Όσο κι αν κάποιοι θέλουν να το επαναφέρουν και να το συντηρούν στην επικαιρότητα για λόγους συσπείρωσης ενόψει εκλογών - προκαλώντας την κοινή γνώμη σε μια αναίτια διαμάχη - το ζήτημα του γάμου μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών λύθηκε μέσα από το σύμφωνο συμβίωσης. Μια πολιτική πράξη η οποία αξιοποιήθηκε σε συντριπτική πλειοψηφία, που ξεπερνά το 90%, από ετερόφυλα ζευγάρια (από 5000 σύμφωνα συμβίωσης τα 400 αφορούν ομόφυλα ζευγάρια). Ως εκ τούτου τα ίδια δικαιώματα που έχουν τα ετερόφυλα ζευγάρια, όπως για παράδειγμα η σύνταξη χηρείας, έχουν και τα ομόφυλα.
Τώρα όσον αφορά στην τεκνοθεσία, θα πρέπει τα συντηρητικά, ακροδεξιά στοιχεία να χωνέψουν ότι δεν μπορούν να σταματήσουν τη ροή των γεγονότων και την εξέλιξη της ίδιας της ζωής. Όσα επιχειρήματα κι αν εκφραστούν εναντίον, που δεν υπάρχουν επιχειρήματα παρά μόνο συνθήματα, η τεκνοθεσία μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών πρέπει να ρυθμιστεί θεσμικά γιατί αποτελεί μία πραγματικότητα. Πενήντα παιδιά έχουν γεννηθεί σε οικογένειες που αποτελούνται από δύο μαμάδες ή δύο μπαμπάδες και ζουν ανάμεσά μας. Τα παιδιά αυτά δεν γίνεται να στιγματίζονται, δεν είναι δυνατόν να καθοδηγείται η κοινή γνώμη εναντίον τους και δεν μπορούν είτε τα ίδια είτε οι γονείς τους να είναι θεσμικά ανοχύρωτα/τοι.
Σήμερα 17 Μαΐου, διεθνή ημέρα κατά της ομοφοβίας, της τρανσφοβίας και της αμφιφοβίας, ο «Π» επέλεξε να μιλήσει με την Έλενα Ευσταθίου, αντιπρόεδρο της Accept Κύπρου και συνιδρύτρια της κοινότητας «Πολύχρωμες οικογένειες Κύπρου», τη μία από τις δύο μητέρες ενός κοριτσιού έξι ετών. Είναι μαζί 14 χρόνια και πριν από επτά πήραν την απόφαση να εξερευνήσουν τις επιλογές τους για να μεγαλώσουν την οικογένειά τους.
Υιοθεσία, κλειστές πόρτες
«Το πρώτο πράγμα που ψάξαμε ήταν η υιοθεσία. Και βρήκαμε όλες τις πόρτες κλειστές. Ακολούθως διερευνήσαμε την αναδοχή, όπου βρήκαμε μισόκλειστες τις πόρτες, αλλά γνωρίζοντας τα ρίσκα, μάλλον δεν ήμασταν έτοιμες να μπούμε σε αυτή τη διαδικασία. Διερευνήσαμε επίσης το ενδεχόμενο υιοθεσίας στο εξωτερικό, όπου και πάλι βρήκαμε κλειστές πόρτες. Έτσι οδηγηθήκαμε στη γυναικεία μας φύση. Η γυναικολόγος μας συνέστησε την εγκυμοσύνη μέσω δότη. Δεν καθίσαμε να σκεφτούμε ότι η μία από εμάς θα ήταν η βιολογική μητέρα, ούτε τα συνεπακόλουθα ζητήματα. Έχω μιλήσει με πολλά ομόφυλα ζευγάρια που θέλουν να αποκτήσουν μωρό και σίγουρα έχουν πάρα πολλά ερωτήματα και ενδοιασμούς. Εμείς αυτές τις ανησυχίες δεν τις είχαμε στις σκέψεις μας».
Ο μη βιολογικός γονέας
«Καταλαβαίνω βεβαίως τις ανησυχίες τους», επισημαίνει η Έλενα.
