Έξι στους δέκα 15χρονους δυσκολεύονται στην ανάγνωση – «Απροβίβαστο» από την Κομισιόν στις βασικές δεξιότητες

Έξι στους δέκα δυσκολεύονται στην ανάγνωση. Περισσότεροι από τους μισούς δεν φτάνουν στο βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά και στις Φυσικές Επιστήμες. Στις ψηφιακές δεξιότητες η εικόνα δεν αλλάζει ιδιαίτερα, ενώ ούτε στις γνώσεις που συνδέονται με την ιδιότητα του πολίτη καταφέρνουν οι Κύπριοι μαθητές να πλησιάσουν τους Ευρωπαίους συνομήλικούς τους. Αν ενώσει κανείς τα κομμάτια του παζλ που παρουσιάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το προφίλ που σχηματίζεται για τον Κύπριο μαθητή δεν είναι ιδιαίτερα κολακευτικό.

Η Κομισιόν, στο «Education and Training Monitor 2025» για την Κύπρο, δεν περιορίζεται στην παράθεση των αριθμών. Καταλήγει σε μία πολύ πιο βαριά διαπίστωση, καθώς εντοπίζει ότι οι χαμηλές επιδόσεις στις βασικές, ψηφιακές και πολιτειακές δεξιότητες παραπέμπουν σε ένα γενικότερο πρόβλημα ποιότητας της εκπαίδευσης, το οποίο μπορεί στο μέλλον να πλήξει ακόμη και την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Κι όλα αυτά ενώ, όπως σημειώνει, την τελευταία δεκαετία έχει εφαρμοστεί μια ολοκληρωμένη δέσμη εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων, ο αντίκτυπος των οποίων «δεν έχει ακόμη γίνει αισθητός».

Από την ανάγνωση αρχίζουν τα δύσκολα

Η πρώτη εικόνα έρχεται από κάτι τόσο βασικό όσο η ανάγνωση. Μόλις το 1,4% των 15χρονων στην Κύπρο καταφέρνει να φτάσει σε προχωρημένο επίπεδο αναγνωστικών δεξιοτήτων, όταν στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 6,5%. Στην άλλη άκρη της κλίμακας, τα διαθέσιμα στοιχεία που χρησιμοποιεί η επιτροπή δείχνουν ότι οι χαμηλές επιδόσεις στις βασικές δεξιότητες έχουν πλέον ξεπεράσει συνολικά το 50%.

Τα Μαθηματικά επιβεβαιώνουν την ίδια εικόνα. Το 53,2% των 15χρονων δεν φτάνει στο ελάχιστο επίπεδο επάρκειας, έναντι 29,5% στην ΕΕ. Την ίδια ώρα, οι μαθητές που διακρίνονται είναι λίγοι, μόλις 3,9% καταγράφει υψηλές επιδόσεις, έναντι 7,9% στην Ευρώπη. Στις Φυσικές Επιστήμες, μόλις 2% των Κυπρίων μαθητών φτάνει σε προχωρημένο επίπεδο, έναντι 6,9% στην ΕΕ.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με την επιτροπή, δεν είναι μόνο ότι οι επιδόσεις είναι χαμηλές. Είναι και η κατεύθυνση που έχουν πάρει. Η Κύπρος κατέγραψε μεταξύ 2018 και 2022 μία από τις μεγαλύτερες επιδεινώσεις στην ΕΕ στις βασικές δεξιότητες. Στα Μαθηματικά, για παράδειγμα, οι μαθητές χαμηλών επιδόσεων ήταν 36,9% το 2018 και εκτοξεύθηκαν στο 53,2% τέσσερα χρόνια αργότερα.

Η υποχώρηση έχει πλέον σημάνει καμπανάκι και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το Συμβούλιο της ΕΕ κάλεσε το 2025 την Κύπρο να βελτιώσει τις βασικές δεξιότητες των μαθητών, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ειδικό έργο μέσω του Μηχανισμού Τεχνικής Υποστήριξης, επικεντρωμένο ακριβώς στην πτώση που καταγράφεται. Η προσέγγιση καλύπτει όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, περιλαμβανομένης της επαγγελματικής.

Η τσέπη μετρά και στην τάξη

Πίσω από τον γενικό μέσο όρο κρύβεται, όμως, ακόμη μεγαλύτερη απόσταση. Σχεδόν επτά στους δέκα μαθητές από το χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, ποσοστό 69,8%, δεν καταφέρνουν να φτάσουν στο ελάχιστο επίπεδο επάρκειας στα Μαθηματικά. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος, παρότι επίσης υψηλός, βρίσκεται στο 48%.

