Το 1990, σε μια εποχή που η κλιματική κρίση δεν είχε ακόμη καταστεί καθημερινός τίτλος ειδήσεων, ο αστροφυσικός Carl Sagan παραχώρησε μια συνέντευξη με τίτλο «Messing With The Global Environment». Σήμερα, τρεις και πλέον δεκαετίες μετά, τα λόγια του δεν ακούγονται απλώς επίκαιρα, ηχούν σχεδόν προφητικά.
Ο Sagan δεν ήταν ακτιβιστής με τη στενή έννοια του όρου. Ήταν επιστήμονας. Και ακριβώς γι’ αυτό, η παρέμβασή του έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Δεν μιλούσε με ιδεολογικούς όρους, αλλά με όρους φυσικής πραγματικότητας. Η βασική του θέση ήταν απλή και συνάμα τρομακτική: η ανθρωπότητα έχει αποκτήσει τη δύναμη να μεταβάλλει το παγκόσμιο περιβάλλον, χωρίς όμως να έχει αναπτύξει την αντίστοιχη σοφία για να διαχειριστεί αυτή τη δύναμη.
Σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές του επισημάνσεις, τόνιζε ότι οι ανθρώπινες παρεμβάσεις, είτε μέσω της καύσης ορυκτών καυσίμων, είτε μέσω της αποψίλωσης των δασών, επηρεάζουν την ατμόσφαιρα σε πλανητική κλίμακα. Δεν πρόκειται για τοπικά προβλήματα. Πρόκειται για αλλαγές που αγγίζουν τον ίδιο τον μηχανισμό ισορροπίας της Γης. Και όταν διαταράσσεις ένα τόσο πολύπλοκο σύστημα, δεν μπορείς να προβλέψεις εύκολα τις συνέπειες.
Αυτό που καθιστά τη συνέντευξη του Sagan τόσο σημαντική σήμερα είναι η έμφαση που έδινε στην έννοια της αβεβαιότητας. Όχι, ως δικαιολογία για αδράνεια, όπως συχνά χρησιμοποιείται από πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, αλλά ως επιχείρημα υπέρ της προφύλαξης. Όταν παίζεις με το παγκόσμιο κλίμα, έλεγε ουσιαστικά, δεν έχεις το περιθώριο να κάνεις λάθη. Δεν υπάρχει δοκιμή και λάθος σε πλανητική κλίμακα.
Και όμως, αυτό ακριβώς συνεχίζουμε να κάνουμε.
Η σύγχρονη πολιτική διαχείριση της κλιματικής κρίσης μοιάζει συχνά να κινείται στον αντίποδα της λογικής που πρότεινε ο Sagan. Αντί για προληπτική δράση, βλέπουμε καθυστερήσεις. Αντί για επιστημονική καθοδήγηση, βλέπουμε πολιτικούς υπολογισμούς. Αντί για συλλογική ευθύνη, βλέπουμε μετάθεση ευθυνών. Η επιστήμη έχει προχωρήσει, τα δεδομένα είναι πιο σαφή από ποτέ, και όμως η πολιτική βούληση παραμένει εγκλωβισμένη σε βραχυπρόθεσμες σκοπιμότητες.
Ο Sagan προειδοποιούσε επίσης για κάτι ακόμη βαθύτερο, την ψευδαίσθηση ελέγχου. Η ιδέα ότι η τεχνολογία θα μας σώσει, ότι μπορούμε να διορθώσουμε το κλίμα αν κάτι πάει στραβά, ήταν και παραμένει επικίνδυνη αυταπάτη. Η Γη δεν είναι εργαστήριο. Δεν μπορούμε να κάνουμε επανεκκίνηση αν αποτύχουμε. Αυτή η αντίληψη, που σήμερα επανέρχεται μέσα από συζητήσεις για γεωμηχανική, αποδεικνύει πόσο λίγο έχουμε μάθει.
Για μια χώρα όπως η Κύπρος, η συζήτηση αυτή δεν είναι αφηρημένη. Η αύξηση της θερμοκρασίας, η λειψυδρία, οι πυρκαγιές και η απώλεια βιοποικιλότητας είναι ήδη παρούσες πραγματικότητες. Και όμως, η πολιτική αντιμετώπιση εξακολουθεί να υποτιμά τη σοβαρότητα της κατάστασης. Συνεχίζουμε να λειτουργούμε σαν να έχουμε χρόνο. Δεν έχουμε.
Αν υπάρχει ένα μήνυμα που πρέπει να κρατήσουμε, είναι ότι η ευθύνη μας απέναντι στο περιβάλλον δεν είναι απλώς οικολογική, είναι υπαρξιακή. Δεν πρόκειται για πράσινη πολιτική ως μια ακόμη θεματική. Πρόκειται για τον όρο της ίδιας μας της επιβίωσης.
Ο Carl Sagan δεν ζητούσε πανικό. Ζητούσε λογική. Και η λογική, τότε όπως και τώρα, οδηγεί σε ένα απλό συμπέρασμα: όταν γνωρίζεις τον κίνδυνο και συνεχίζεις αμέριμνα, δεν είσαι απλώς αδιάφορος. Είσαι συνένοχος.
(Ο Carl Sagan ήταν Αμερικανός αστροφυσικός, συγγραφέας και ένας από τους σημαντικότερους εκλαϊκευτές της επιστήμης στον 20ό αιώνα. Έγινε παγκοσμίως γνωστός μέσα από την εμβληματική τηλεοπτική σειρά Cosmos: A Personal Voyage, που έφερε το σύμπαν στα σπίτια εκατομμυρίων ανθρώπων)
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων, υποψήφιου βουλευτή