«Τους ανησυχεί το πόσο εκτεθειμένος είναι ο μη βιολογικός γονέας. Και έχουν απόλυτο δίκαιο. Υπάρχουν περιπτώσεις που χώρισαν τα κορίτσια και η βιολογική μητέρα δεν επιτρέπει στην πρώην σύντροφό της να δει το παιδί. Όπως μπορεί να συμβεί, και συμβαίνει, σε ετερόφυλα ζευγάρια που έχουν διαμάχες. Όμως εκεί τα δικαιώματα των γονέων είναι θεσμοθετημένα. Και ορθώς σκέφτονται. Από τη στιγμή που δεν έχει ο ένας/η μία δικαιώματα, θα πάω να μπω σε αυτό τον κυκεώνα; Στη δική μας περίπτωση, αν ρωτήσεις και τη γυναίκα μου, δεν ήταν και δεν είναι καν μέσα στο δικό της μυαλό ότι υπάρχει έστω μια μικρή πιθανότητα να της στερήσω το μωρό της. Το ίδιο ισχύει και για εμένα, που είμαι η βιολογική μαμά. Δεν θα ήταν δίκαιο να της το στερήσω. Ωστόσο, με άλλους που μιλώ, που είναι ακόμα στη συζήτηση του να αποκτήσουν παιδί, το ότι ο μη βιολογικός γονέας δεν αναγνωρίζεται ως γονέας, τους ανησυχεί».
Τα δικαιώματα του παιδιού
Και δεν είναι μόνο αυτή η πτυχή που τους τραβά πίσω. «Είναι και το ότι το παιδί δεν θα έχει τα ίδια δικαιώματα με τα παιδιά των ετερόφυλων ζευγαριών ή οι διακρίσεις στην αντιμετώπιση του μη βιολογικού γονέα από κρατικές και άλλες υπηρεσίες. Διερωτόνται τι θα τραβήξει το παιδί τους; Δεν είναι κρίμα, σκέφτονται, να στοχοποιηθεί το παιδί, να δεχτεί μπούλινγκ στο σχολείο, επειδή οι μαμάδες ή οι μπαμπάδες του είναι ομοφυλόφιλοι; Μία από τις πρώτες ερωτήσεις που μας κάνουν είναι η κατάσταση στο σχολείο. Πώς βλέπουν το μωρό, πώς μεγαλώνει, αλλά και πώς μας βλέπουν εμάς ως ζευγάρι οι υπόλοιπο γονείς».
Όλα αυτά γυροφέρνουν στο μυαλό τους πριν κάνουν παιδί. Γιατί όταν έρθει στον κόσμο ένα μωρό και μετά, αντιλαμβάνονται ότι δεν είναι κρίσιμα.
Πλήρης αποδοχή
«Η απάντηση είναι πως δεν έχουμε αντιμετωπίσει κανένα εμπόδιο. Από τον γυναικολόγο, τον παιδίατρο, την παιδοψυχολόγο μας που επιλέξαμε να συμβουλευόμαστε για να είμαστε προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε καταστάσεις, στην υπεραγορά, παντού στον έξω κόσμο. Δεν αντιμετωπίσαμε τίποτα από όλα αυτά. Ποτέ! Μας αναγνωρίζουν και τις δύο ως μητέρες του παιδιού μας και μας αποδέχονται. Ναι στην ταυτότητα του παιδιού στη θέση της μητέρας είναι το δικό μου όνομα και στη θέση του πατέρα δεν υπάρχει όνομα. Στο αεροδρόμιο υπάρχει πάντα η απορία – αυτό στην Κύπρο, στο εξωτερικό δεν μου συνέβη ποτέ- πού είναι η βεβαίωση του πατέρα ότι το παιδί ταξιδεύει με τη μαμά του, και πάντα η απάντηση είναι η ίδια: “Δεν έχει. Γυρίστε την ταυτότητά της πίσω”… Είμαι πολύ ήρεμη. Καταλαβαίνω γιατί με ρωτά. Για λόγους ασφάλειας. Τη σύζυγό μου την ενοχλούν