Της Δήμητρας Κυρανούδη
Πριν από 65 χρόνια, τη νύχτα της 12ης προς τη 13η Αυγούστου 1961, άρχισε η ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου. Μια απόφαση του Volkskammer της Ανατολικής Γερμανίας που έμελλε να αλλάξει εν μια νυκτί, τη μοίρα της πόλης, της Γερμανίας και ολόκληρης της Ευρώπης, μετατρέποντας το Βερολίνο στο πιο χαρακτηριστικό σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου.
Αρχικά με συρματοπλέγματα και στη συνέχεια με ένα εκτεταμένο σύστημα από τσιμεντένιους κυβόλιθους, το Τείχος επισφράγισε τον διαχωρισμό ανάμεσα στο Ανατολικό και το Δυτικό Βερολίνο. Η λεγόμενη «λωρίδα θανάτου», οι ένοπλοι συνοριοφύλακες και τα αυστηρά μέτρα επιτήρησης, κατέστησαν αδύνατη την ελεύθερη διέλευση των πολιτών από τη μία πλευρά στην άλλη.
Το σύνορο αυτό δεν χώρισε μόνο γεωγραφικά την πόλη. Διέκοψε οικογενειακούς δεσμούς, απομόνωσε γειτονιές και μετέτρεψε την καθημερινή ζωή χιλιάδων ανθρώπων σε μια διαρκή εμπειρία διαχωρισμού. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Bernauerstraße, όπου το Τείχος έκοψε στα δύο σπίτια και αυλές, με απελπισμένους πολίτες να πηδούν στις 13 Αυγούστου 1961 από τα παράθυρα των σπιτιών τους.
Ο τότε δήμαρχος του Δυτικού Βερολίνου Βίλι Μπραντ χαρακτήρισε τα νέα εσωτερικά σύνορα ως «φράχτη στρατοπέδου συγκέντρωσης». Από την άλλη πλευρά, το καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας χρησιμοποιούσε τον όρο «Αντιφασιστικό Τείχος Προστασίας». Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος, στελέχη του παραδέχθηκαν ότι βασικός σκοπός του ήταν να ανακοπεί η μαζική φυγή πολιτών προς τη Δύση.
Εξήντα πέντε χρόνια μετά, η επέτειος τιμάται κάθε χρόνο με εκδηλώσεις μνήμης στο Βερολίνο και σε πολλές άλλες γερμανικές πόλεις. Οι εκδηλώσεις δεν αφορούν μόνο το παρελθόν. Αποτελούν αφορμή για αναστοχασμό πάνω στις πληγές που άφησαν ο ναζισμός, ο πόλεμος και ο διχασμός της μεταπολεμικής Γερμανίας.
Φέτος, στην Πύλη του Βρανδεμβούργου έχει τοποθετηθεί μια προσωρινή εικαστική εγκατάσταση που αναπαριστά το Τείχος του Βερολίνου. Σε ορισμένα σημεία είναι διαφανής και σε άλλα αδιαπέραστη, παραπέμποντας στο πραγματικό τείχος που σημάδεψε την πόλη. Στόχος της είναι να συνδέσει τη μνήμη του παρελθόντος με τον σύγχρονο διάλογο για τα σύνορα, τους αποκλεισμούς και τους νέους διαχωρισμούς που εμφανίζονται σε διάφορα μέρη του κόσμου.
Από το 1961 έως την πτώση του Τείχους στις 9 Νοεμβρίου 1989, τουλάχιστον 140 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, προσπαθώντας να περάσουν από το Ανατολικό στο Δυτικό Βερολίνο. Συνολικά, οι νεκροί στις προσπάθειες διαφυγής από την Ανατολική Γερμανία προς τη Δύση, υπολογίζονται σε περισσότερους από 600.
Η Γερμανική Επανένωση ήρθε τελικά στις 3 Οκτωβρίου 1990, σηματοδοτώντας το τέλος μιας μακράς περιόδου διαίρεσης και το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου για τη χώρα και την Ευρώπη.
