Τις τελευταίες μέρες βρίσκονται στο προσκήνιο οι καταγγελίες κατά του δημάρχου Πάφου, Φαίδωνα Φαίδωνος, για φερόμενο ξυλοδαρμό της συζύγου του, όπως και οι κατηγορίες κατά του βουλευτή Νίκου Σύκα, μετά από καταγγελία της συντρόφου του (που τελικά αποσύρθηκε), για κατ' ισχυρισμόν ξυλοδαρμό και επίθεση με πρόκληση πραγματικής σωματικής βλάβης. Υπό το φως αυτών των συμβάντων, θεωρώ εύλογο να διερωτηθούμε τη σχέση των πολιτικών με τη βία που αφορά τη σύζυγο ή τη σύντροφο.
Κατ΄αρχάς, οφείλουμε να κατανοήσουμε τι θα πει ακριβώς ο όρος «ενδοοικογενειακή βία» (ή «βία από σύντροφο»), διότι δεν είναι μόνο ο ξυλοδαρμός που συνιστά μια τέτοια βία. Ο ορισμός της «ενδοοικογενειακής βίας» είναι πιο σύνθετος: είναι ένα είδος συμπεριφοράς σε οποιαδήποτε σχέση, η οποία χρησιμοποιείται για να αποκτήσει ή να διατηρήσει κάποιος/κάποια την εξουσία και τον έλεγχο πάνω στη/στον σύντροφό του. Μπορεί επίσης να είναι η άσκηση σωματικής, σεξουαλικής, συναισθηματικής, οικονομικής ή ψυχολογικής βίας ή η απειλή άσκησης βίας, η οποία επηρεάζει ένα άλλο άτομο. Περιλαμβάνει, ακόμα, οποιαδήποτε συμπεριφορά τρομοκρατεί, εκφοβίζει, προκαλεί τρόμο, χειραγωγεί, βλάπτει, ταπεινώνει, κατηγορεί, τραυματίζει ή πληγώνει κάποιον. Η οικογενειακή βία μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε, ανεξάρτητα από την εθνικότητα, την ηλικία, τη σεξουαλική προτίμηση, τη θρησκεία ή το φύλο. Μπορεί να συμβεί επίσης σε οποιαδήποτε σχέση, όπως μεταξύ ζευγαριών που είναι παντρεμένα, ζουν μαζί ή έχουν σχέση. Η οικογενειακή βία επηρεάζει ανθρώπους από όλα τα κοινωνικοοικονομικά στρώματα και με όλα τα επίπεδα Εκπαίδευσης. Mια έρευνα του Eurostat το 2023 για τη βία λόγω φύλου έχει αποκαλύψει ότι περίπου μία στις τρεις γυναίκες στην ΕΕ έχει υποστεί σωματική ή σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής της.
Η βία των πολιτικών (και των ανδρών γενικότερα) κατά των γυναικών είναι ριζωμένη σε πατριαρχικές δομές και άνισες σχέσεις εξουσίας, που αποσκοπούν στη διατήρηση της ανδρικής κυριαρχίας. Η βία αυτή εντείνεται από πολιτισμικούς, οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες, όπως η υποεκπροσώπηση των γυναικών, που περιορίζει την ικανότητά τους να επηρεάζουν τις πολιτικές προστασίας. Αυτά τα σκάνδαλα δεν είναι ωστόσο μια ιδιαιτερότητα της Κύπρου καθότι συμβαίνουν ακόμα και σε άλλες δημοκρατικές χώρες.
Δύο είναι τα συμπεράσματα όσον αφορά τη σχέση των πολιτικών με την οικογενειακή βία.
