Γράφει ο Γιουσούφ Κανλί
Η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν Κουέγιαρ, δήλωσε ότι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν αρνήθηκε την προτεινόμενη τριμερή συνάντηση στη Νέα Υόρκη, καθώς αυτή δεν πρόσφερε καμία νέα βάση για πρόοδο. Όπως ανέφερε, η συνάντηση δεν ήταν προγραμματισμένη και το πρόγραμμα του κ. Γκουτέρες προέβλεπε χωριστές συναντήσεις με τους δύο ηγέτες. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης είχε προτείνει τριμερή συνάντηση κατά τη διάρκεια της εβδομάδας υψηλού επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Σε αποκλειστική συνέντευξη στο πρακτορείο ειδήσεων ANKA, η κ. Ολγκίν ανέφερε ότι συμβουλεύτηκε τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, ο οποίος ρώτησε αν υπήρχε «κάποια νέα πρόταση που να δικαιολογεί μια τέτοια συνάντηση».
Όπως είπε, τον ενημέρωσε ότι ο κ. Χριστοδουλίδης είχε επαναλάβει προτάσεις που είχε ήδη καταθέσει στην προηγούμενη διμερή συνάντηση των δύο ηγετών στην Κύπρο.«Χωρίς τις αναγκαίες προϋποθέσεις για πρόοδο, η συνάντηση δεν θα είχε θετική έκβαση», κατέληξε ο κ. Ερχιουρμάν, σύμφωνα με την κ. Ολγκίν. Από την περιγραφή της προκύπτει ότι η απόφαση του Τουρκοκύπριου ηγέτη οφειλόταν στην απουσία νέας πρότασης και στην έλλειψη προεργασίας, και όχι σε απόρριψη του διαλόγου καθαυτού.
Η κ. Ολγκίν σημείωσε πως η ίδια και τα Ηνωμένα Έθνη, επιθυμούσαν να δουν τις δύο πλευρές να προωθούν τη διαδικασία «όσο το δυνατόν περισσότερο». Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι η ευθύνη για τις πολιτικές επιλογές ανήκει στους ηγέτες. Μπορούν, όπως είπε, «να ακούν και να δέχονται συμβουλές, αλλά σε τελική ανάλυση οι αποφάσεις ανήκουν στους ηγέτες».
Τα μέτρα εμπιστοσύνης αναμένουν πολιτική βούληση
Η κ. Ολγκίν ανέφερε ότι ένα μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης θα μπορούσε να εφαρμοστεί άμεσα: η σύσταση τεχνικής επιτροπής για τις φυσικές καταστροφές. Οι δύο πλευρές είχαν συμφωνήσει στη δημιουργία της επιτροπής εδώ και καιρό, ωστόσο δεν έχουν ακόμη καθορίσει τον τρόπο συντονισμού της αντίδρασης σε καταστροφές που σημειώνονται οπουδήποτε στο νησί. Άλλα μέτρα, μεταξύ των οποίων εκείνα που αφορούν την παράτυπη μετανάστευση, την αποναρκοθέτηση και τον αθλητισμό, παραμένουν επίσης εφικτά, σημείωσε, απαιτούν όμως πολιτική βούληση.
Η εκτίμησή της εντοπίζει το εμπόδιο όχι μόνο στις τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά και στο κατά πόσο οι δύο πλευρές είναι έτοιμες να μετουσιώσουν προηγούμενες συνεννοήσεις σε πρακτική συνεργασία.Νέα σημεία διέλευσης θα μπορούσαν να βελτιώσουν την επικοινωνία και τη διασύνδεση μεταξύ των δύο κοινοτήτων, ανέφερε η κ. Ολγκίν. Κατονόμασε τα σημεία Αθηένου-Αγλαντζιάς, Μιας Μηλιάς και Λουρουτζίνας-Λυμπιών, ξεχωρίζοντας τη Μια Μηλιά ως πιθανή ώθηση για το εμπόριο. Όπως σημείωσε, και τα δύο εμπορικά επιμελητήρια έχουν επισημάνει τα οικονομικά οφέλη από το άνοιγμά του. «Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει πολιτική βούληση για να προχωρήσουμε», είπε. Το σχόλιο αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στα πρακτικά οφέλη που ενδεχομένως αναγνωρίζουν και οι δύο πλευρές και στην προθυμία τους να συμφωνήσουν στην υλοποίηση.
Η επίσκεψη του Οκτωβρίου θα επικεντρωθεί στην ουσία και στη μέθοδο
Η κ. Ολγκίν δήλωσε ότι θα συνεχίσει να εργάζεται για τη δημιουργία των προϋποθέσεων για συνάντηση 5+1 με «εποικοδομητική και συγκεκριμένη ατζέντα».
Η προπαρασκευαστική εργασία περιλαμβάνει έγγραφο για τις διαπραγματευτικές συγκλίσεις, το οποίο θα έχουν στη διάθεσή τους τα μέρη όταν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις. Σκοπεύει επίσης να επανεξετάσει μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που συμφωνήθηκαν στο παρελθόν, καθώς και πρωτοβουλίες που παρουσιάστηκαν τους τελευταίους μήνες.
Κεντρικό σκέλος της επίσκεψής της τον Οκτώβριο, όπως ανέφερε, θα είναι η μεθοδολογία: ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσαν να δομηθούν οι διαπραγματεύσεις ώστε να αποφευχθεί ένα πρόωρο αδιέξοδο, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την πολυπλοκότητα του Κυπριακού.
Τα μέρη θα κληθούν να προτείνουν προσεγγίσεις που «δεν δημιουργούν πρόωρα εμπόδια, αλλά αντιθέτως ανοίγουν δρόμους», σημείωσε. Κατά την άποψή της, μια μεθοδολογία θα πρέπει να καθορίζει «τα πεδία, τους κανόνες και τις αρχές που απαιτούνται για την επίτευξη βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στόχων».«Κάθε διαπραγμάτευση» προϋποθέτει ότι τα μέρη συμφωνούν σε μια μέθοδο για τη διεξαγωγή της, ανέφερε η κ. Ολγκίν.
Για τον λόγο αυτό, τα Ηνωμένα Έθνη καλούν τις δύο πλευρές να εργαστούν από κοινού για ένα πλαίσιο που θα τους επιτρέψει να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις «όταν το αποφασίσουν».Κατέστησε, ωστόσο, σαφές ότι ο ΟΗΕ δεν θα υπαγορεύσει ούτε την έκβαση ούτε τα βήματα που οφείλουν να κάνουν τα μέρη.
«Ο ΟΗΕ βρίσκεται στην Κύπρο για να διευκολύνει, όχι για να επιβάλει ή να υπαγορεύσει τι πρέπει να γίνει», δήλωσε. Οι διαπραγματεύσεις απαιτούν διάθεση για υποχωρήσεις, οικοδόμηση συναίνεσης και αναζήτηση αμοιβαίου οφέλους, προϋποθέσεις οι οποίες, όπως είπε, «δεν φαίνεται να υπάρχουν αυτή τη στιγμή».
Το έγγραφο των συγκλίσεων θα παραδοθεί με την έναρξη των συνομιλιών
Η κ. Ολγκίν ανέφερε ότι η επανεξέταση των προηγούμενων συγκλίσεων από τον ΟΗΕ βασίστηκε στα κοινά έγγραφα που υπέβαλαν οι δύο πλευρές μεταξύ 2015 και 2017, καθώς και σε άλλα αρχεία του Οργανισμού. Κατά την ίδια, «το πλησιέστερο σε καταγραφή» των συγκλίσεων αυτών είναι «ακριβώς το σύνολο των Κοινών Εγγράφων της περιόδου 2015-2017».Το έγγραφο δεν θα παραδοθεί πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων.
Όπως εξήγησε η κ. Ολγκίν, η νωρίτερη δημοσιοποίησή του θα μπορούσε να προκαλέσει νέα διαφωνία γύρω από το διαπραγματευτικό κεκτημένο και την ερμηνεία του.«Η νωρίτερη παράδοσή του θα άνοιγε νέο πεδίο διαφωνίας», δήλωσε.
«Το έγγραφο θα παραδοθεί όταν αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις και όταν καταστεί χρήσιμο».Η προσέγγισή της αντανακλά την προσπάθεια του ΟΗΕ να διαφυλάξει ένα κοινό αρχείο, αποφεύγοντας παράλληλα μια προκαταρκτική αντιπαράθεση για το πώς πρέπει να ερμηνεύονται οι παλαιότερες συνεννοήσεις.
Η κ. Ολγκίν παραδέχθηκε ότι είναι δύσκολο να προληφθούν οι διαφωνίες στην Κύπρο, όπου, όπως το έθεσε, «πάντα θα υπάρχει κάποιος λόγος για να παραμένει μία ανοιχτή».
Αμφισβήτησε επίσης την αντίληψη ότι οι πρακτικές του παρελθόντος πρέπει να συνεχίζονται απλώς επειδή είναι οικείες. «Αν τα πράγματα γίνονταν πάντα με αυτόν τον τρόπο, ίσως αυτός να είναι ακριβώς ο λόγος που δεν έχουν επιτευχθεί πολλά», σημείωσε.
Το εχθρικό κλίμα δυσχεραίνει τις προσπάθειες επανέναρξης των συνομιλιώ
Ερωτηθείσα αν μπορεί να δημιουργηθεί ευνοϊκό περιβάλλον ενόσω περιορίζονται οι διεθνείς επαφές με Τουρκοκύπριους εκπροσώπους και συνεχίζονται άλλες ενέργειες που υπονομεύουν την εμπιστοσύνη, η κ. Ολγκίν απάντησε: «Σίγουρα όχι, διότι προσθέτουν πολυπλοκότητα σε ένα ήδη περίπλοκο ζήτημα». «Οι διαπραγματεύσεις δεν προκύπτουν από το πουθενά, ούτε αναδύονται μέσα σε εχθρικό περιβάλλον», δήλωσε.
Αντιθέτως, απαιτούν «κατανόηση και αποδοχή της άλλης πλευράς και της ύπαρξής της». Η κ. Ολγκίν ανέφερε ότι έχει συζητήσει το ζήτημα με τους διαπραγματευτές αρκετές φορές, ιδίως τον τελευταίο μήνα.Η απάντησή της εντάσσει το περιβάλλον των συνομιλιών στην ουσία της διαδικασίας: η συνεργασία και η αμοιβαία αναγνώριση δεν μπορούν να τεθούν στην άκρη μέχρι την επίσημη έναρξη των διαπραγματεύσεων. Κατά την άποψή της, συγκαταλέγονται στις προϋποθέσεις που καθιστούν εφικτές ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Η κ. Ολγκίν προειδοποίησε επίσης ότι οι περιφερειακές εξελίξεις καθιστούν το διπλωματικό περιβάλλον λιγότερο ευνοϊκό. Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο γίνεται «ολοένα και πιο περίπλοκη», σημείωσε, με πιθανές αρνητικές συνέπειες για την Κύπρο.
Ένα παράθυρο που στενεύει για τη διπλωματία στο Κυπριακ
«Είναι σαφές ότι η ευνοϊκή συγκυρία που είχαμε τον τελευταίο χρόνο και στη διάρκεια της τρέχουσας χρονιάς χάνεται σιγά σιγά», δήλωσε η κ. Ολγκίν, προειδοποιώντας ότι οι εντεινόμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο ενδέχεται να έχουν αρνητικές συνέπειες για την Κύπρο. Η παρατήρησή της προσδίδει πρόσθετο επείγοντα χαρακτήρα στην προγραμματισμένη επίσκεψη του Οκτωβρίου: ο διπλωματικός χώρος που κάποτε πρόσφερε ευκαιρία για ανάκτηση της δυναμικής ενδέχεται να μην παραμείνει ανοιχτός επ' αόριστον.
Η πρόκληση είναι η προετοιμασία να μετουσιωθεί σε ορατή δράση. Οι ηγέτες έχουν ενώπιόν τους προτάσεις, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που μπορούν να εφαρμοστούν, καθώς και την εργασία του ΟΗΕ για τις προηγούμενες συγκλίσεις και τη μεθοδολογία των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η εκτίμηση της κ. Ολγκίν καταδεικνύει ένα επίμονο χάσμα ανάμεσα σε αυτά τα στοιχεία και στην πολιτική βούληση που απαιτείται για να εφαρμοστούν στην πράξη.
Αν το χάσμα αυτό παραμείνει, ο Οκτώβριος ενδέχεται να αποτελέσει άλλον έναν γύρο διαβουλεύσεων χωρίς απτή πρόοδο.Η επίσκεψη θα αποτελέσει, επομένως, δοκιμασία για το αν οι δύο ηγέτες είναι έτοιμοι να προχωρήσουν σε πρακτικά βήματα που μπορούν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη και να καταστήσουν μια μελλοντική διαπραγματευτική συνάντηση ουσιαστική. Η πρόοδος έστω και σε περιορισμένο αριθμό συμφωνημένων μέτρων, σε συνδυασμό με μια κοινή προσέγγιση για τη μεθοδολογία, θα μπορούσε να συμβάλει στη διατήρηση του διπλωματικού περιθωρίου που απομένει. Αντιθέτως, η συνεχιζόμενη καθυστέρηση θα βάθαινε τη δυσπιστία, ενώ το περιφερειακό περιβάλλον γίνεται ολοένα και δυσκολότερο.
Oλόκληρη η συνέντευξη
Γιατί πιστεύετε ότι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν απέρριψε την προτεινόμενη τριμερή συνάντηση στη Νέα Υόρκη; Επηρέασε η δική σας εκτίμηση για τις προπαρασκευαστικές συζητήσεις την απόφασή του; Υπήρχε δυνατότητα προόδου;
Ολγκίν: Στη Νέα Υόρκη δεν υπήρχε τριμερής συνάντηση στην ατζέντα, και ο Γενικός Γραμματέας συναντήθηκε με τους δύο ηγέτες χωριστά, όπως είχε προγραμματιστεί. Ο Ελληνοκύπριος ηγέτης πρότεινε να πραγματοποιηθεί τριμερής συνάντηση. Συμβουλεύτηκα τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, ο οποίος με ρώτησε αν υπήρχε κάποια νέα πρόταση που να δικαιολογεί μια τέτοια συνάντηση. Του είπα ότι ο κ. Χριστοδουλίδης είχε επαναλάβει τις προτάσεις που είχε καταθέσει στην τελευταία διμερή τους συνάντηση στην Κύπρο. Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Ερχιουρμάν έκρινε ότι, χωρίς τις αναγκαίες προϋποθέσεις για πρόοδο, η συνάντηση δεν θα είχε θετική έκβαση.Στο Κυπριακό, ως διευκολυντές, ασφαλώς επιθυμούμε να δούμε τις δύο πλευρές να προωθούν τη διαδικασία όσο το δυνατόν περισσότερο. Ωστόσο, δεν μπορούμε να παρεμβαίνουμε στις πολιτικές αποφάσεις, οι οποίες σε τελική ανάλυση ανήκουν στους ηγέτες. Μπορούν να ακούν και να δέχονται συμβουλές, αλλά σε τελική ανάλυση οι αποφάσεις ανήκουν στους ηγέτες.
Ποια από τα επτά μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι έτοιμα για άμεση εφαρμογή, ποια παραμένουν υπό διαπραγμάτευση και τι ακριβώς εμποδίζει τη συμφωνία για νέα σημεία διέλευσης;
Ολγκίν: Ένα μέτρο που μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα είναι η συμφωνία για τη σύσταση νέας τεχνικής επιτροπής για τις φυσικές καταστροφές. Το μέτρο αυτό συμφωνήθηκε πριν από καιρό, ωστόσο εξακολουθεί να μην υπάρχει συμφωνία για τον τρόπο με τον οποίο τα μέρη θα συντονίζουν την αντίδρασή τους σε φυσικές καταστροφές που σημειώνονται οπουδήποτε στο νησί. Άλλα μέτρα, όπως εκείνα που αφορούν την παράτυπη μετανάστευση, την αποναρκοθέτηση και τον αθλητισμό, απαιτούν πολιτική βούληση.
Όσον αφορά τα σημεία διέλευσης, η Αθηένου-Αγλαντζιά, η Μια Μηλιά και η Λουρουτζίνα-Λύμπια θα μπορούσαν σίγουρα να βελτιώσουν τη διασύνδεση και την επικοινωνία μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Και το εμπόριο θα μπορούσε να ωφεληθεί σημαντικά από το άνοιγμα της Μιας Μηλιάς, όπως έχουν επισημάνει και τα δύο εμπορικά επιμελητήρια. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει πολιτική βούληση για να προχωρήσουμε.
Όταν επιστρέψετε στην Κύπρο τον Οκτώβριο, ποιες συγκεκριμένες δεσμεύσεις, ποιο χρονοδιάγραμμα και ποιους μηχανισμούς εφαρμογής θα επιδιώξετε από τους δύο ηγέτες προτού εισηγηθείτε τριμερή ή συνάντηση 5+1;
Ολγκίν: Θα συνεχίσουμε να επιμένουμε στην ανάγκη δημιουργίας των προϋποθέσεων για συνάντηση 5+1 με εποικοδομητική και συγκεκριμένη ατζέντα. Προς τον σκοπό αυτό, έχουμε εργαστεί επί της ουσίας, μεταξύ άλλων και για το έγγραφο των συγκλίσεων που θα έχουν στη διάθεσή τους τα μέρη όταν ξεκινήσουν τις διαπραγματεύσεις. Τα μέρη πρέπει επίσης να εφαρμόσουν ορισμένα από τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που έχουν συμφωνηθεί στο παρελθόν. Θα ήθελα επίσης να επανεξετάσω με τα μέρη τις διάφορες πρωτοβουλίες που έχουν παρουσιαστεί τους τελευταίους μήνες.
Ο ΟΗΕ βρίσκεται στην Κύπρο για να διευκολύνει, όχι για να επιβάλει ή να υπαγορεύσει τι πρέπει να γίνει. Κάθε διαπραγμάτευση απαιτεί από τα μέρη τη βούληση να προχωρήσουν σε υποχωρήσεις. Η οικοδόμηση συναίνεσης και η αναζήτηση αμοιβαίου οφέλους είναι ουσιώδεις· ωστόσο, αυτά δεν φαίνεται να υπάρχουν αυτή τη στιγμή.
Θέλω να αξιοποιήσω την επίσκεψή μου στην Κύπρο για να εργαστούμε πάνω στη μεθοδολογία. Τα μέρη θα κληθούν να προτείνουν προσεγγίσεις που δεν δημιουργούν πρόωρα εμπόδια, αλλά αντιθέτως ανοίγουν δρόμους, λαμβάνουν υπόψη την πολυπλοκότητα του ζητήματος και καθορίζουν τα πεδία, τους κανόνες και τις αρχές που απαιτούνται για την επίτευξη βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στόχων. Σε κάθε διαπραγμάτευση, τα μέρη συμφωνούν σε μια μεθοδολογία ώστε να δημιουργηθεί μια δομή για τη διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων. Γι' αυτό και ο ΟΗΕ καλεί τα μέρη να εργαστούν από κοινού για μια μεθοδολογία που θα τους επιτρέψει, όταν το αποφασίσουν, να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις.
Ο ΟΗΕ ολοκλήρωσε την επανεξέταση των προηγούμενων συγκλίσεων. Θα λάβουν και οι δύο πλευρές πανομοιότυπο ενοποιημένο έγγραφο και πώς θα αποτρέψετε τις επιλεκτικές ερμηνείες του διαπραγματευτικού κεκτημένου από το να προκαλέσουν νέα διαφωνία;
Ολγκίν: Οι συγκλίσεις αποτελούν ενιαίο σύνολο εργασίας, το οποίο βασίζεται στα κοινά έγγραφα που υπέβαλαν και οι δύο πλευρές στον ΟΗΕ μεταξύ 2015 και 2017. Ο ΟΗΕ εξέτασε επίσης άλλα έγγραφα από τα αρχεία του, τα οποία αποτυπώνουν προσπάθειες του παρελθόντος. Το πλησιέστερο σε καταγραφή των συγκλίσεων είναι ακριβώς το σύνολο των Κοινών Εγγράφων της περιόδου 2015-2017.Είναι δύσκολο να αποτραπεί η ανάδυση μιας νέας διαφωνίας στην Κύπρο· δυστυχώς, πάντα θα υπάρχει κάποιος λόγος για να παραμένει μία ανοιχτή. Κατανοώ, και συχνά μου το υπενθυμίζουν, ότι τα πράγματα γίνονταν πάντα με αυτόν τον τρόπο. Ίσως όμως πρέπει να σκεφτούμε ότι, αν τα πράγματα γίνονταν πάντα με αυτόν τον τρόπο, ίσως αυτός να είναι ακριβώς ο λόγος που δεν έχουν επιτευχθεί πολλά. Για τον ίδιο λόγο, το έγγραφο θα παραδοθεί όταν αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις και όταν καταστεί χρήσιμο. Η νωρίτερη παράδοσή του θα άνοιγε νέο πεδίο διαφωνίας.
Μπορεί να δημιουργηθεί ευνοϊκό περιβάλλον ενόσω η ελληνοκυπριακή πλευρά επιδιώκει να περιορίσει τις διεθνείς επαφές με Τουρκοκύπριους εκπροσώπους και η τουρκοκυπριακή πλευρά καταγγέλλει άλλες ενέργειες που υπονομεύουν την εμπιστοσύνη; Θα ζητήσετε από τους δύο ηγέτες να σταματήσουν τέτοιες πρακτικές στο πλαίσιο της διαδικασίας οικοδόμησης εμπιστοσύνης;
Ολγκίν: Σίγουρα όχι, διότι προσθέτουν πολυπλοκότητα σε ένα ήδη περίπλοκο ζήτημα. Οι διαπραγματεύσεις δεν προκύπτουν από το πουθενά, ούτε αναδύονται μέσα σε εχθρικό περιβάλλον. Αντιθέτως, προκύπτουν από την κατανόηση και την αποδοχή της άλλης πλευράς και της ύπαρξής της. Το έχω συζητήσει με τους διαπραγματευτές σε αρκετές περιπτώσεις, ιδίως τον τελευταίο μήνα.
Ούτε η περιφερειακή κατάσταση βοηθά. Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο γίνεται ολοένα και πιο περίπλοκη και ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες για την Κύπρο. Είναι σαφές ότι η ευνοϊκή συγκυρία που είχαμε τον τελευταίο χρόνο και στη διάρκεια της τρέχουσας χρονιάς χάνεται σιγά σιγά.
