Ως μεγάλη επιτυχία της Κυπριακής Προεδρίας χαρακτήρισε την επίτευξη συμφωνίας για τον νέο κανονισμό επιστροφών μεταναστών που δεν διαθέτουν δικαίωμα νόμιμης παραμονής στην ΕΕ, ο Υφυπουργός Μετανάστευσης, Δρ Νικόλας Ιωαννίδης. Πρόκειται για μία «τριμερή» συμφωνία μεταξύ Κομισιόν, Ευρωκοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ.
Ο κανονισμός αυτός έρχεται να συμπληρώσει το υπάρχον Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου, το οποίο υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της ΕΕ τον Μάιο του 2024. Σύμφωνα με τον Υφυπουργό, ο κανονισμός ρυθμίζει τις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών στις χώρες τους σε περίπτωση που δεν έχουν νόμιμο λόγο παραμονής στην ΕΕ και «διαμένουν παράνομα στα κράτη μέλη», δήλωσε στο ραδιόφωνο του Πολίτη 107,6 και 97,6 και στην εκπομπή «Δεύτερη Ματιά».
Τι αλλάζει σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς
Η συμφωνία που επετεύχθη μεταξύ Κομισιόν, Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ αντικαθιστά ουσιαστικά το υφιστάμενο πλαίσιο επιστροφών που βασιζόταν σε οδηγία του 2008, η οποία, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν κατάφερε να αποδώσει τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Όπως εξήγησε ο Δρ Ιωαννίδης, κρίθηκε αναγκαία η δημιουργία μιας ισχυρότερης νομικής βάσης που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να προχωρούν αποτελεσματικότερα σε επαναπατρισμούς. Παρότι η Κύπρος καταγράφει ήδη υψηλά ποσοστά επιστροφών, ο ίδιος σημείωσε ότι η εικόνα δεν είναι η ίδια σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Στο πλαίσιο αυτό εισάγεται για πρώτη φορά η Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής (European Return Order - ERO), ένα ενιαίο έγγραφο μέσω του οποίου θα καταγράφονται οι αποφάσεις επιστροφής, διευκολύνοντας την ανταλλαγή πληροφοριών και την αναγνώριση σχετικών αποφάσεων μεταξύ των κρατών μελών.
Παράλληλα, θεσπίζονται αυστηρότερα χρονοδιαγράμματα και διαδικασίες για την επιστροφή ατόμων που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι «κόμβοι επιστροφών» σε τρίτες χώρες
Ένα από τα σημαντικότερα αλλά και πιο αμφιλεγόμενα στοιχεία του νέου κανονισμού είναι η δυνατότητα δημιουργίας «κόμβων επιστροφών» εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με τον Υφυπουργό Μετανάστευσης, πρόκειται για κέντρα φιλοξενίας που θα λειτουργούν σε τρίτες χώρες και στα οποία θα μεταφέρονται πρόσωπα που διαμένουν παράνομα στην ΕΕ, αλλά για διάφορους λόγους δεν είναι εφικτό να επιστραφούν άμεσα στη χώρα καταγωγής τους.
«Θα δημιουργηθούν κέντρα φιλοξενίας εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου θα παραμένουν αυτοί οι άνθρωποι μέχρι να καταστεί δυνατή η επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής τους», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευκρινίζει ότι τέτοιες συμφωνίες θα μπορούν να συνάπτονται μόνο με τρίτες χώρες που σέβονται το διεθνές δίκαιο, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Οι κόμβοι αυτοί θα μπορούν να λειτουργούν είτε ως τελικός προορισμός είτε ως ενδιάμεσοι σταθμοί μέχρι την επιστροφή των μεταναστών στη χώρα προέλευσης ή σε άλλη τρίτη χώρα.
Τι προβλέπεται για όσους δεν συνεργάζονται
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις περιπτώσεις μεταναστών που αρνούνται να συνεργαστούν με τις διαδικασίες επιστροφής.
