Η Κύπρος ζει εδώ και χρόνια με τη σκιά της λειψυδρίας. Οι περίοδοι ανομβρίας γίνονται συχνότερες, τα φράγματα αδειάζουν πιο γρήγορα και η εξάρτηση από τις μονάδες αφαλάτωσης αυξάνεται συνεχώς. Το υδατικό πρόβλημα δεν είναι πια μια περιστασιακή δυσκολία αλλά μια δομική πρόκληση για μια χώρα που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης. Παρά τις μεγάλες επενδύσεις σε τεχνολογικές λύσεις, ένα σημαντικό μέρος του νερού που πέφτει κάθε χρόνο από τον ουρανό συνεχίζει απλώς να χάνεται. Πρόκειται για τα όμβρια ύδατα, το νερό της βροχής που καταλήγει στους δρόμους, στα φρεάτια και τελικά στη θάλασσα.
Σε μια χώρα με περιορισμένους υδατικούς πόρους, αυτή η πραγματικότητα είναι σχεδόν παράδοξη. Την ώρα που αναζητούμε όλο και πιο ακριβές λύσεις για την παραγωγή νερού, αφήνουμε ένα φυσικό και δωρεάν πόρο να φεύγει ανεκμετάλλευτος. Η συστηματική συλλογή και αξιοποίηση των ομβρίων υδάτων θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρακτική και σχετικά οικονομική λύση που θα συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Η αρχή είναι απλή, κάθε επιφάνεια που δέχεται βροχή μπορεί να μετατραπεί σε μικρό συλλέκτη νερού. Οι στέγες των κτηρίων, οι αυλές, οι χώροι στάθμευσης και οι δημόσιοι χώροι μπορούν να αξιοποιηθούν με συστήματα συλλογής που διοχετεύουν το νερό σε δεξαμενές αποθήκευσης. Η πρακτική αυτή δεν είναι νέα. Σε πολλές χώρες με παρόμοιες κλιματικές συνθήκες, η συλλογή βρόχινου νερού αποτελεί βασικό στοιχείο της αστικής υποδομής.
Στο επίπεδο των κατοικιών, η λύση είναι σχετικά απλή. Οι στέγες μπορούν να συνδεθούν με υδρορροές που οδηγούν το νερό σε υπόγειες ή υπέργειες δεξαμενές. Το νερό αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για άρδευση κήπων, καθαρισμούς, πλύσιμο οχημάτων ή ακόμη και για χρήση στα καζανάκια των τουαλετών, μειώνοντας σημαντικά την κατανάλωση πόσιμου νερού. Με τη σωστή φίλτρανση, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αξιοποιηθεί και για άλλες χρήσεις.
Σημαντικές δυνατότητες υπάρχουν και σε επίπεδο πόλης. Οι δήμοι μπορούν να δημιουργήσουν συστήματα συλλογής ομβρίων σε δημόσια κτήρια, σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις και πάρκα. Μεγάλες δεξαμενές αποθήκευσης θα μπορούσαν να συγκεντρώνουν νερό από εκτεταμένες επιφάνειες, το οποίο στη συνέχεια θα χρησιμοποιείται για την άρδευση δημόσιων χώρων πρασίνου. Με αυτό τον τρόπο μειώνεται η ανάγκη για πόσιμο νερό σε δραστηριότητες που δεν το απαιτούν.
Μία ακόμη σημαντική πρακτική είναι η ενίσχυση της φυσικής απορρόφησης του νερού στο έδαφος. Οι λεγόμενες διαπερατές επιφάνειες όπως ειδικά πεζοδρόμια ή χώροι στάθμευσης που επιτρέπουν στο νερό να περνά στο υπέδαφος, βοηθούν στον εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων. Παράλληλα, μικρές τεχνητές λεκάνες ή κήποι βροχής, μπορούν να συγκρατούν το νερό και να το διοχετεύουν σταδιακά στο έδαφος.
Για να εφαρμοστούν όλα αυτά χρειάζεται κυρίως πολιτική βούληση και σωστός σχεδιασμός. Η Πολιτεία θα μπορούσε να θεσπίσει υποχρεωτικά συστήματα συλλογής ομβρίων σε νέες οικοδομές, να προσφέρει οικονομικά κίνητρα για εγκατάσταση δεξαμενών σε υφιστάμενα κτήρια και να ενσωματώσει τη διαχείριση βρόχινου νερού στον πολεοδομικό σχεδιασμό των πόλεων.
Η συλλογή των ομβρίων υδάτων δεν θα λύσει από μόνη της το υδατικό πρόβλημα της Κύπρου. Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα σημαντικό κομμάτι της λύσης. Σε συνδυασμό με εξοικονόμηση νερού, επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων και καλύτερη διαχείριση των υδατικών πόρων, μπορεί να μειώσει την πίεση στο σύστημα και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στην κλιματική κρίση.
Σε έναν τόπο όπου κάθε σταγόνα μετρά, το να αφήνουμε το νερό της βροχής να χάνεται είναι πολυτέλεια που δεν μπορούμε πλέον να αντέξουμε. Η βροχή που πέφτει στους δρόμους μας δεν είναι πρόβλημα που πρέπει απλώς να απομακρυνθεί. Είναι ένας πόρος που αξίζει να αξιοποιηθεί.
