Η κρίση που προκάλεσε ο αφθώδης πυρετός στην Κύπρος δεν είναι ένα μεμονωμένο υγειονομικό περιστατικό. Είναι ακόμη ένα καμπανάκι σε μια αλυσίδα προειδοποιήσεων που η ανθρωπότητα επιλέγει να αγνοεί. Η φύση δεν εκδικείται, αντιδρά. Και αντιδρά όταν ο άνθρωπος επιμένει να ξεπερνά τα όριά της.
Ο αφθώδης πυρετός πλήττει τα ζώα εκτροφής και, μαζί τους, ολόκληρη την αγροτική οικονομία. Οι κτηνοτρόφοι βλέπουν τον κόπο τους να απειλείται, η επισιτιστική ασφάλεια δοκιμάζεται και η κοινωνία αντιλαμβάνεται πόσο εύθραυστη είναι η αλυσίδα παραγωγής. Όμως το ζήτημα δεν περιορίζεται στη διαχείριση μιας επιδημίας. Αγγίζει τη βαθύτερη σχέση μας με τα ζώα, την εντατικοποίηση της παραγωγής και την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να ελέγχουμε απόλυτα τη φύση.
Ας μην ξεχνούμε ότι σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, όλα τα διαθέσιμα στοιχεία για την πανδημία Covid-19 συνηγορούν ότι ο SARS-CoV-2 προήλθε από ζωονοσογόνο πηγή. Η πανδημία συνδέθηκε με την ανοιχτή αγορά της Wuhan στην Κίνα, όπου διακινούνταν νεκρά και ζωντανά άγρια ζώα χωρίς επαρκή έλεγχο. Η σύνδεση άγριας ζωής και ανθρώπινων λοιμώξεων δεν είναι θεωρία, πιθηκοειδή και HIV, βοοειδή και SARS, νυχτερίδες και Έμπολα. Η επιστήμη έχει δείξει ξεκάθαρα ότι όταν διαταράσσουμε οικοσυστήματα και εμπορευματοποιούμε ανεξέλεγκτα την άγρια ζωή, δημιουργούμε τις συνθήκες για το επόμενο ξέσπασμα.
Κι όμως, ενώ οι περισσότερες χώρες ρυθμίζουν αυστηρά την παραγωγή και τη σφαγή ζώων εκτροφής, το εμπόριο και η κατανάλωση άγριας ζωής παραμένουν συχνά ελλιπώς ελεγχόμενα. Το κυνήγι αντιμετωπίζεται ακόμη ως «παράδοση» ή «άθλημα», παρά τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία και τη βιοποικιλότητα. Μετά το χάος, τους θανάτους και την οικονομική καταστροφή που έφερε η πανδημία, δεν θα έπρεπε να έχουμε διδαχθεί ότι η πρόληψη είναι αναγκαιότητα και όχι επιλογή;
Η Κύπρος, ως νησιωτικό κράτος με περιορισμένους πόρους και ευάλωτη αγροτική παραγωγή, δεν έχει περιθώριο αμέλειας. Ο αφθώδης πυρετός μας υπενθυμίζει ότι η υγεία των ζώων, των ανθρώπων και των οικοσυστημάτων είναι αλληλένδετες. Η προσέγγιση «One Health» δεν είναι σύνθημα, είναι επιστημονική πραγματικότητα. Όταν αγνοούμε την ανάγκη για αυστηρούς ελέγχους και βιώσιμες πρακτικές, απλώς μεταθέτουμε την επόμενη κρίση στο μέλλον και συνήθως την καθιστούμε σοβαρότερη.
Η φύση δεν τιμωρεί με ηθικούς όρους. Δεν εκδικείται επειδή κυνηγάμε ή καταστρέφουμε οικοτόπους. Αντιδρά βιολογικά. Οι ιοί μεταλλάσσονται, τα παθογόνα μεταδίδονται, τα οικοσυστήματα αποσταθεροποιούνται. Όσο πιο έντονη η ανθρώπινη παρέμβαση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μετάδοσης ασθενειών από ζώα σε ανθρώπους ή σε ζώα εκτροφής. Η κρίση του αφθώδους πυρετού είναι μια ακόμη υπενθύμιση ότι η απεριόριστη εκμετάλλευση δεν είναι χωρίς συνέπειες.
Αν δεν αντιμετωπίσουμε τις ρίζες του προβλήματος, την εντατικοποίηση, την ανεπαρκή ρύθμιση και την ανεξέλεγκτη εμπορευματοποίηση της άγριας ζωής, ο Covid-19 δεν θα είναι η τελευταία πανδημία και ο αφθώδης πυρετός δεν θα είναι η τελευταία ζωονόσος που θα μας αιφνιδιάσει. Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει επόμενη κρίση, αλλά πότε.
Ίσως η μεγαλύτερη αυταπάτη μας είναι ότι στεκόμαστε έξω από τη φύση. Δεν στεκόμαστε. Είμαστε μέρος της. Και κάθε φορά που το ξεχνάμε, η πραγματικότητα μας το υπενθυμίζει, με τρόπο οδυνηρό και αδιαμφισβήτητο.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων
