Νήστευαν οι παλιοί όταν άνοιγαν το στόμα τους και έλεγαν αλήθειες. Αυτές, που επανέρχονται κάθε φορά που το συμπαν των μεγάλων πιέζεται: όταν οι ισχυροί εμπλέκονται, οι μηχανισμοί προστασίας ενεργοποιούνται ακαριαία. Και όταν πρέπει να διαφυλαχθεί η εικόνα του συστήματος, όλοι κινούνται συντονισμένα. Μια κινητοποίηση ήθους και αρχών που δεν αγγίζει όλους το ίδιο.
Στην πρώτη περίπτωση, η Επιτροπή Θεσμών ζήτησε τα ονόματα των χορηγών του Φορέα Κοινωνικής Στήριξης – και τα ζήτησε μετά από ένα σκάνδαλο ολκής που εξέθεσε διεθνώς τη χώρα. Η Νομική Υπηρεσία αρνήθηκε να τα δώσει. Μιλάμε για ολιγάρχες, τράπεζες, μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους, κύκλους με επιρροή και οικονομική δύναμη. Εισφορές εκατομμυρίων, με ανταλλάγματα και διαπλοκή. Κι όμως, η αποκάλυψη κρίθηκε «ευαίσθητη». Το σύστημα αναδιπλώθηκε.
Στη δεύτερη περίπτωση, μετά από αντιδράσεις, πολύμηνες παθιασμένες δηλώσεις του τύπου της μικροπολιτικής για χάρη των εντυπώσεων και με παρέμβαση, στο τέλος, του Προέδρου της Δημοκρατίας, δημοσιεύτηκαν τελικά τα πλήρη στοιχεία των συμβασιούχων συνεργατών των κυβερνητικών στελεχών. Όχι επιχειρηματικοί κολοσσοί. Όχι ισχυροί, όχι πολιτικά εκτεθειμένα πρόσωπα και κυρίως όχι δημόσια πρόσωπα. Απλοί επαγγελματίες που εργάζονται με ένα συμβόλαιο, χωρίς δημόσιο ρόλο.
Και δόθηκε η εντύπωση ότι πρόκειται για αποκάλυψη-σταθμό, ότι με αυτό «θα καθάριζε ο τόπος» από τη διαφθορά. Τελικά, το μόνο που συνέβη ήταν να μάθει και το τελευταίο χωριό της Πάφου ποιοι ήταν οι «σεσημασμένοι» σύμβουλοι. Ξύπνησαν οι άνθρωποι αυτοί και, πηγαίνοντας στη δουλειά, διαπίστωσαν ότι όλοι –συνάδελφοι, γνωστοί, φίλοι– ήξεραν πόσα παίρνουν, τι σπούδασαν, ποια είναι η επαγγελματική τους πορεία. Η προσωπική τους ζωή έγινε δημόσιο αρχείο και βορά στα κοινωνικά δίκτυα.
Και αυτό ήταν άβολο. Γιατί αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι πολιτικά εκτεθειμένα ή δημόσια πρόσωπα. Δεν αποφασίζουν πολιτικές. Δεν διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα. Είναι εργαζόμενοι που μπορούν ανά πάσα στιγμή να βρεθούν εκτός, ευάλωτοι σε κάθε αλλαγή. Αντί να διορθωθούν τα λάθη, μπήκαν τα χλωρά με τα ξερά. Ο κοινός νους σε αυτήν την περίπτωση πήγε... διακοπές.
Αυτές οι υποθέσεις μου θύμισαν τις «χαλαρώσεις» που δίνονται κατά καιρούς σε μεγαλοξενοδόχους και μεγαλοεπιχειρηματίες που χτίζουν άλλους πέντε ορόφους επειδή μπορούν και που πάντα τη βγάζουν καθαρή, ενώ μια γιαγιά συλλαμβάνεται επειδή δεν κατεδάφισε το «παράνομο» τοιχάκι της.
Η διαφάνεια δεν εφαρμόζεται οριζόντια. Για τους μεγάλους υπάρχει προστασία. Για τους μικρούς υπάρχει έκθεση. Το πρόβλημα δεν είναι η διαφάνεια, αλλά η επιλεκτική της χρήση. Η δύναμη καθορίζει ποιος μένει στο σκοτάδι και ποιος βγαίνει στο φως. Και ο μικρός μένει πάντα με τη μοίρα του.
