι το 1987 υπηρέτησε στις Κεντρικές Φυλακές στη Λευκωσία. Και τι δεν είδε. Τα κελιά ανοίγουν στις 6.00 το πρωί και κλείνουν στις 6.00 το βράδυ, λέει, και μόνο ο διευθυντής ανοίγει και κλείνει τις πόρτες των κελιών. Μόνο ψωμί και νερό δίνεται στους κρατούμενους, λέει. Υπάρχουν πολύ αυστηροί κανόνες και πειθαρχία στη φυλακή. Εξαερισμός δύο φορές την ημέρα από μισή ώρα. Η ενδυμασία είναι διαφορετική το καλοκαίρι και διαφορετική τον χειμώνα. «Η στολή τρομάζει τον άνθρωπο, δεν πρέπει να λείπει έστω και ένα κουμπί», λέει ο Αχμέτ Ντεμιρέλ.
Έχει πολύ ενδιαφέρουσες και εντυπωσιακές αναμνήσεις σε σχέση με τα μέλη της ΕΟΚΑ που βρίσκονταν στη φυλακή. Πρώτα είχα διαβάσει πως έκαναν στενή σχέση με τον Γιωρκάτζη. Έβρισκε τον Γιωρκάτζη πιο λογικό από τον Νίκο Σαμψών, λέει. Θυμάται να είναι πιο φανατικός ο Σαμψών. Όταν ανακηρύχθηκε η Δημοκρατία και έγινε υπουργός Εσωτερικών ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης, δεν τον ξέχασε, λέει. Ο κύριος Αχμέτ ήταν στο Γκιόνελι. Ο Γιωρκάτζης πραγματοποίησε στο Γκιόνελι την πρώτη του επίσκεψη ως υπουργός, λέει. Έστω και αν οι χωριανοί δεν ήταν πολύ ευχαριστημένοι που θα τους επισκεπτόταν ένα μέλος της ΕΟΚΑ, ο Γιωρκάτζης τούς επέδειξε μεγάλη ευγένεια. «Τι μπορώ να κάνω για εσάς», τους ρώτησε. Οι χωριανοί ζήτησαν νερό. Τους συνέδεσε νερό στο Γκιόνελι.
Ο κύριος Αχμέτ διηγείται τις εκτελέσεις. Τις πιο τραγικές, τις πιο θλιβερές αναμνήσεις των ημερών του ως δεσμοφύλακα. Κατά τα βράδια της εκτέλεσης οι κατάδικοι φώναζαν και έβριζαν, λέει. Οι βρισιές ήταν ειδικά κατά της βασίλισσας της Αγγλίας. Και του Πρωθυπουργού της Τουρκίας Ατνάν Μεντερές. Δεν ξέρω αν έβριζαν και τον Ντενκτάς. Δεν διηγήθηκε κάτι τέτοιο ο κύριος Αχμέτ. Συγκινήθηκα πολύ με όσα διηγήθηκε για τον Παλλικαρίδη. Τραγουδούσε εθνικά τραγούδια μέχρι την τελευταία του στιγμή, λέει. Δεν μετάνιωσε καθόλου για τον αγώνα που διεξήγαγε. Μού θύμισε τον Ντενίζ Γκεζμίς και τους συντρόφους του, τους νέους που εκτελέστηκαν τον Μάιο του 1972 στην Τουρκία. Καθώς βάδιζαν προς την αγχόνη του θανάτου όπου θα απαγχονίζονταν, στάθηκαν όρθιοι και δεν έτρεμαν καθόλου. Μέχρι την τελευταία τους πνοή φώναζαν επαναστατικά συνθήματα. Βλέπω ομοιότητες ανάμεσα σε αυτούς, τον Παλληκαρίδη και τους συναγωνιστές του που εκτελέστηκαν. Στην Κύπρο εκείνοι πολέμησαν για την ανεξαρτησία της πατρίδας κατά των Άγγλων αποικιοκρατών. Και θυσίασαν τη ζωή τους για τον σκοπό αυτόν. Πέθαναν για την ελευθερία. Και εκείνοι στην Τουρκία αγωνίστηκαν πολύ σκληρά ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Έδωσαν και εκείνοι τη ζωή τους στον δρόμο της ανεξαρτησίας ενάντια στους αποικιοκράτες.
Μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές που διηγήθηκε ο κύριος Αχμέτ αφορούσε τον Νίκο Σοφοκλή. Ήταν και εκείνος ένας κατάδικος για εκτέλεση. Σκότωσε έναν Άγγλο στη Λάρνακα και καταδικάστηκε σε θάνατο. Τον είδε, λέει, ένας άλλος Άγγλος την ώρα που χτυπούσε τον Άγγλο και του έριξε 16 πυροβολισμούς, όμως παρά το γεγονός ότι τον πέτυχαν όλες οι σφαίρες, δεν ήταν θανατηφόρες. Στη φυλακή έμενε, λέει, στο κελί που έμενε ο Νίκος Σαμψών. Ας διαβάσουμε μαζί από την πέννα της Μπετούλ την υπόλοιπη διήγηση του Αχμέτ Ντεμιρέλ γι’ αυτό:
«Γελούν, αστειεύονται πίσω από τα σιδερένια κάγκελα. Ύστερα μια μέρα περνά ο υποδιοικητής των φυλακών κρατώντας ένα δοχείο με λάδι. Αρχίζει να λαδώνει τον μηχανισμό της αγχόνης. Η σούστα θα ρυθμιστεί σύμφωνα με το βάρος του ατόμου που θα απαγχονιστεί. Και πρέπει να ελεγχθεί εκ των προτέρων. Ο Σοφοκλής το βλέπει αυτό. Η ευθυμία στο πρόσωπό του χάνεται ξαφνικά. Γονατίζει. Και μένει έτσι για μισή ώρα. Ύστερα συνέρχεται και λέει το εξής: "Σκότωσα ένα άτομο, μού έριξαν 16 σφαίρες. Με πέτυχαν όλες οι σφαίρες. Όμως δεν φοβήθηκα ποτέ τόσο πολύ". Ο Σαμψών τον παρηγόρησε. Ύστερα δόθηκε χάρη στον Σοφοκλή από την ποινή εκτέλεσης. Τι μεγάλο θαύμα είναι να καταδικάζεσαι σε εκτέλεση και να μένεις ζωντανός!».