αυτές οι ερωτήσεις. Δεν θέλει, αφενός, να ακούει η κόρη μας αυτές τις αδιάκριτες ερωτήσεις. Αφετέρου, είναι μια κατάσταση που δεν αφορά μόνο το δικό μας παιδί. Μπορεί να μην έχει πατέρα γιατί πέθανε. Ρώτα διακριτικά! Γύρισε την ταυτότητα και μην κάνεις πολλές ερωτήσεις… Αυτά είναι τα θεματάκια που έχουμε. Που αντιμετωπίζονται. Με λίγη ψυχραιμία. Στο δημοτικό την έγραψα με τα δικά μου στοιχεία, και εκεί που ζητούσε στοιχεία πατέρα απλώς ανέβασα το πιστοποιητικό γέννησής της όπου φαίνεται ξεκάθαρα ότι δεν έχει πατέρα. Δεν θα κάτσω να εκνευριστώ με το σύστημα. Θα εξηγήσω. Οι υπόλοιποι που δεν μπήκαν ακόμη στη διαδικασία της τεκνοποίησης έχουν όλα αυτά στο μυαλό τους και ο φόβος τους είναι το πώς θα τα αντιμετωπίσουν. Στο νηπιαγωγείο που φοιτά η κόρη μας τέσσερα χρόνια τώρα, όχι απλώς δεν αντιμετωπίσαμε προβλήματα, είμαστε οι αγαπημένοι γονείς των άλλων γονέων, των δασκάλων και της διεύθυνσης. Υπάρχει αποδοχή από όλους».
Κατοχύρωση
Άρα το πρόβλημα, εξηγεί η Έλενα Ευσταθίου, «είναι καθαρά το σύστημα και τα δικαιώματα. Προσωπικά σταμάτησα να βλέπω και να με ενοχλούν οι αντιδράσεις. Όλοι αυτοί δεν θα αλλάξουν. Κάνουν λόγο για την κυπριακή παραδοσιακή οικογένεια και τις αξίες της. Μα ποια παραδοσιακή οικογένεια; Ούτε εγώ μεγάλωσα σε παραδοσιακή οικογένεια. Εγώ μαγείρευα μόνη μου από έξι χρονών γιατί η μαμά μου δούλευε. Άρα για ποια παραδοσιακή μιλάμε; Για εκείνη που είχε η γιαγιά μου πριν από 50 χρόνια; Ούτε κανείς μπορεί αμφισβητήσει τις αξίες και την αγάπη που δίνουμε εμείς στο παιδί μας. Εμένα αυτό που με νοιάζει είναι η Βουλή να έρθει να εκσυγχρονίσει τους νόμους και τις πρακτικές για λόγους ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό ζητάμε και ως Accept Κύπρου. Την κατοχύρωση».
Αν πεθάνω τι θα γίνει;
Και συνεχίζει εκφράζοντας την κραυγή αγωνίας όλων των ομόφυλων γονέων.
«Ναι μεν αυτή τη στιγμή στην καθημερινότητά μου είμαι χαρούμενη και ευτυχής και δεν αντιμετωπίζω πρόβλημα με κανέναν, αλλά αν αύριο χαθώ από τη ζωή τι θα γίνει με την οικογένειά μου; Τι θα γινόταν η κόρη μου αν δεν υπήρχαν γιαγιάδες και παππούδες να στηρίξουν τη γυναίκα μου να πάρει την επιμέλεια. Τούτο είναι το θέμα συζήτησης και αυτό πρέπει να μας απασχολεί».
Τα πλείστα ομόφυλα ζευγάρια, εξηγεί, τουλάχιστον αυτοί που γνωρίζει η ίδια, «έχουν κάνει διαθήκη που να καθορίζει τι επιθυμούν να γίνει μετά θάνατον. Επίσης οι μη βιολογικοί γονείς έχουν περάσει τα παιδιά τους στις ασφάλειες ζωής. Βρίσκουμε τρόπους που να καλύπτεται το παιδί και ο/η σύντροφος, η οικογένειά μάς, σε περίπτωση που συμβεί το οτιδήποτε».