1. Ναι μεν δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποδεικνύουν ότι οι πολιτικοί, ως ξεχωριστή επαγγελματική ομάδα, διαπράττουν τα περισσότερα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας σε σύγκριση με άλλες επαγγελματικές ομάδες, όμως οι καταδίκες πολιτικών είναι πολύ πιο λίγες από άλλες ομάδες επαγγελματιών (βλ. Κεφ. 5ο «Violence and social control of women», Jalna Hanmer). Νομίζω όλοι αντιλαμβανόμαστε τους λόγους. Τα στοιχεία που παρατηρούμε στις συνεντεύξεις με τους εμπλεκόμενους πολιτικούς, στις δηλώσεις τους όταν κατηγορούνται π.χ. για ξυλοδαρμό της συντρόφου/συζύγου, είναι πάντα τα ίδια. Πρώτον, οι πολιτικοί αυτοί αρνούνται ή υποβαθμίζουν τα γεγονότα. Στη συνέχεια, υποκρίνονται ότι είναι εξοργισμένοι με μια πολιτική συνωμοσία που δεν πρόκειται να αποδειχθεί ποτέ. Κάποτε, χειραγωγούν τη νομική ορολογία σε σημείο που να μην έχει κανένα νόημα και προσπαθούν να αποδομήσουν όσους έχουν μιλήσει. Οι πολιτικοί αυτοί έχουν ένα περιβάλλον υποστήριξης. Αυτό το περιβάλλον περιλαμβάνει επαγγελματίες της επικοινωνίας, καθώς και πολιτικούς συναδέλφους, αστυνόμους, εισαγγελείς και φίλους. Και γύρω τους, τα ίδια μηνύματα θα αναπαράγονται στα ΜΜΕ. Συνοψίζοντας, οι πολιτικοί που κατηγορούνται για βία θα πουν: «Είμαι αθώος, θέλουν να με πλήξουν πολιτικά λόγω των επερχόμενων εκλογών», και η σύζυγος ή σύντροφος, όπως και το περιβάλλον του, θα συμπληρώσει: «Σε πιστεύω, δεν είσαι μόνος σου, το δίκαιο είναι με το μέρος σου» --είναι τα ίδια είδη καθησυχαστικών λέξεων που ακούμε σε οργανώσεις που βοηθούν τα θύματα σεξουαλικής βίας. Αλλά, στην προκειμένη περίπτωση, απευθύνονται στον κατηγορούμενο!
2.Τουλάχιστον στην ΕΕ και στην Αμερική, η πλειονότητα των καταδικασθέντων πολιτικών ανήκουν στην Ακροδεξιά (βλ. «Nazism as Fascism: Violence, Ideology, and the Ground of Everyday Life», Geoff Eley.) Μια τέτοια «αποκάλυψη» δεν πρέπει να ξενίζει αν ληφθεί υπόψη ότι ο Χίτλερ πίστευε ότι η ζωή των γυναικών θα έπρεπε να περιστρέφεται γύρω από τα τρία «Κ»: Kinder, Küche, Kirche (Παιδιά, Κουζίνα, Εκκλησία). Οι Ναζί περίμεναν από τις γυναίκες να μένουν στο σπίτι, να φροντίζουν την οικογένεια και να κάνουν παιδιά, ώστε να εξασφαλιστεί το μέλλον της άριας φυλής. Στον δικό μας χώρο το σύνθημα είναι «Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια» -ένα σύνθημα που ενώνει τις πιο μαύρες σελίδες της ελληνικής ιστορίας, τις δικτατορίες του Μεταξά και του Παπαδόπουλου.
Η κύρια υπόσχεση όλων των ακροδεξιών κομμάτων προέρχεται από τον κλασικό φασισμό: να καταστήσουν τη λευκή αρρενωπότητα το κυρίαρχο στοιχείο σε μια εθνοτικά ομοιογενή κοινωνία. Η συμπεριφορά τους δεν μπορεί να χαρακτηριστεί μόνο ρατσιστική και υπερεθνικιστική αλλά και έντονα μισογυνιστική, ομοφοβική και τρανσφοβική, με έμφαση στην πυρηνική οικογένεια και τη θέση των γυναικών στην κοινωνία. Όπως έχω αναφέρει, ο στόχος που οραματίζονται οι διάφορες ομάδες της Ακροδεξιάς είναι μια κοινωνία στην οποία οι γυναίκες περιορίζονται στα σπίτια τους και βρίσκονται υπό τον απόλυτο έλεγχο των ανδρών. Θεωρούν τις γυναίκες υποτακτικά όντα, υπηρέτριες των πατέρων και των συζύγων τους. Σε αυτή την πατριαρχική και ρατσιστική ουτοπία, οι γυναίκες που πληρούν αυστηρά κριτήρια –λευκές, ετεροφυλόφιλες και συμπαθητικές προς το φασιστικό σχέδιο– αποκτούν το αμφίβολο προνόμιο της εγγύτητας στην εξουσία μέσα σε ένα σύστημα που δεν τους παραχωρεί κανένα δικαίωμα. Αν μια γυναίκα εξοκείλει απ΄ αυτόν τον στόχο, τότε, σύμφωνα με την ακροδεξιά ιδεολογία, της αξίζει η τιμωρία.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