Μόλις 5,7% των κοινωνικοοικονομικά μειονεκτούντων μαθητών στην Κύπρο καταγράφει καλές επιδόσεις σε τουλάχιστον ένα από τα γνωστικά πεδία που εξετάζονται, έναντι 16,3% στην ΕΕ. Ακόμη όμως και όταν το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο είναι ευνοϊκό, η Κύπρος δυσκολεύεται να παράξει υψηλές επιδόσεις: το ποσοστό φτάνει στο 32,2%, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος αγγίζει το 59%.

Ούτε τόσο «ψηφιακοί»

Η εικόνα του μαθητή που χειρίζεται από μικρός κινητό, tablet και εφαρμογές δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ψηφιακές δεξιότητες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που ενσωματώνει η Κομισιόν στο προφίλ της Κύπρου, το 59% των μαθητών της Β' Γυμνασίου δεν φτάνει ούτε στο βασικό επίπεδο ψηφιακών δεξιοτήτων, έναντι 43% στην ΕΕ. Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό στόχο για το 2030, που θέλει το ποσοστό των χαμηλών επιδόσεων κάτω από 15%, είναι τεράστια.

Χαμηλότερα από τους Ευρωπαίους συνομήλικούς τους βρίσκονται οι Κύπριοι μαθητές και στις δεξιότητες που σχετίζονται με την ιδιότητα του πολίτη. Στη διεθνή αξιολόγηση ICCS συγκέντρωσαν μέση βαθμολογία 459 μονάδων, έναντι 511 στην ΕΕ. Η επιτροπή καταγράφει, παράλληλα, ότι τα κορίτσια τα πηγαίνουν καλύτερα από τα αγόρια, ενώ και εδώ το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο κάνει τη διαφορά.

Από την τάξη στα STEM

Οι αδυναμίες δεν μένουν όμως μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας. Η Κομισιόν τραβά τη γραμμή από τις χαμηλές επιδόσεις στα Μαθηματικά και στις Φυσικές Επιστήμες μέχρι τις επιλογές σπουδών και, τελικά, τις ανάγκες της οικονομίας.

Μόλις το 14,9% των φοιτητών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Κύπρο σπουδάζει σε κλάδους STEM, έναντι 26,9% στην ΕΕ και ευρωπαϊκού στόχου 32% μέχρι το 2030. Το ποσοστό μάλιστα μειώθηκε κατά 3,4% από το 2015. Κι αυτό, την ώρα που η ΑνΑΔ προβλέπει ότι τέσσερις στις δέκα θέσεις της συνολικής ζήτησης απασχόλησης την περίοδο 2022-2032 θα συνδέονται με πεδία STEM. Η ίδια η επιτροπή συνδέει την περιορισμένη δεξαμενή υποψηφίων με τις χαμηλές δεξιότητες στα Μαθηματικά και στις Επιστήμες.

Η εικόνα έχει και τη διάσταση του φύλου. Οι γυναίκες αποτελούσαν το 2023 το 33,9% των φοιτητών STEM στην Κύπρο, λίγο πάνω από το 32,2% στην ΕΕ, αλλά κάτω από τον ευρωπαϊκό στόχο του 40%. Στις Φυσικές Επιστήμες η παρουσία τους φτάνει μάλιστα το 63,1%. Συνολικά, ωστόσο, το μερίδιο των γυναικών μεταξύ των αποφοίτων STEM μειώθηκε κατά 5,3 ποσοστιαίες μονάδες από το 2015 έως το 2023. Η Κομισιόν βλέπει περιθώριο βελτίωσης και στην επαγγελματική καθοδήγηση των κοριτσιών μέσα στα σχολεία.

Υπάρχουν στρατηγικές, προγράμματα, εξωσχολικές δράσεις STEM, επενδύσεις περίπου €24 εκατ. από ευρωπαϊκά κονδύλια για ψηφιακή εκπαίδευση και δεξιότητες, ακόμη και δράσεις για την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό που δεν υπάρχει, σύμφωνα με την Κομισιόν, είναι ένας συστηματικός μηχανισμός παρακολούθησης και αξιολόγησης που να δείχνει κατά πόσον όλα αυτά αποδίδουν.