Παραδοσιακή οικογένεια
Σημειώνουμε το αντιφατικό της θεσμικής ρύθμισης του συμφώνου συμβίωσης, που κατοχυρώνει τα δικαιώματα των συζύγων, αλλά όχι του παιδιού.
«Αυτό που σου λένε είναι πως το παιδί σου δεν έπρεπε να γεννηθεί. Κακώς το φέρατε στον κόσμο. Άρα γιατί πρέπει να λύσουμε το πρόβλημα κάποιου που δεν έπρεπε να υπάρχει; Πιστεύω πως αυτή η κατάσταση έχει προέκταση και σε άλλα είδη οικογενειών. Προσβάλλεις όλες τις πολύχρωμες οικογένειες. Υπάρχουν οικογένειες ανάδοχες, οικογένειες που υιοθετούν, μονογονεϊκές οικογένειες. Γιατί να μην είναι και αυτές παραδοσιακές; Κι εμείς το σαββατοκύριακο κάνουμε βόλτες, πάμε θάλασσα, θα φάμε μαζί. Ό,τι κάνουν όλοι. Κάνω φλαούνες μαζί με το μωρό, θα βάψω αβγά, θα έρθουν οι παππούδες. Είμαστε μια κλασσική κυπριακή οικογένεια με τους παππούδες, τις γιαγιάδες και την ευρύτερη οικογένεια, θείους και θείες να λατρεύουν την κόρη μας. Παραδοσιακή οικογένεια είναι αυτό. Και οι γονείς μας γνωρίζουν πως αν μου συμβεί κάτι την επιμέλεια του παιδιού θα την πάρει η γυναίκα μου».
Ποια από τις δύο μαμάδες;
Η Έλενα αφηγείται το περιστατικό που η κόρη της πήγε μια μέρα στο σπίτι από το νηπιαγωγείο και τους είπε πως το σχόλιο μιας συμμαθήτριάς της στην αναφορά ότι “αυτό είναι το αγαπημένο τραγούδι της μαμάς μου”, ήταν “ποιας από τις δύο μαμάδες”. «Μας το έλεγε και γελούσε. Και χαιρόμουν για την αποδοχή που έχει γιατί τα παιδιά δεν βάζουν χ στη διαφορετικότητα. Άρα στο τέλος της ημέρας ποιος έχει το πρόβλημα για το είδος της δικής μου οικογένειας; Κι επειδή βάζουν πάντα μπροστά τη θρησκεία, να πω ότι υπάρχει πολύς κόσμος στη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα που πιστεύει και πάει στην Εκκλησία. Κι εγώ βάφτισα την κόρη μου, όπως και άλλες κοπέλες και γνώριζαν για την περίπτωσή τους και οι ιερείς».
Παρένθετη μητέρα
Ως αντιπρόεδρος της Accept Κύπρου η Έλενα Ευσταθίου αναφέρει πως μετά από έρευνα της οργάνωσης έχουν καταμετρηθεί γύρω στις 50 οικογένειες ομόφυλων ζευγαριών με παιδιά στην Κύπρο. Άλλα ζευγάρια είναι στη διαδικασία τεκνοποίησης, ενώ δεν έχει χαρτογραφηθεί όλο το τοπίο. Όπως τονίζει, δεν θέλουν όλα τα ομόφυλα ζευγάρια να κάνουν παιδί.
Ανάμεσα σε αυτά τα 50 ζευγάρια τα έξι αφορούν άντρες. Σύμφωνα με την Έλενα τα ομόφυλα ζευγάρια αντρών έχουν πολύ μεγαλύτερη δυσκολία στην απόκτηση παιδιού. Από τη στιγμή που η υιοθεσία απαγορεύεται, όπως και η παρένθετη μητέρα, αναγκάζονται να καταφύγουν στο εξωτερικό για αναζήτηση παρένθετης μητέρας.
«Αν υπήρχε η επιλογή της υιοθεσίας θα το επιλέγαμε όλοι. Να ξέρετε πως εάν είχαν δικαίωμα να υιοθετήσουν τα ομόφυλα ζευγάρια, θα είχαμε ελάχιστα παιδάκια στις στέγες ή και κανένα».