Ο νέος κανονισμός καθιστά υποχρεωτική την αναγκαστική επιστροφή όταν ένα πρόσωπο θεωρείται κίνδυνος για την ασφάλεια, δεν συνεργάζεται με τις αρχές, μετακινείται σε άλλο κράτος μέλος ή δεν εγκαταλείπει οικειοθελώς την ΕΕ εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.
Σύμφωνα με τον Δρ Ιωαννίδη, σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης προβλέπονται κυρώσεις, όπως η αποκοπή επιδομάτων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επιβληθεί ακόμη και φυλάκιση, όπως ήδη συμβαίνει σε αρκετά κράτη μέλη.
Παράλληλα, ο κανονισμός προβλέπει μέτρα για την αποτροπή διαφυγής, όπως η υποχρέωση τακτικής παρουσίας στις αρχές, η παροχή οικονομικών εγγυήσεων ή η υποχρεωτική διαμονή σε συγκεκριμένο χώρο.
Κράτηση έως και δύο χρόνια
Ο νέος κανονισμός προβλέπει επίσης αυστηρότερο πλαίσιο για άτομα που θεωρούνται απειλή για την ασφάλεια.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα κράτη μέλη θα μπορούν να επιβάλλουν απαγορεύσεις εισόδου που υπερβαίνουν τα δέκα χρόνια ή ακόμη και επ' αόριστον, ενώ προβλέπεται και δυνατότητα κράτησης μέχρι 24 μήνες.
Ο Υφυπουργός διευκρίνισε ότι όλες οι σχετικές αποφάσεις θα υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο, ενώ η εφαρμογή του μηχανισμού θα αξιολογείται τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από τα ευρωπαϊκά όργανα.
Τι σημαίνει για την Κύπρο
Παρότι η Κύπρος ήδη καταγράφει σημαντικές επιδόσεις στους επαναπατρισμούς, η Λευκωσία θεωρεί ότι ο νέος κανονισμός αποτελεί δικαίωση των θέσεων που διατύπωνε τα τελευταία χρόνια ως κράτος πρώτης γραμμής.
Όπως ανέφερε ο Δρ Ιωαννίδης, η Κυπριακή Δημοκρατία συνέβαλε στην αλλαγή της ευρωπαϊκής προσέγγισης απέναντι στο μεταναστευτικό, μετά τις αυξημένες πιέσεις που δέχθηκε τα προηγούμενα χρόνια.
Κατά τον ίδιο, με το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου είχαν ήδη αυστηροποιηθεί οι διαδικασίες στα σύνορα και επιταχυνθεί οι διαδικασίες εξέτασης αιτήσεων ασύλου. Εκείνο που έλειπε ήταν ένα αποτελεσματικό νομικό εργαλείο για την ενίσχυση των επιστροφών.
«Με τη νέα συμφωνία συμπληρώνεται το νομικό πλαίσιο και θεωρούμε ότι πλέον υπάρχει μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική», ανέφερε.
Αντιδράσεις και ανησυχίες
Η πρόβλεψη για δημιουργία κόμβων επιστροφής σε τρίτες χώρες έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικές ομάδες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η Ομάδα των Πρασίνων χαρακτήρισε τη συμφωνία «επαίσχυντη», υποστηρίζοντας ότι παραβιάζονται θεμελιώδη δικαιώματα μεταναστών και ότι ανοίγει ο δρόμος για πρακτικές όπως η κράτηση ανηλίκων και οι ισόβιες απαγορεύσεις εισόδου.
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι ολόκληρος ο μηχανισμός θα λειτουργεί με πλήρη σεβασμό του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου, ενώ έχουν ενσωματωθεί ειδικές ασφαλιστικές δικλίδες για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής.
Ακούστε ολόκληρη την παρέμβαση του Δρ Νικόλα Ιωαννίδη στην εκπομπή «Δεύτερη Ματιά»:
